Quân đội Israel ngày 31/5 thông báo đã kiểm soát pháo đài Beaufort cùng khu vực Wadi al-Salouqi ở miền nam Lebanon sau nhiều ngày giao tranh. Thủ tướng Benjamin Netanyahu gọi đây là một "bước tiến mang tính bước ngoặt", đồng thời tuyên bố quân đội Israel sẽ tiếp tục mở rộng tác chiến tại nước láng giềng.

Hình ảnh cờ Israel bay trên những bức tường đá của Beaufort nhanh chóng thu hút sự chú ý, gợi lại ký ức về giai đoạn Israel hiện diện quân sự tại Lebanon suốt gần hai thập kỷ, trước khi lực lượng Tel Aviv rút lui năm 2000.

Pháo đài trên đỉnh núi

Beaufort nằm trên một đỉnh núi cao ở miền nam Lebanon, ban đầu là lâu đài thời Thập tự chinh, sau đó trở thành pháo đài chiến lược trong các cuộc xung đột hiện đại. Pháo đài này có tầm nhìn xuống thung lũng sông Litani và nhiều tuyến đường trong khu vực cùng một phần Địa Trung Hải.

Năm 1982, Israel mở chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Lebanon với mục tiêu loại bỏ ảnh hưởng của Tổ chức Giải phóng Palestine. Trong đêm đầu tiên, quân đội Israel đã tấn công và chiếm Beaufort. Trận đánh diễn ra ác liệt, khiến 6 binh sĩ Israel thiệt mạng.

Israel sau đó duy trì hiện diện quân sự tại miền nam Lebanon, còn Beaufort trở thành một trong những tiền đồn nổi tiếng nhất của quân đội nước này. Trong thời gian này, quân đội Israel tiếp tục vấp phải sự phản kháng mạnh mẽ từ Hezbollah, nhóm vũ trang Hồi giáo được Iran hậu thuẫn.

Các cuộc phục kích do Hezbollah thực hiện liên tục gây thương vong cho binh sĩ Israel, châm ngòi cho làn sóng phản đối chiếm đóng từ dư luận Israel. Đến năm 2000, chính phủ của thủ tướng Ehud Barak quyết định rút quân khỏi Lebanon. Cuộc rút lui diễn ra vào ban đêm, kết thúc 18 năm hiện diện quân sự.

Đối với Hezbollah, đây là một chiến thắng mang tính biểu tượng, khi lực lượng này cho rằng chiến dịch chống trả kéo dài đã buộc Israel phải rút khỏi Lebanon. Trong khi đó, nhiều người Israel coi Beaufort là biểu tượng cho một cuộc chiến tốn kém về sinh mạng và nguồn lực.

Xung đột giữa Israel và Hezbollah bùng phát ngày 2/3, sau khi nhóm vũ trang tại Lebanon tấn công nước láng giềng để trả đũa cho cái chết của lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Quân đội Israel sau đó phát động chiến dịch tấn công trên bộ vào Lebanon.

Các cuộc đụng độ diễn ra bất chấp lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon đang có hiệu lực. Israel tuyên bố sẽ chỉ rút quân khi Hezbollah không còn gây ra mối đe dọa cho cư dân những thị trấn miền bắc nước này. Trong khi đó, Hezbollah khẳng định sẽ tiếp tục chiến đấu cho tới khi lực lượng Israel rời khỏi Lebanon.

Cuộc trở lại sau gần ba thập kỷ

Bộ binh Israel ngày 29/5 vượt sông Litani, được xem là ranh giới trong thỏa thuận ngừng bắn và kiểm soát Beaufort. Sông Litani, chảy theo hướng đông - tây và nằm cách biên giới Israel khoảng 30 km về phía bắc, từ lâu được Tel Aviv coi là mốc quan trọng trong nỗ lực đẩy Hezbollah lùi sâu về phía bắc.

Chuẩn tướng Lebanon về hưu George Nader nhận định việc Israel kiểm soát Beaufort là bước ngoặt quan trọng, bởi vị trí này có ý nghĩa quân sự, tâm lý và biểu tượng đặc biệt.

"Pháo đài cho phép quan sát khu vực rộng lớn phía nam sông Litani", ông Nader nói với Anadolu Agency.

Israel tái chiếm Beaufort phản ánh sự thay đổi đáng kể trong tư duy an ninh của Tel Aviv. Nhiều người Israel hiện cho rằng việc rút quân khỏi Lebanon năm 2000 và khỏi Gaza năm 2005 đã không mang lại sự an toàn như kỳ vọng, khi các đối thủ tiếp tục củng cố sức mạnh quân sự và phát triển hình thức tác chiến mới.

Nhà phân tích Herb Keinon của Jerusalem Post nhận định Beaufort giờ đây không còn bị coi là biểu tượng của một cuộc chiếm đóng vô nghĩa, mà là lời nhắc về sự thất vọng khi kỳ vọng rằng rút quân sẽ mang lại hòa bình đã không trở thành hiện thực.

Dù vậy, nhiều chuyên gia quân sự cảnh báo việc chiếm Beaufort khó có thể giúp Israel bảo vệ lực lượng trước những đòn tập kích dùng UAV cáp quang mà Hezbollah đang triển khai hiệu quả. Ngoài ra, Israel kiểm soát nhiều khu vực ở Lebanon cũng không đồng nghĩa làm Hezbollah suy yếu.

"Càng tiến sâu, chúng ta càng cần nhiều quân hơn, càng dễ bị tổn thương hơn và sẽ có nhiều thương vong hơn", Eyal Ben-Reuven, tướng quân đội Israel về hưu, nhận định.

Những gì xảy ra trong quá khứ cho thấy Hezbollah có thể thích nghi nhanh với các hình thức chiến tranh bất đối xứng. Nhà văn Israel Haim Har-Zahav, từng đóng quân tại Lebanon trong thập niên 1990, cho rằng sự trở lại của Israel tại Beaufort dấy lên lo ngại về nguy cơ tái diễn một cuộc chiến tiêu hao kéo dài.

Theo ông Har-Zahav, cuộc hiện diện quân sự trước đây tại Lebanon cuối cùng đã trở thành "thảm họa chiến lược" đối với Israel.

Tướng Lebanon về hưu Hisham Jaber cho rằng mục tiêu của Israel không chỉ là đẩy lùi các mối đe dọa sâu hơn về phía bắc, mà còn gây sức ép để buộc chính quyền Lebanon phải nhượng bộ trong các cuộc đàm phán tương lai.

"Mỗi km giành được trên chiến trường nhiều khả năng sẽ trở thành quân bài mặc cả trên bàn đàm phán", theo ông Jaber.

Hassan Fadlallah, một quan chức của Hezbollah, ngày 31/5 nói việc Israel chiếm giữ Beaufort cho thấy Lebanon sẽ không nhận được gì từ các cuộc đàm phán. Thay vào đó, Fadlallah cho rằng hình ảnh lá cờ Israel trên địa điểm này sẽ thúc đẩy người dân Lebanon phản đối sự chiếm đóng.

Nhiều nhà phân tích cho rằng Israel khó đạt giải pháp lâu dài nếu chỉ dựa vào sức mạnh quân sự. Các nỗ lực hòa đàm do Mỹ làm trung gian đến nay vẫn chưa mang lại đột phá. Trong khi đó, Hezbollah vẫn duy trì ảnh hưởng đáng kể tại Lebanon, còn chính phủ nước này chưa thể kiểm soát toàn bộ lãnh thổ.

"Không có một tiến trình ngoại giao thì sẽ không đạt được điều gì cả", ông Ben-Reuven nói.

Như Tâm (Theo Jerusalem Post, Anadolu Agency, Reuters)