Xung đột Trung Đông kéo dài sang tháng thứ hai, làm gián đoạn eo biển Hormuz - tuyến huyết mạch giao thương 30% lượng phân bón toàn cầu. Tình trạng khan hiếm nguồn cung đẩy giá urê ngoài Trung Quốc tăng khoảng 70%.

Phân urê được tổng hợp từ carbon dioxide (CO2) và amoniac (NH3) - sản xuất từ khí tự nhiên hoặc than đá. Trong khi nhiều quốc gia dùng khí tự nhiên làm nguyên liệu đầu vào, Trung Quốc lại dựa vào nguồn than đá dồi dào trong nước, với 80% lượng urê được sản xuất từ nhiên liệu này. Điều này giúp Bắc Kinh tự chủ phân bón, giảm thiểu tác động của xung đột Trung Đông và cú sốc giá cả trên thị trường toàn cầu, theo Reuters.

Urê là loại phân bón vô cơ giàu nitơ. Đây là một trong 3 chất dinh dưỡng thiết yếu cho cây trồng phát triển, bên cạnh phốt pho và kali. Mỗi năm, ngành nông nghiệp toàn cầu sử dụng gần 200 triệu tấn phân bón chứa ba dưỡng chất này. Trong đó, nitơ chiếm tỷ lệ lớn nhất, ở mức 58% vào 2023.

Năm ngoái, Trung Quốc xuất khẩu 13 tỷ USD phân bón, chiếm khoảng một phần năm lượng nhập khẩu của Brazil, Indonesia và Thái Lan. Mức này cũng bằng một phần ba của Malaysia và New Zealand, theo Trung tâm Thương mại Quốc tế.

Trước xung đột Trung Đông, nhiều nguồn tin cho thấy Trung Quốc đã cắt giảm 50-80% hạn ngạch xuất khẩu nhằm bảo vệ thị trường nội địa. Một lãnh đạo công ty phân bón trụ sở tại New Delhi (Ấn Độ) cho biết quyết định trên làm nguồn cung thêm khan hiếm, gây áp lực lên thị trường toàn cầu.

Dù phương thức sản xuất phân bón từ than giúp nâng cao năng lực tự chủ, cách này gây ảnh hưởng lớn tới khí hậu. Theo dữ liệu từ tổ chức phi lợi nhuận Urgewald (Đức) - đơn vị cung cấp cơ sở dữ liệu về doanh nghiệp than toàn cầu -sản xuất amoniac từ than phát thải CO2 gấp ba lần so với sử dụng khí.

Công nghệ này cũng tốn nước. Theo điều tra của Greenpeace, một nhà máy tại Nội Mông thuộc tập đoàn Shenhua phải dùng tới 10 m3 nước để sản xuất 1 tấn thành phẩm phân bón.

Ngoài ra, các chính sách môi trường nghiêm ngặt liên quan đến phát thải carbon từ chế biến than đá đặt ra thách thức đáng kể cho công nghệ này. Nhiều quốc gia áp dụng thuế carbon hoặc áp trần hạn ngạch phát thải khí nhà kính, làm tăng chi phí sản xuất.

Dù vậy, một số nước giàu than đá vẫn đang thử nghiệm phương thức này để tự chủ nguồn cung. Tại Ấn Độ, khí hóa than được xem là giải pháp chiến lược thay thế khí đốt nhập khẩu, song các dự án mới ở giai đoạn sơ khai.

Tại Indonesia, một số doanh nghiệp đang liên doanh với Trung Quốc để tối ưu hóa sản xuất, theo hãng nghiên cứu Intel Market. Ngược lại, mô hình này khó nhân rộng tại Australia do đi ngược mục tiêu giảm phát thải và gánh nặng chi phí từ thuế định giá carbon.

Bảo Bảo (theo Reuters, Urgewald, Intel Market)