Một nam đô vật 44 tuổi bất tỉnh sau khi bị đối thủ bế ngửa rồi đập phần cổ gáy xuống sàn tại lễ hội truyền thống làng Thái Lai, xã Kim Anh, Hà Nội, ngày 26/2. Đô vật này được đưa đến bệnh viện cấp cứu, song không qua khỏi.

Vùng cổ là cơ quan trọng yếu trên cơ thể, kết nối đầu với thân, chứa các cấu trúc giải phẫu quan trọng như tủy cổ, các mạch máu lớn, đường thở và các dây thần kinh. Các cơ quan này tập trung dày đặc trên một vùng nhỏ của cổ, được giữ vững bằng các đốt sống nhỏ để đảm bảo sự linh hoạt khi vận động, nhưng vì thế rất dễ tổn thương.

Đấu vật là môn thể thao có tính đối kháng rất mạnh, các vận động viên cố gắng quật ngã, đè hoặc nhấc bổng đối thủ. TS.BS Chế Đình Nghĩa, Phó khoa Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, giải thích đa số tình huống vận động viên bị khóa một tay một chân, ở trong tư thế mất thăng bằng nên khi ngã bị mất kiểm soát, dễ dẫn đến chấn thương. Ở mức độ nhẹ, vận động viên có thể bị căng cơ, bong gân dây chằng cổ, trật khớp cột sống cổ. Ít gặp hơn nhưng vẫn xảy ra, một số chấn thương cổ nặng trong thể thao có thể gây gãy đốt sống, tổn thương tủy sống, liệt tứ chi, thậm chí tử vong nếu không được xử trí kịp thời.

Theo ThS.BS.CKI Vũ Đức Thắng, khoa Cột sống, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, chấn thương cổ có thể gây yếu liệt toàn thân hoặc tử vong gần như ngay lập tức do nhiều cơ chế đồng thời xảy ra.

Tổn thương tủy sống cổ cao: Tủy sống chạy qua các đốt sống cổ để truyền các tín hiệu điều khiển hoạt động cơ thể. Gãy cổ (đặc biệt các đốt sống từ C1-C4) làm tổn thương tủy.

Suy hô hấp cấp: Khi tủy cổ bị tổn thương, các cơ liên sườn và cơ hô hấp bị liệt hoàn toàn, người bệnh không thể tự hít thở. Nếu không được hỗ trợ khẩn cấp, tình trạng thiếu oxy nhanh chóng dẫn đến tổn thương não không thể hồi phục.

Chèn ép hành tủy: Hành tủy nằm ở phần thấp của não, có chức năng kiểm soát nhịp tim, huyết áp và phản xạ hô hấp. Trong trường hợp gãy cổ nặng, các mảnh xương có thể di lệch và đâm vào hành tủy, làm rối loạn hoặc ngừng hoàn toàn các trung tâm sống còn, lập tức gây tử vong.

Tổn thương các mạch máu lớn: Chấn thương có thể làm rách động mạch cảnh hoặc các mạch máu quan trọng vùng cổ, gây xuất huyết ồ ạt hoặc hình thành cục máu đông dẫn đến đột quỵ.

Sốc tủy và sốc mất máu: Cơn đau quá dữ dội kết hợp với chấn thương nặng gây sốc toàn thân, làm giảm áp lực máu và ngưng tim.

Bác sĩ Thắng cho biết chấn thương cổ đặc biệt nguy hiểm song có thể cứu sống nhờ hệ thống cấp cứu và phẫu thuật hiện đại. Sơ cứu đúng cách rất quan trọng. Khi vận động viên có biểu hiện chấn thương cổ như đau cổ dữ dội, tê bì hoặc yếu tay chân, mất cảm giác, khó cử động cổ, chóng mặt, khó thở thậm chí bất tỉnh, cần xem đây là tình huống cấp cứu.

Khi ấy, đặt nạn nhân nằm tại chỗ, tuyệt đối không tự ý đỡ dậy, xốc nách hay di chuyển vì có thể làm tổn thương tủy sống nặng thêm. Cố định cột sống cổ để giữ đầu, cổ, thân người trên cùng một trục bằng nẹp chuyên dụng chuẩn bị sẵn, nếu không có thì dùng hai bao cát đặt hai bên cổ. Gọi cấp cứu và chuyển nạn nhân tới bệnh viện chuyên khoa sâu gần nhất, có đầy đủ phương tiện kỹ thuật cao để điều trị kịp thời.

Để hạn chế chấn thương nghiêm trọng, nhất là chấn thương cột sống cổ trong đấu vật, tiến sĩ Nghĩa khuyến cáo vận động viên tuân thủ luật thi đấu, tránh đòn đánh nguy hiểm như nhấc bổng rồi đập thẳng đối phương xuống sàn gây lực nén trục lớn lên cột sống. Khởi động kỹ trước trận đấu giúp tăng tuần hoàn máu, tăng độ đàn hồi cơ và dây chằng, cơ thể sẵn sàng chịu lực, tăng phản xạ bảo vệ khi va chạm. Trong kỹ thuật ngã đúng, vận động viên giữ cổ ở tư thế trung tính, thu cằm, xoay người để vai và lưng tiếp đất, từ đó phân tán lực va chạm, giảm đáng kể nguy cơ chấn thương nặng.

Với các giải đấu có điều kiện sân bãi và trang thiết bị còn hạn chế, bác sĩ cho rằng ban tổ chức cần chuẩn bị kịch bản cấp cứu, bố trí nhân viên y tế được đào tạo về sơ cứu chấn thương cột sống, ngừng hô hấp - tuần hoàn. Phương tiện cấp cứu và vận chuyển chuyên dụng để kịp thời ứng phó tình huống xảy ra.

Minh Long