Cuối tháng 12/2025, ChangXin Memory Technologies, hay CXMT, thông báo sẽ phát hành cổ phiếu lần đầu (IPO) trên sàn chứng khoán Thượng Hải, với mục tiêu huy động số vốn tương đương 4,2 tỷ USD sau khi đạt những tiến bộ kỹ thuật đáng kể. Giới phân tích ước tính, ở những đợt rót vốn gần đây, công ty đã được định giá hơn 20 tỷ USD. Do đó nếu IPO thành công, giá trị của công ty sản xuất DRAM này có thể tăng vọt.

Theo WSJ, đây có thể là một trong những đợt IPO lớn nhất thập kỷ ở lĩnh vực chip nhớ, thậm chí có thể làm đảo lộn ngành công nghiệp vốn thống trị bởi các công ty Hàn Quốc và Mỹ. CXMT là ngôi sao sáng trong danh sách công ty bán dẫn Trung Quốc, với kỳ vọng giúp nâng cao vị thế tự chủ trong cuộc chiến thương mại với Mỹ. Cùng với SMIC và AMEC, Bắc Kinh đang thúc đẩy những doanh nghiệp như CXMT thành cánh chim đầu đàn. Công ty hiện nhận sự hậu thuẫn từ hệ sinh thái trong nước, gồm Alibaba và Xiaomi.

"Ai dẫn đầu về công nghệ chip nhớ sẽ có thể thống trị toàn bộ ngành công nghiệp mạch tích hợp", Zhu Yiming, Chủ tịch kiêm CEO của CXMT, dự đoán cách đây 10 năm.

Phát triển nhanh

CXMT thành lập năm 2016 tại Hợp Phì với tên gọi ban đầu Innotron, ra đời cùng năm với Fujian Jinhua Integrated Circuit (JHICC) và Xi'an UniIC Semiconductors - hai trong những nhà máy bán dẫn của Trung Quốc - với mục tiêu cạnh tranh với các nhà sản xuất bộ nhớ máy tính toàn cầu. Theo Fudzilla, việc thành lập diễn ra sau khi một liên doanh với sự hậu thuẫn của nhà nước cố gắng mua lại Micron nhưng thất bại.

Đội ngũ sáng lập không được đề cập, nhưng ZhuYiming lãnh đạo công ty ngay từ đầu. Thông tin trên China Daily cho thấy ông là cựu sinh viên Đại học Thanh Hoa và Đại học Stony Brook (Mỹ), từng thành lập công ty sản xuất chip nhớ chuyên dụng của Trung Quốc. Tuy nhiên, ông bắt đầu được biết đến khi lãnh đạo CXMT.

Theo EPS News, chỉ sau một năm, Innotron đã công bố xây dựng nhà máy sản xuất trị giá 7,2 tỷ USD, có thể tạo 125.000 tấm wafer 12 inch (300 mm) mỗi tháng. Nhà máy hoàn thành giữa năm 2017, đồng thời lên kế hoạch sản xuất ngay trong năm sau đó. Năm 2018, Yiming đến thăm ASML để thảo luận về việc mua máy in thạch bản cực tím (DUV), nhưng kết quả sau đó không được công bố.

Ban đầu, Innotron chọn bộ nhớ LPDDR4 8 GB và sản xuất thử nghiệm giữa năm 2018, sử dụng công nghệ xử lý 10G1 (tương đương tiến trình 19 nm). Năm 2019, Innotron đổi tên thành CXMT - được cho là nhằm tránh các lệnh trừng phạt có thể phát sinh từ cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, theo Nikkei Asia.

Tháng 12/2019, trong phỏng vấn với EE Times, CXMT tuyên bố sản xuất 20.000 tấm wafer mỗi tháng, chủ yếu DRAM 8 GB LPDDR4 và DDR4 trên tiến trình 19 nm. Đến 2024, doanh thu công ty đạt hơn ba tỷ USD, tăng gấp ba so với hai năm trước.

Quý I/2025, công ty sản xuất và bán sản phẩm DDR5 SDRAM có tốc độ gấp đôi DDR5. Giới phân tích đánh giá, tính đến đầu năm ngoái, năng lực của CXMT "về cơ bản đã tiến gần đến trình độ của nhóm sản xuất DRAM hàng đầu", dù đã bị Mỹ ra các giới hạn từ năm 2022.

"Sự tiến bộ của CXMT khiến ngành công nghiệp chip nhớ ngạc nhiên, nhất là khi họ đối mặt với lệnh cấm từ Mỹ", Paul Triolo, trưởng bộ phận chính sách công nghệ tại công ty tư vấn DGA-Albright Stonebridge Group, nói với WSJ.

Chip nhớ (DRAM) được đánh giá là thành phần không thể thiếu trong bối cảnh các trung tâm dữ liệu AI bùng nổ. Nếu GPU là sức mạnh, DRAM có thể coi là đường dẫn cung cấp. Khi chip xử lý ngày càng mạnh, chúng càng cần nhiều bộ nhớ hơn, gồm cả loại truyền thống và loại tiên tiến hơn gọi là bộ nhớ băng thông cao (high-bandwidth memory). Theo công ty nghiên cứu TrendForce, một hệ thống máy chủ AI cỡ lớn có thể sử dụng DRAM tương đương với tổng dung lượng RAM trên laptop của cả một quốc gia. Khi càng nhiều nhà máy huấn luyện AI xuất hiện, giá của DRAM được dự báo tăng hơn 50% trong quý I/2026.

Thị trường DRAM toàn cầu hiện chi phối bởi ba công ty Samsung, SK Hynix (Hàn Quốc), Micron Technology (Mỹ). Các nhà sản xuất này đang chuyển hướng sang chip nhớ AI có biên lợi nhuận cao hơn, trong đó Micron thậm chí rút lui khỏi một số phân khúc thị trường tiêu dùng.

Điều này mở ra cơ hội cho CXMT. Theo Bank of America, một số công ty như HP đang tìm kiếm nhà cung cấp bộ nhớ tại Trung Quốc và CXMT là ưu tiên hàng đầu.

Chuyên gia Triolo của DGA-Albright Stonebridge Group nhận định, mối lo ngại sẽ lớn hơn ở cấp độ quốc gia, khi CXMT có thể cung cấp chip nhớ băng thông cao cho Huawei, công ty hiện có bộ xử lý AI đủ khả năng cạnh tranh với Nvidia ở thị trường nội địa. Đây là điều phía Mỹ có thể lo lắng.

Gây tranh cãi

DSET, tổ chức nghiên cứu được Đài Loan hậu thuẫn, cho biết CXMT đã xây dựng nền tảng của mình "trên đống đổ nát của những công ty khác", bằng cách mua lại bằng sáng chế từ nhà sản xuất chip Qimonda (Đức) hiện đã phá sản, cũng như thu hút nhân tài từ các doanh nghiệp Đài Loan.

Hồi tháng 12/2025, các công tố viên Hàn Quốc cho biết đã truy tố 10 người, gồm một cựu giám đốc điều hành và nhân viên của Samsung, với tội danh chuyển giao bí mật cho CXMT, trong đó có công nghệ giúp công ty này sản xuất hàng loạt chip DRAM tiên tiến. Nhóm nghi phạm bị cáo buộc đã lên kế hoạch tỉ mỉ để tránh bị phát hiện, gia nhập CXMT thông qua công ty ma, chuyển văn phòng và ngụy trang việc đi đến Trung Quốc bằng cách đi qua nhiều địa danh khác. Nhóm cũng đã trao đổi "cảnh báo mã hóa" bằng biểu tượng bốn trái tim trong trường hợp Hàn Quốc phát hiện hoặc ngăn chặn.

Cũng theo công tố viên, việc rò rỉ bí mật thương mại đã gây thiệt hại hàng tỷ USD cho Samsung, cũng như nền kinh tế dựa vào chất bán dẫn của Hàn Quốc. Samsung và CXMT khi đó không bình luận.

Mỹ chưa cấm hoàn toàn các công ty trong nước giao thương với CXMT, nhưng giới lập pháp cũng không ủng hộ, theo WSJ. Năm 2022, Apple từ bỏ kế hoạch sử dụng chip nhớ NAND flash của công ty sau khi vấp phải sự phản đối của Quốc hội Mỹ. Một năm sau, một số thành viên lưỡng viện đã thúc giục Bộ Thương mại Mỹ xem xét đưa CXMT vào danh sách đen kiểm soát xuất khẩu với lý do lo ngại về hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ và vai trò của doanh nghiệp này trong chiến lược công nghiệp của Trung Quốc.

Gregory Allen, cố vấn Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ở Washington, đánh giá CXMT đang theo đuổi sản xuất bộ nhớ băng thông cao cho điện toán AI là điều "đặc biệt đáng lo ngại". Theo ông, việc Mỹ ngăn cản Huawei nhưng để một công ty như CXMT "lấp đầy khoảng trống" là nguy cơ lớn.

"Việc CXMT thăng tiến đang đồng nghĩa với sự phát triển của ngành sản xuất chip AI nội địa Trung Quốc", Allen nói.

Bảo Lâm tổng hợp

• Cựu nhân viên Samsung tuồn công nghệ tỷ USD sang Trung Quốc thế nào
• Cách Trung Quốc đối phó với lệnh hạn chế chip của Mỹ
• 'Dự án tuyệt mật' của Trung Quốc trong cuộc chiến chip
• Trung Quốc 'vượt khó' phát triển chip AI thế nào