Chuyến đi bắt đầu từ thành phố cảng Shizuoka hôm 12/1, đánh dấu nỗ lực đầu tiên trên thế giới nhằm liên tục bơm bùn đáy biển chứa đất hiếm từ độ sâu 6 km lên tàu. Con tàu cùng 130 thành viên thủy thủ đoàn và nhà nghiên cứu dự kiến trở về vào ngày 14/2.

"Sau 7 năm chuẩn bị miệt mài, cuối cùng chúng tôi cũng có thể bắt đầu các cuộc thử nghiệm xác nhận. Điều này thật sự xúc động", Shoichi Ishii, người đứng đầu dự án đảo Minamitori, nói với Reuters. "Nếu thành công, dự án sẽ có ý nghĩa rất lớn trong việc đa dạng hóa nguồn cung đất hiếm của Nhật Bản", ông nói và cho biết thêm, việc khai thác đất hiếm từ độ sâu 6 km dưới biển sẽ là thành tựu công nghệ lớn.

Giống như nhiều nước phương Tây, Nhật Bản đang nỗ lực giảm phụ thuộc vào Trung Quốc về các khoáng sản thiết yếu trong sản xuất ôtô, smartphone, thiết bị quân sự. Nỗ lực này ngày càng cấp thiết trong bối cảnh hai nước xảy ra căng thẳng ngoại giao nghiêm trọng.

Tuần trước, Trung Quốc cấm xuất khẩu những mặt hàng cho quân đội Nhật Bản có mục đích sử dụng kép, vừa dân sự vừa quân sự, bao gồm một số khoáng sản trọng yếu. Theo WSJ, nước này cũng bắt đầu hạn chế xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản trên diện rộng hơn.

Nhật Bản không xa lạ với việc Trung Quốc gây khó khăn về nguồn cung đất hiếm. Năm 2010, Trung Quốc từng hạn chế xuất khẩu sau một sự cố gần các đảo tranh chấp ở biển Hoa Đông. Kể từ đó, Nhật Bản đã giảm mức phụ thuộc vào Trung Quốc từ 90% xuống còn 60% bằng cách đầu tư vào nhiều dự án nước ngoài, đẩy mạnh tái chế cũng như quy trình sản xuất ít phụ thuộc vào đất hiếm.

Chuyến tàu đến đảo Minamitori là dự án đầu tiên nhằm khai thác đất hiếm trong nước. "Giải pháp căn bản là phải sản xuất được đất hiếm ngay tại Nhật Bản", Takahide Kiuchi, nhà kinh tế tại Viện Nghiên cứu Nomura, cho biết. "Nếu đợt kiểm soát xuất khẩu mới này bao gồm nhiều nguyên tố đất hiếm, các công ty Nhật Bản sẽ lại nỗ lực chuyển hướng khỏi Trung Quốc, nhưng tôi không nghĩ điều đó sẽ dễ dàng".

Theo giới phân tích, với một số nguyên tố đất hiếm nặng như loại dùng làm nam châm trong động cơ xe điện và xe hybrid, Nhật Bản gần như hoàn toàn phụ thuộc vào Trung Quốc, gây rủi ro lớn với ngành công nghiệp ôtô then chốt của nước này.

Dự án đảo Minamitori được chính phủ Nhật Bản đầu tư 40 tỷ yen (250 triệu USD) từ năm 2018. Nhóm dự án chưa công bố trữ lượng ước tính và cũng chưa đưa ra mục tiêu sản lượng. Nhưng nếu thành công, một cuộc thử nghiệm khai thác quy mô lớn sẽ diễn ra vào tháng 2/2027.

Khai thác đất hiếm từ bùn đáy biển từng được xem là không hiệu quả về mặt kinh tế do chi phí cao. Nhưng theo Kotaro Shimizu, nhà phân tích chính tại công ty Mitsubishi UFJ Research and Consulting, nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung từ Trung Quốc tiếp diễn và người mua sẵn sàng trả giá cao hơn, dự án có thể trở nên khả thi trong những năm tới.

Thu Thảo (Theo Reuters)