Xung đột Trung Đông: Mỹ và Iran tiến hành đàm phán gián tiếp

BBC ngày 1-7 dẫn lời Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar Majed al-Ansari cho biết, phái đoàn Mỹ gồm Đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner (con rể Tổng thống Donald Trump) đã có mặt tại Doha. Phái đoàn Iran do Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi dẫn đầu cũng đã tới đây. Tuy nhiên, không có cuộc gặp trực tiếp nào giữa hai bên được lên lịch trong những ngày tới, mặc dù “các cuộc đàm phán kỹ thuật” riêng rẽ của từng bên với các nhà trung gian hòa giải đang diễn ra. Trong ngày 30-6, đại diện của Mỹ đã có cuộc gặp với Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani. Trong khi cuộc gặp giữa phái đoàn Iran với các nhà trung gian hòa giải được lên lịch vào ngày 1-7.

Theo Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, Iran ưu tiên đối thoại với Mỹ nhưng cũng sẵn sàng cho chiến tranh. Ảnh: EPA

Những diễn biến này cho thấy Washington và Tehran dường như vẫn đang “thủ thế” ở một khoảng cách nhất định. Theo một nguồn tin thân cận của WSJ, để phá vỡ thế bế tắc, Tổng thống Donald Trump đã cân nhắc việc quay lại một cuộc chiến tranh toàn diện trong các cuộc thảo luận mới đây với Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, tướng Dan Caine. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ cuối cùng đã quyết định dành thêm thời gian cho các biện pháp ngoại giao.

Trong một diễn biến liên quan, Al Jazeera dẫn tuyên bố của Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết, eo biển Hormuz là “công cụ quyền lực lớn nhất” của Tehran và khẳng định các cuộc đàm phán về một thỏa thuận cuối cùng “sẽ không bắt đầu” cho đến khi các điều khoản trong bản ghi nhớ được thực hiện, bao gồm việc ngừng bắn ở Lebanon và giải phóng các khoản tiền bị đóng băng của Iran.

Ông Ghalibaf cũng khẳng định, Tehran tiếp tục ưu tiên các biện pháp ngoại giao với Mỹ nhưng vẫn sẵn sàng cho đối đầu quân sự: "Chúng tôi đang theo đuổi đối thoại, nhưng nếu đối thoại không được thực hiện, chúng tôi cũng sẵn sàng cho chiến tranh và sẽ đáp trả tương xứng". Phát biểu trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình nhà nước Iran, ông Ghalibaf cho biết Iran đã không thể xuất khẩu dầu trong thời gian Mỹ phong tỏa các cảng biển nước này: “Từ ngày lệnh phong tỏa được dỡ bỏ đến nay, chúng tôi đã xuất khẩu hơn 40 triệu thùng dầu... Trong 50-60 ngày trước đó, chúng tôi không thể xuất khẩu dù chỉ một thùng”.

Bản ghi nhớ do Pakistan và Qatar làm trung gian được Mỹ và Iran ký hôm 17-6, theo đó hai bên cam kết ngừng các hoạt động quân sự trên tất cả mặt trận, bao gồm cả Lebanon, và ngay lập tức mở lại eo biển Hormuz, nơi khoảng 20% lượng dầu khí toàn cầu đi qua. Cùng lúc, Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran đồng thời cho phép Tehran xuất khẩu dầu thô trong 60 ngày.

Theo các nguồn tin, đàm phán ở Doha lần này được tổ chức theo hình thức các phiên họp giữa trưởng đoàn đàm phán với các nhà trung gian hòa giải. Iran tuyên bố ưu tiên của nước này bao gồm việc đạt được thỏa thuận về quản lý eo biển Hormuz và giải phóng 6 tỷ USD tài sản bị đóng băng. Trong khi ưu tiên hàng đầu của Mỹ là bảo đảm giao thông thông suốt qua eo biển Hormuz. Reuters hôm 1-7 dẫn hai nguồn tin cấp cao của Iran cho biết, Tehran quyết tâm giành được sự công nhận quốc tế về quyền kiểm soát eo biển Hormuz và khả năng thu phí đối với các tàu thuyền qua đây.

Trước đó, Iran bày tỏ ý tưởng sẽ cùng Oman thu phí tàu bè lưu thông qua tuyến đường biển huyết mạch này. Về phần mình, Oman cho biết sẵn sàng thảo luận với các bên về các khoản phí liên quan đến dịch vụ hàng hải, môi trường và định vị. Theo Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi, Muscat và Tehran đang xem xét khả năng áp phí dịch vụ đối với các tàu thương mại qua eo biển Hormuz, nêu rõ đây không phải phí quá cảnh mà là khoản thu được sử dụng để cải thiện an toàn hàng hải, bảo vệ nguồn nước khỏi ô nhiễm, cũng như tăng cường khả năng ứng phó với tai nạn, hỏa hoạn hoặc các trường hợp khẩn cấp khác.

HIỀN MINH