Nghiên cứu mới hé lộ sự kiện vua Quang Trung từng mang gạo từ Gia Định cứu đói miền Bắc năm 1789

Trong dòng chảy lịch sử Việt Nam, thời kỳ Tây Sơn luôn là một bản anh hùng ca rực rỡ với những chiến công hiển hách. Tuy nhiên, đằng sau hào quang đó vẫn tồn tại những câu hỏi hóc búa khiến các nhà quân sự và sử học trăn trở suốt nhiều thế kỷ.

Sau 10 năm nghiên cứu tư liệu lưu trữ tại châu Âu, kỹ sư Vũ Đình Thanh, chuyên gia kỹ thuật và đại diện NPO ALMAZ (Nga) tại Việt Nam đã đưa ra nhiều giả thuyết, nhận định mới. Trong đó, đáng chú ý, ông cho rằng, vua Quang Trung đã thống nhất Đại Việt từ ngoài ải Nam Quan đến mũi Cà Mau, bao gồm Hoàng Sa, Trường Sa, Côn Đảo, Phú Quốc từ năm 1789. Nguyễn Ánh (vua Gia Long) từ năm 1788 đến năm 1792 chắc chắn không có mặt ở Gia Định.

Trao đổi với Thế giới và Việt Nam, kỹ sư Vũ Đình Thanh cho hay, ông và Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu cùng nhiều cán bộ quân đội nhiều năm trăn trở trước một loạt nghịch lý lịch sử: Vì sao năm 1789, khi vua Quang Trung dốc toàn lực đại phá quân Thanh thì Nguyễn Ánh, theo sử sách đã chiếm Gia Định từ năm 1788 lại hoàn toàn im tiếng? Tại sao sau chiến thắng vang dội ấy, Quang Trung không tiến quân vào Gia Định tiêu diệt Nguyễn Ánh? Vì lý do gì, năm 1791, nhà vua đưa hàng vạn quân sang Lào nhưng vẫn không đánh Gia Định?

“Những diễn biến này dường như không phù hợp với tư duy của một thiên tài quân sự như Quang Trung”, ông Thanh phân tích.

Theo kỹ sư Vũ Đình Thanh, một trong những câu trả lời thuyết phục nhất nằm trong bản Hịch viết ngày 27/8/1792 của vua Quang Trung được các giáo sĩ phương Tây ghi lại và công bố trên tờ Tin tức Giáo hội phương Đông (Nouvelles des Missions Orientales). Theo bản Hịch này, sau năm 1785, Nguyễn Ánh đã không còn hiện diện tại Đại Việt trong nhiều năm. Điều này giúp lý giải hàng loạt “điểm nghẽn logic” trong lịch sử quân sự Tây Sơn.

Cũng tại bản Hịch năm 1792, vua Quang Trung ra lời hiệu triệu toàn dân chống lại cuộc tấn công bất ngờ của tàu đồng và khinh khí cầu, khen ngợi dân Gia Định dũng cảm đứng lên và cam kết đanh thép huy động đại quân Đại Việt đập tan quân giặc từ phương Tây.

Kỹ sư Vũ Đình Thanh cũng đưa ra nhiều bằng chứng từ Cơ quan Lưu trữ quốc gia Pháp về các lãnh thổ hải ngoại và thuộc địa cũ, gồm hàng loạt tài liệu mật của Bộ Hải quân Pháp, Bộ ngoại giao Pháp, Quốc hội Pháp. Trong đó có báo cáo mật của Tổng chỉ huy quân đội Pháp tại Ấn Độ và Đông Nam Á – Conway gửi Bộ Hải quân Pháp, Bộ Ngoại giao Pháp; hàng loạt lệnh điều động tác chiến gửi các chỉ huy Pháp, thuyền trưởng Pháp, lệnh tác chiến và nhật ký hành trình tới các chiến hạm hiện đại nhất của Pháp thời bấy giờ.

Trong báo cáo mật ngày 15/3/1789 gửi Bá tước de La Luzerne, Bộ trưởng Hải quân Pháp, Tổng chỉ huy quân Pháp tại Ấn Độ - Đông Nam Á Conway xác nhận rõ kết quả của một hoạt động trinh sát quân sự: “Hiệp sĩ Kersaint đã trở về Pondichéry cùng frégate La Dryade và frégate Le Pandoure, mang theo các bản đồ mới do ông lập, nhật ký hành trình và các quan sát thực địa”.

Từ kết quả trinh sát ấy, ông Conway đã bàn trực tiếp về cuộc viễn chinh Cochinchine, các chi phí sơ bộ đã phát sinh, chi phí thiết lập, bảo vệ và duy trì sau khi chiếm giữ, cũng như khả năng chiếm một vị trí hoặc một cảng tại Cochinchine. Đây là một báo cáo hậu trinh sát phục vụ hoạt động quân sự của Pháp tại Đại Việt.

Như vậy, nghiên cứu của kỹ sư Vũ Đình Thanh và Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu không còn là giả thuyết nữa, mà là những bằng chứng khẳng định rõ ràng, vua Quang Trung đã thống nhất đất nước từ năm 1789, đánh bại cả Pháp, giúp nền độc lập của dân tộc kéo dài thêm gần 100 năm.

Kết hợp với các bằng chứng hiện đang còn tại Cơ quan Lưu trữ quốc gia Pháp về các lãnh thổ hải ngoại và thuộc địa cũ- ANOM, Gallica (Thư viện quốc gia Pháp), sử liệu từ Thái Lan, nhà Thanh và rất nhiều nguồn khác, nhóm nghiên cứu khẳng định: Nhà Tây Sơn đã làm chủ vùng Nam Bộ (Gia Định) từ năm 1782. Tại đây, Nguyễn Lữ đã thực hiện các nông trường quân đội (điền quân) để trồng lúa - ý tưởng vượt thời đại hàng trăm năm.

Chính nhờ việc nắm giữ Gia Định và sản xuất lúa gạo tập trung với quy mô lớn, quân Tây Sơn đã có được nguồn lương thực khổng lồ. Vua Quang Trung đã dùng hàng trăm tàu chiến – một lần huy động tới 400 chiến thuyền – trong các năm 1788 và 1789 để vận chuyển lượng lúa gạo khổng lồ ra cứu nhân dân miền Bắc khỏi nạn đói do biến đổi khí hậu tiểu băng hà gây ra trong các năm từ 1787 đến 1789.

Thủy Chu