Xung đột Trung Đông: Đâu mới là cốt lõi của đà tăng giá dầu?

(Ảnh minh họa)

Ông nói: “Dù dầu thô chiếm nhiều tiêu đề báo chí, biến động giá cực đoan lại xảy ra ở các sản phẩm lọc dầu, đặc biệt là các sản phẩm chưng cất trung gian”.

“Chênh lệch giá của nhiên liệu máy bay ở Tây Bắc châu Âu đã vượt 90 USD/thùng - mức cao nhất kể từ năm 2008. Tại châu Á, mức chênh lệch giữa nhiên liệu máy bay và dầu diesel tăng vọt”, ông cho biết.

“Hợp đồng tương lai dầu diesel tại châu Âu có lúc tăng tới 23% chỉ trong một phiên, lên mức cao nhất hai năm, vượt xa đà tăng của dầu Brent. Biên lợi nhuận lọc dầu tại Singapore đã hơn gấp đôi trong một tuần, trở lại mức từng thấy sau khi Nga tấn công Ukraine”, ông nói thêm.

Theo ông Schuurman, có ba yếu tố cấu trúc giải thích vì sao sản phẩm lọc dầu đang dẫn dắt thị trường thay vì dầu thô.

“Thứ nhất, lượng dầu bị gián đoạn từ eo biển Hormuz chủ yếu là loại medium-sour, loại dầu cho tỷ lệ sản phẩm chưng (dầu diesel, nhiên liệu máy bay, kerosene) cao nhất”, ông nói.

“Ngay cả khi các nhà máy lọc dầu chuyển sang nguồn thay thế nhẹ hơn từ lưu vực Đại Tây Dương (dầu WTI, Tây Phi, Guyana, Brazil), những loại dầu này lại tạo ra nhiều sản phẩm chưng cất nhẹ hơn như xăng và naphtha - không phải những mặt hàng mà thế giới đang thiếu”, ông giải thích.

“Thứ hai, nhiên liệu máy bay là sản phẩm dễ tổn thương nhất về mặt cấu trúc. Nó cần hệ thống lưu trữ chuyên dụng (không giống dầu diesel hay xăng), nên dự trữ chiến lược rất ít. Một phần lớn nguồn cung nhiên liệu máy bay toàn cầu đến từ các nhà máy lọc dầu vùng vịnh Arab và được xuất khẩu qua eo biển Hormuz”, ông lưu ý.

“Thị trường đã rút kinh nghiệm từ tháng 6/2025 rằng khi xảy ra thiếu hụt thực sự, chênh lệch giá của nhiên liệu máy bay có thể duy trì ở mức cao trong nhiều tuần”, ông nói thêm.

Giải thích yếu tố cấu trúc thứ ba, ông Schuurman cho biết khoảng 1,7 triệu thùng/ngày sản phẩm lọc dầu xuất khẩu từ vịnh Ba Tư đã bị gián đoạn, bao gồm các dòng dầu diesel, LPG, naphtha và nhiên liệu máy bay.

“Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận lọc dầu ở mọi nơi ngoài khu vực Vịnh”, ông nhận định.

Theo ông Schuurman, các mức chênh lệch giá lọc dầu hiện nay chính là tín hiệu của thị trường.

“Chúng nói với các nhà máy lọc dầu: Hãy tiếp tục chạy hết công suất bằng mọi giá”, ông cho biết.

“Chúng nói với người tiêu dùng: Hãy bắt đầu cắt giảm. Và với các nhà giao dịch: Sự xáo trộn thực sự hiện không nằm ở dầu thô, mà ở các sản phẩm lọc dầu”, ông lưu ý.

“Cần nhớ rằng khi bước vào cuộc xung đột này, thị trường dư thừa nguồn cung dầu thô, nhưng lại thiếu công suất lọc dầu toàn cầu”, ông nói thêm.

Trong một bản ghi chú về thị trường dầu mỏ gửi AFP hôm thứ Năm, Wood Mackenzie cho biết các thị trường phụ thuộc vào nguồn hàng xuất khẩu đang chịu ảnh hưởng mạnh tại nhiều khu vực. “Châu Âu đối mặt với thách thức đặc biệt nghiêm trọng”, Wood Mackenzie nhận định. “Năm 2025, các nhà máy lọc dầu ở vùng Vịnh cung cấp 60% nhiên liệu máy bay và 30% dầu diesel cho châu Âu, nhưng hiện các nguồn cung này đã bị cắt hoàn toàn”, báo cáo cảnh báo.

“Châu Á, khu vực nhận phần lớn dầu thô xuất khẩu từ vùng Vịnh, cũng đang chịu sức ép tương tự. Người mua tại Trung Quốc, Ấn Độ và các nước châu Á khác đang gấp rút tìm nguồn hàng thay thế, khiến giá dầu thô từ Tây Phi và Mỹ Latinh tăng mạnh”, báo cáo cho biết thêm. “Sự cạnh tranh giữa châu Âu và châu Á để giành nguồn cung ngoài vùng Vịnh vốn đã hạn chế đang làm gia tăng áp lực giá trên toàn bộ thị trường”, Wood Mackenzie nói.

“Triển vọng thị trường sản phẩm lọc dầu cực kỳ khan hiếm được phản ánh qua các mức chênh lệch giá rất cao. Chênh lệch giá của nhiên liệu máy bay ở Tây Bắc châu Âu đã giao dịch quanh 100 USD/thùng (tương đương dầu Brent gần 200 USD/thùng), còn dầu diesel khoảng 70 USD/thùng, cao gấp bốn đến năm lần so với trước xung đột”, Wood Mackenzie cảnh báo.

Trong một bài phân tích về xung đột do nhóm S&P Global gửi AFP vào cuối ngày thứ Năm, do Jim Burkhard – người đứng đầu bộ phận nghiên cứu dầu thô của S&P Global Energy - cùng nhóm Thị trường Dầu thô S&P Global Energy thực hiện, ước tính nguồn cung dầu thô và sản phẩm dầu sẵn có trên thị trường toàn cầu đã giảm khoảng 17 triệu thùng/ngày kể từ ngày 27/2.

Ông Burkhard cảnh báo rằng thiệt hại đối với hạ tầng hạ nguồn và các cơ sở dầu mỏ khác có thể hạn chế tốc độ khôi phục dòng chảy dầu, bao gồm cả các sản phẩm lọc dầu.

Bài phân tích nhấn mạnh châu Á là “tâm chấn của cuộc khủng hoảng dầu mỏ”, cho rằng mức độ ảnh hưởng hiện nay phụ thuộc vào mức độ phụ thuộc trực tiếp vào nguồn cung dầu thô và sản phẩm dầu từ Trung Đông. “Điều này có nghĩa là ảnh hưởng rõ rệt nhất xảy ra ở châu Á - khu vực mua 80% trong tổng số 21 triệu thùng/ngày dầu xuất khẩu từng đi qua eo biển Hormuz trước xung đột”, báo cáo nêu rõ.

“Giá dầu thô giao đến thị trường châu Á đã vượt 100 USD/thùng từ tuần trước. Giá nhiên liệu máy bay và diesel/gasoil - vốn đã lập kỷ lục toàn cầu trong tuần đầu của xung đột - thậm chí còn chịu sức ép lớn hơn tại châu Á”, báo cáo cho biết thêm.

Ông Burkhard cũng chỉ ra rằng dấu hiệu căng thẳng của thị trường thể hiện rõ nhất tại châu Á. “Năm 2025, một nửa lượng dầu thô được chế biến tại châu Á đến từ khu vực Vịnh Trung Đông. Nhưng tình trạng căng thẳng đang lan rộng”, ông cảnh báo.

“Eo biển Hormuz càng bị phong tỏa lâu, ảnh hưởng đến nguồn cung thực tế, tồn kho và giá cả sẽ càng nghiêm trọng - và không chỉ riêng ở châu Á”, ông Burkhard nói thêm.

Nh.Thạch

AFP