Xuất khẩu đón lực đẩy mới từ đơn hàng và sản xuất

Xuất khẩu duy trì đà tăng

Theo số liệu của Cục Hải quan, trong 15 ngày đầu tháng 8/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 52,327 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu đạt 25,413 tỷ USD, nhập khẩu đạt 26,914 tỷ USD.

Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/8, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã vượt 712 tỷ USD. Xuất khẩu đạt khoảng 345,4 tỷ USD, trong khi nhập khẩu đạt 367,3 tỷ USD, đưa cán cân thương mại thâm hụt gần 22 tỷ USD.

Trước đó, theo Bộ Công thương, 7 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 659 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ. Xuất khẩu đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7%.

Nguồn: Cục Hải quan. Đồ họa: Phương Anh

Đáng chú ý, nhập khẩu tăng nhanh không hoàn toàn phản ánh sự suy giảm của cán cân thương mại mà còn cho thấy nhu cầu nguyên liệu, linh kiện, máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất đang gia tăng. Với nền kinh tế có độ mở lớn và định hướng sản xuất xuất khẩu, việc doanh nghiệp tăng nhập khẩu đầu vào có thể tạo tiền đề để gia tăng năng lực sản xuất và giao hàng trong các tháng cuối năm.

Cơ cấu xuất khẩu tiếp tục cho thấy vai trò nổi bật của nhóm công nghiệp chế biến, chế tạo. Trong 15 ngày đầu tháng 8, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 7,32 tỷ USD; điện thoại và linh kiện đạt 3,65 tỷ USD; máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng đạt 3,11 tỷ USD. Dệt may đạt 1,84 tỷ USD và giày dép đạt 975 triệu USD.

Những con số này cho thấy các nhóm hàng chủ lực vẫn duy trì sức tăng trưởng và còn dư địa để bứt phá trong mùa cao điểm cuối năm.

Đơn hàng cuối năm tạo lực đẩy

Một trong những động lực quan trọng nhất đối với xuất khẩu những tháng còn lại của năm là sự cải thiện của đơn hàng, đặc biệt tại các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Trong đó, ngành điện tử đang có cơ sở để kỳ vọng tăng trưởng hai con số trong cả năm.

Theo phản ánh từ các doanh nghiệp, nhiều đơn hàng đã được lên kế hoạch tương đối rõ đến cuối năm. Chu kỳ sản xuất của ngành điện tử cũng tạo thuận lợi cho xuất khẩu những tháng cuối năm khi doanh nghiệp thường chuẩn bị linh kiện, máy móc, nguyên liệu trước, sau đó đẩy mạnh sản xuất vào tháng 9 và tháng 10 để giao hàng trong tháng 11 và tháng 12 - thời điểm nhu cầu mua sắm tại Mỹ và châu Âu tăng cao. Nhu cầu đầu tư AI toàn cầu cũng làm gia tăng nhu cầu chip, khiến một số doanh nghiệp phải chủ động dự trữ linh kiện, với giá tăng khoảng 5 - 20%.

Bên cạnh tăng kim ngạch, ngành điện tử đang từng bước chuyển lên các khâu có giá trị gia tăng cao hơn như nghiên cứu, thiết kế và cung ứng, thay vì chủ yếu gia công, lắp ráp.

Cùng với đó, dệt may, gỗ và nông sản cũng đang tìm kiếm động lực tăng trưởng từ việc nâng chất lượng sản phẩm thay vì chỉ mở rộng sản lượng.

Với dệt may, kim ngạch xuất khẩu 7 tháng ước đạt khoảng 27 tỷ USD, tăng 2,67%. Những tháng cuối năm, ngành tiếp tục tập trung khai thác các thị trường hiện có, mở rộng thị trường mới và tăng khả năng chủ động nguyên phụ liệu. Phát triển sản xuất vải và nguyên phụ liệu trong nước sẽ giúp tăng tỷ lệ nội địa hóa, đáp ứng quy tắc xuất xứ và tận dụng tốt hơn ưu đãi từ các FTA.

Ngành gỗ cũng đang chuyển từ gia công, sản xuất theo đơn đặt hàng sang chủ động hơn trong thiết kế và phát triển sản phẩm. Hiện sản phẩm gỗ Việt Nam đã có mặt tại 167 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó Hoa Kỳ là thị trường lớn nhất.

Trong nông nghiệp, dư địa tăng trưởng được mở rộng nhờ chế biến sâu, công nghệ và chuyển đổi số. Việc chuẩn hóa mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất và phát triển nông nghiệp tuần hoàn không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu thị trường mà còn tạo điều kiện hình thành những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Với nền tảng xuất khẩu tăng 21,7% trong 7 tháng, nhiều chuyên gia kỳ vọng xuất khẩu Việt Nam tiếp tục duy trì tăng trưởng hai con số trong cả năm 2026. Theo ước tính của Bộ phận Phân tích và Nghiên cứu thị trường thuộc Công ty Cổ phần Chứng khoán MB, mức tăng trưởng xuất khẩu cả năm có thể dao động 17,5 - 19,8%. Còn Bộ Công thương cho rằng, nếu không có diễn biến bất lợi lớn, dự báo kim ngạch xuất khẩu cả năm có thể tăng khoảng 15 - 16%.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để biến dư địa thành tăng trưởng thực chất, doanh nghiệp không chỉ cần thêm đơn hàng mà còn phải nâng chất lượng sản phẩm, chủ động nguyên liệu, tăng nội địa hóa, đa dạng hóa thị trường và từng bước tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị cao trong chuỗi cung ứng. Đây sẽ là những động lực quyết định sức bật của xuất khẩu Việt Nam trong những tháng cuối năm và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong những năm tiếp theo.

Theo TS. Hà Thị Cẩm Vân - Chủ nhiệm cấp cao Bộ môn Kinh tế, Đại học RMIT Việt Nam, triển vọng xuất khẩu không nên chỉ được nhìn qua khả năng “xuất được hàng”, mà cần hướng tới việc doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị tại từng thị trường.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng, Việt Nam cần đồng thời duy trì quy mô xuất khẩu và nâng cao chất lượng tăng trưởng. Các ngành đang có lợi thế cần tiếp tục được củng cố để tạo nguồn lực, trong khi những lĩnh vực công nghệ cao như điện tử, bán dẫn cần được đầu tư phù hợp với năng lực doanh nghiệp.

Khánh Linh