Xuất bản – 'Hạ tầng mềm' của xã hội tri thức

Việc Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 04 ngày 17/3/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo nền tảng và định hướng chiến lược để ngành xuất bản phát triển toàn diện, hiện đại và bền vững. Làm thế nào để tận dụng cơ hội, vượt qua thách thức và khẳng định vai trò của xuất bản như một trụ cột về tư tưởng, văn hóa, góp phần nâng cao dân trí và xây dựng xã hội học tập. Đây là nội dung được đề cập đến trong chương trình thời sự tối 20/4 với chủ đề “Xuất bản - Động lực phát triển tri thức và văn hóa đọc” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện.

Bám sát tinh thần Chỉ thị số 04, các nội dung thảo luận tại chương trình đã tập trung làm rõ vị trí, sứ mệnh của xuất bản trong đời sống xã hội, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động, ứng dụng công nghệ và xây dựng hệ sinh thái phát triển bền vững.

Theo ông Nguyễn Nguyên - Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, đây là thời điểm then chốt để chuyển từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo” đối với ngành xuất bản, với trọng tâm là tái định vị và tái cấu trúc. Xuất bản không chỉ là công cụ phục vụ giáo dục và bồi dưỡng nhân tài như trước đây, mà còn được khẳng định là một trụ cột quan trọng trong các hoạt động sáng tạo và đào tạo.

Liên quan đến vai trò của xuất bản trong việc bồi đắp tri thức và định hướng thẩm mỹ xã hội, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Sách Thái Hà cho rằng, xuất bản chính là một dạng “hạ tầng mềm” của xã hội với những chức năng cốt lõi. Trước hết, xuất bản giữ vai trò nền tảng trong việc cung cấp và chuẩn hóa thông tin, giúp bạn đọc tiếp cận tri thức một cách hệ thống, từ đó bồi đắp nền tảng hiểu biết vững chắc, mà còn góp phần định hướng thẩm mỹ xã hội, hướng tới những giá trị tích cực, nhân văn.

Thực tế cho thấy, chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc cách con người đọc và tiếp cận tri thức. Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành cho rằng: Đây vừa là thách thức, vừa là động lực buộc ngành xuất bản phải đổi mới mạnh mẽ, từ nội dung đến phương thức phát hành. Những biến chuyển trong nhu cầu và hành vi của bạn đọc cũng mở ra cơ hội để ngành xuất bản phát triển các mô hình mới, linh hoạt hơn, phù hợp với xu thế của thời đại. Theo ông Nguyễn Nguyên, Hà Nội có nhiều điều kiện thuận lợi để triển khai thực hiện Chỉ thị 04 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản. Trước hết, đây là môi trường có hàm lượng tri thức cao, là trung tâm văn hóa lớn, giáo dục lớn của cả nước. Một trong những hướng đi quan trọng là phát triển các không gian đọc, đưa sách đến gần hơn với cộng đồng, lan tỏa thói quen đọc trong xã hội.

Phát triển ngành xuất bản không chỉ là nhiệm vụ của riêng những người làm nghề, mà cần sự chung tay của toàn xã hội, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà trường cho đến từng gia đình và mỗi người dân. Khi văn hóa đọc được nuôi dưỡng bền bỉ, khi tri thức trở thành nhu cầu tự thân của mỗi người. Khi ấy, xuất bản sẽ không chỉ là một lĩnh vực kinh tế hay văn hóa đơn thuần, mà thực sự trở thành động lực cốt lõi thúc đẩy một xã hội học tập, sáng tạo và tiến bộ, nơi tri thức được tôn vinh, con người được phát triển toàn diện và tương lai được xây dựng trên nền tảng hiểu biết sâu sắc và bền vững.

Thanh Duyên