Ngành xuất bản: Biến thách thức cạnh tranh thành cơ hội phát triển

“Cú hích” từ Chỉ thị số 04-CT/TW

Chỉ thị số 04-CT/TW được ban hành có ý nghĩa định hướng chiến lược dài hạn cho toàn ngành xuất bản, gắn với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Lần đầu tiên, một văn bản của Đảng đặt ra tầm nhìn phát triển ngành xuất bản theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, gắn với kinh tế số, công nghệ số và hệ sinh thái sáng tạo nội dung. Điều này thể hiện bước chuyển từ tư duy “quản lý xuất bản” sang “phát triển ngành công nghiệp xuất bản” mang tính chiến lược.

Độc giả trải nghiệm công nghệ xuất bản hiện đại tại Thư viện quốc gia Việt Nam. Ảnh: Thụy Du

Chia sẻ về vấn đề này, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên nhấn mạnh, đây là thời điểm then chốt để chuyển từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo” đối với ngành xuất bản, với trọng tâm là tái định vị và tái cấu trúc.

Theo đó, việc tái định vị vai trò của xuất bản như một hạt nhân của hệ sinh thái sáng tạo. Xuất bản không chỉ là công cụ phục vụ giáo dục và bồi dưỡng nhân tài như trước đây, mà còn được khẳng định là một trụ cột quan trọng trong các hoạt động sáng tạo và đào tạo.

“Xuất bản được xác định là một bộ phận cấu thành của công nghiệp văn hóa, gắn chặt với phát triển nội dung số. Không dừng lại ở việc tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, xuất bản còn góp phần tạo dựng sức mạnh mềm cho văn hóa Việt Nam”, ông Nguyễn Nguyên nhận định.

Ông Nguyễn Nguyên,Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Phó Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam tại chương trình. Ảnh: Viết Thành

Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành cũng cho rằng, cùng với tái định vị, việc tái cấu trúc ngành xuất bản cũng được đặt ra theo hướng hình thành hệ sinh thái và chuỗi giá trị hoàn chỉnh. “Nếu trước đây, xuất bản chủ yếu gắn với in và phát hành, thì nay đã được định vị trong tổng thể các ngành công nghiệp văn hóa. Để làm được điều đó, ngành xuất bản cần được sắp xếp theo hướng tinh gọn, đồng thời phát triển các đơn vị quy mô lớn để nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước đưa văn hóa Việt Nam vươn ra thế giới”, ông Nguyên chia sẻ.

Về vấn đề này, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Sách Thái Hà cho rằng, xuất bản có vai trò trong việc bồi đắp tri thức và định hướng thẩm mỹ xã hội. Đây chính là một dạng “hạ tầng mềm” của xã hội. Ông Hùng lý giải, xuất bản giữ vai trò nền tảng trong việc cung cấp và chuẩn hóa thông tin, giúp bạn đọc tiếp cận tri thức một cách hệ thống, từ đó bồi đắp nền tảng hiểu biết vững chắc. Bên cạnh đó, xuất bản còn góp phần định hướng thẩm mỹ xã hội, nâng cao “gu” đọc, “gu” tư duy và “gu” sống của công chúng, hướng tới những giá trị tích cực, nhân văn. Quan trọng hơn, ngành xuất bản đóng vai trò trong việc hình thành con người của thời đại tri thức - những cá nhân có tư duy độc lập, sáng tạo và khả năng tiếp nhận, chọn lọc thông tin.

Biến thách thức thành cơ hội

Trong thời đại số, khi xu hướng đọc của giới trẻ thay đổi, ngành xuất bản gặp không ít khó khăn, thách thức. Theo Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Sách Thái Hà, thách thức lớn nhất của ngành xuất bản hiện nay là nguy cơ đánh mất vai trò dẫn dắt trong dòng chảy tri thức, đồng thời phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt trên nhiều phương diện.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Sách Thái Hà. Ảnh: Viết Thành.

Ông Hùng phân tích thêm, ngành xuất bản đang đối diện với cạnh tranh về thời gian và sự chú ý của độc giả. “Trong bối cảnh nội dung ngắn, nhanh đang chiếm ưu thế, nếu xuất bản không kịp thích ứng, không đủ nhanh để tiếp cận người đọc, rất dễ đánh mất sự quan tâm của công chúng. Bên cạnh đó là tình trạng nhiễu loạn thông tin trên mạng xã hội, khiến niềm tin vào các chuẩn mực tri thức bị lung lay. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết để ngành xuất bản tham gia mạnh mẽ hơn trong việc định hướng, cung cấp thông tin chính xác, có giá trị”, ông Nguyễn Mạnh Hùng nêu.

Ngoài ra, một thách thức khác mà ngành xuất bản đang đối diện là tốc độ lan tỏa. “So với nội dung số, xuất bản truyền thống thường chậm hơn trong việc tiếp cận và phổ biến thông tin. Nếu không cải thiện cả về tốc độ lẫn chất lượng, ngành xuất bản sẽ khó cạnh tranh”, ông Hùng cho biết.

Trước những thách thức mà ngành xuất bản đang phải đối diện, các chuyên gia cũng cho rằng đây cũng là cơ hội mới để ngành tìm hướng đi cho mình. Theo ông Nguyễn Nguyên, những thay đổi trong xu hướng tiếp nhận của bạn đọc vừa là thách thức, vừa là động lực để ngành xuất bản thích ứng và đổi mới. Bởi lẽ, trong mỗi thách thức luôn hàm chứa những cơ hội phát triển mới. Đơn cử, trước xu hướng ưa chuộng các nội dung ngắn, nhanh – thường được ví như “mì ăn liền”, ngành xuất bản hoàn toàn có thể phát triển mạnh mẽ các sản phẩm sách số, phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của độc giả hiện đại. Đồng thời, xuất bản cũng có thể mở rộng vai trò như một nền tảng kết nối với cộng đồng sáng tạo, thậm chí hình thành những tác phẩm được phát triển dựa trên nhu cầu và sự tương tác trực tiếp của bạn đọc.

Theo ông Nguyễn Nguyên, trong bối cảnh xã hội xuất hiện tình trạng “nhiễu loạn” thông tin, ngành xuất bản càng cần đổi mới tư duy để khẳng định vị thế, trở thành nơi chắt lọc, lưu giữ và lan tỏa những giá trị cốt lõi, sâu sắc nhất. Ngoài ra, để thể hiện rõ vai trò dẫn dắt trong đời sống, ông Nguyễn Nguyên cho biết một trong những nhiệm vụ xuyên suốt là xây dựng ngành xuất bản sách thành một hệ sinh thái công nghệ văn hóa, trong đó sách giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo giá trị.

Để làm được điều đó, ngành xuất bản cần triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ, đặc biệt là đổi mới tư duy từ quản lý sang quản trị. Theo đó, tư duy quản lý phải chuyển sang tạo lập môi trường thuận lợi, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy động lực phát triển. Ở chiều ngược lại, ngành xuất bản cũng cần nhận thức rõ đây là thời cơ lớn để bứt phá.

“Trong bối cảnh biên giới giữa các lĩnh vực và thị trường ngày càng mờ đi, nếu không kịp thời đổi mới và phát triển, ngành xuất bản có thể đánh mất lợi thế ngay trên sân nhà. Vì vậy, toàn ngành cần coi đây là động lực quan trọng để đồng lòng triển khai các nhiệm vụ, tận dụng cơ hội và khẳng định vị thế trong giai đoạn mới”, ông Nguyễn Nguyên bày tỏ.

Có thể thấy, xuất bản không chỉ phản ánh đời sống mà còn góp phần định hướng đời sống, đó chính là giá trị cốt lõi của ngành. Trong thời đại ngày nay, khi công nghệ ngày càng phát triển, cách con người tiếp cận tri thức cũng đang thay đổi nhanh chóng. Xuất bản cần tiếp tục giữ vững vai trò, đồng thời tạo ra những bước phát triển mới trong kỷ nguyên số.

Hoàng Quyên