Để ngành công nghiệp xuất bản chuyển mình mạnh mẽ

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới đang tạo động lực mạnh mẽ cho ngành Công nghiệp xuất bản Việt Nam chuyển mình, bứt phá.

Bạn đọc trải nghiệm công nghệ hiện đại tại Tọa đàm “Người trẻ đọc gì trong thời đại số”, ngày 18-4. Ảnh: Thụy Du

Bước phát triển vững chắc

Là một trong 10 ngành công nghiệp văn hóa chủ chốt được ưu tiên đầu tư phát triển, xuất bản Việt Nam trong những năm qua đã có bước tiến vững chắc theo hướng vừa là ngành tư tưởng, văn hóa, vừa là ngành kinh tế.

Theo thông tin từ Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cả nước hiện có 52 nhà xuất bản. Năm 2025, tổng số xuất bản phẩm đạt 51.574, tương ứng hơn 543,5 triệu bản in, tăng nhẹ so với năm trước. Trong đó, sách in đạt hơn 42.800 đầu sách với gần 458 triệu bản, dù có xu hướng giảm về số lượng.

Ngược lại, xuất bản điện tử ghi nhận sự bứt phá với hơn 5.200 xuất bản phẩm và khoảng 35 triệu lượt truy cập, tăng mạnh cả về đầu sách lẫn mức độ tiếp cận. Doanh thu toàn ngành năm 2025 đạt khoảng 4.165 tỷ đồng, đóng góp ngân sách hơn 532 tỷ đồng, phản ánh vai trò ngày càng rõ nét của xuất bản trong nền kinh tế.

Dù vậy, cơ cấu sản phẩm còn mất cân đối khi phụ thuộc lớn vào sách giáo khoa và tài liệu học tập, chiếm tỷ lệ cao về bản in. Tình trạng sách giả, sách lậu và vi phạm bản quyền trên môi trường số tiếp tục gây tổn thất cho thị trường và ảnh hưởng đến quyền lợi của tác giả, nhà xuất bản.

Trong bối cảnh đó, Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập Nhà Xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật Phạm Thị Thinh cho rằng, Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW đặt ra tầm nhìn phát triển ngành xuất bản theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, gắn với kinh tế số, công nghệ số và hệ sinh thái sáng tạo nội dung. Điều này thể hiện bước chuyển từ tư duy “quản lý xuất bản” sang “phát triển ngành Công nghiệp xuất bản” mang tính chiến lược. Tuy nhiên, để những định hướng mang tính chiến lược này thực sự đi vào cuộc sống, vấn đề then chốt nằm ở việc triển khai các giải pháp mang tính đột phá, đồng bộ và hiệu quả.

Kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp xuất bản

Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty cổ phần Sách Alpha (Alpha Books) Nguyễn Cảnh Bình cho rằng, cần chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển hệ sinh thái xuất bản. Việc triển khai phải được cụ thể hóa bằng các mục tiêu rõ ràng, xác định đơn vị chịu trách nhiệm, xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá và lộ trình triển khai minh bạch.

Bên cạnh đó, nhằm khắc phục tình trạng phân tán của các đơn vị làm sách, ông Nguyễn Cảnh Bình đề xuất thành lập một liên minh phát triển văn hóa đọc và xuất bản Việt Nam. Mô hình này sẽ tập hợp nguồn lực từ các nhà xuất bản, doanh nghiệp sách và công ty công nghệ, qua đó phối hợp triển khai những dự án quy mô lớn như: Tổ chức hội sách, bảo vệ bản quyền số và đào tạo đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho ngành trong tương lai.

Cùng quan điểm, theo Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập Nhà Xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật Phạm Thị Thinh, để hiện thực hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW, không thể chỉ trông chờ vào nguồn lực Nhà nước mà cần huy động rộng rãi sự tham gia của toàn xã hội. Trọng tâm là thúc đẩy hợp tác công - tư, thu hút các doanh nghiệp công nghệ, truyền thông, giáo dục cùng tham gia sâu vào chuỗi giá trị xuất bản. Việc thiết lập các liên kết chặt chẽ giữa nhà xuất bản, đơn vị phát hành, nền tảng số và các tổ chức liên quan sẽ góp phần hình thành một hệ sinh thái xuất bản hiện đại, linh hoạt và giàu sức cạnh tranh.

Ở góc độ doanh nghiệp, Giám đốc Công ty cổ phần Xuất bản Khoa học và Giáo dục Thời đại Vũ Trọng Đại nêu quan điểm, ngành Xuất bản cần được tạo điều kiện phát triển như một lĩnh vực kinh tế năng động. Khi vận hành theo quy luật thị trường, xuất bản phải đặt người tiêu dùng ở vị trí trung tâm, liên tục đổi mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng, đồng thời nâng cao chất lượng nội dung phù hợp với thị hiếu đương đại.

Trong chiến lược phát triển quốc gia, xuất bản không dừng lại ở hoạt động in ấn và phát hành mà còn trở thành chất liệu đầu vào, làm khung sườn cốt lõi cho hàng loạt hoạt động, sự kiện văn hóa giải trí khác. Trong số các ngành trọng điểm mà Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang định hướng để thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, hầu hết có thể trực tiếp lấy nguồn nguyên liệu dồi dào từ ngành Công nghiệp nội dung xuất bản. Vì vậy, việc kết nối xuất bản với các ngành Công nghiệp văn hóa khác cần được thực hiện chặt chẽ, bài bản và theo chiến lược dài hạn.

Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ, ngành Xuất bản sẽ có bước chuyển mình mạnh mẽ, trở thành một trong những lĩnh vực trụ cột của công nghiệp văn hóa, góp phần biến tri thức thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững.

An Nhi