Xoay trục dòng vốn vào khu vực kinh tế tư nhân

Ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Chí Cường

Dự kiến huy động 5,4 triệu tỷ đồng qua thị trường chứng khoán

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCK) Bùi Hoàng Hải cho biết, trong giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Tài chính dự kiến huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng qua thị trường chứng khoán (TTCK), gấp hơn 2 lần lượng vốn huy động của giai đoạn trước.

Tại Hội thảo "Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn" do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức sáng 15/7, ông Bùi Hoàng Hải chia sẻ, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững giai đoạn 2026 - 2030, nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế được ước tính lên tới 38 triệu tỷ đồng, trong khi nguồn lực từ ngân sách Nhà nước (NSNN) chỉ khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, tương đương 20%. Phần vốn còn lại sẽ phải huy động từ khu vực tư nhân và các nguồn vốn quốc tế.

Riêng đối với TTCK, Bộ Tài chính dự tính huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng, cao gấp hơn 2 lần tổng lượng vốn huy động của giai đoạn 2020 - 2025.

"Việc tái cấu trúc các kênh dẫn vốn đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nguồn lực ngân sách hữu hạn, dư địa tín dụng đang dần thu hẹp. Trong bối cảnh đó, TTCK được xác định phải phát huy mạnh mẽ hơn vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế", ông Bùi Hoàng Hải nhấn mạnh.

Theo giới chuyên gia, dù bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế năm 2026 còn nhiều khó khăn do tác động từ căng thẳng địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng, TTCK vẫn duy trì sự ổn định. Chỉ số và thanh khoản giữ ở mức tích cực, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) tiếp tục phục hồi với quy mô khoảng 2,82 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 21% GDP năm 2025.

“Việc FTSE Russell (một trong ba tổ chức cung cấp chỉ số hàng đầu thế giới) nâng hạng thị TTCK lên thị trường mới nổi thứ cấp, có hiệu lực từ ngày 21/9 tới, được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội thu hút mạnh hơn dòng vốn đầu tư nước ngoài, qua đó góp phần bổ sung nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế”, ông Bùi Hoàng Hải chia sẻ.

Cần hoàn thiện hệ sinh thái để dòng vốn "vào được, ra được"

Nguồn vốn đầu tư tư nhân và đầu tư mạo hiểm không thiếu, nhưng khả năng thoái vốn chậm đang trở thành điểm nghẽn lớn nhất của thị trường. Theo ông Bùi Thành Trung, Phó Tổng giám đốc Chứng khoán Thiên Việt (TVS), Việt Nam cần hoàn thiện hệ sinh thái để dòng vốn có thể vào, ra và quay vòng hiệu quả hơn.

Ông Bùi Thành Trung cho rằng, để dòng vốn tư nhân thực sự trở thành động lực cho đổi mới sáng tạo, thị trường cần giải quyết bài toán "vào được, ra được và quay vòng được". "Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở quy mô nguồn vốn mà ở việc làm thế nào để các nhà đầu tư, cả trong nước và quốc tế, có thể tìm được điểm thoái vốn và giúp dòng vốn được xoay vòng nhanh chóng, bền vững hơn", ông Bùi Thành Trung nhấn mạnh.

Khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng 50% GDP và sử dụng tới 82% lực lượng lao động của cả nước. Việt Nam hiện có khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, nhưng việc nuôi dưỡng các doanh nghiệp này phát triển thành những doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn vẫn là bài toán không dễ.

Dẫn số liệu thị trường, đại diện TVS cho biết năm 2025, tổng vốn đầu tư vào cổ phần tư nhân (Private Equity - PE) và vốn đầu tư mạo hiểm (Venture Capital - VC) tại Việt Nam đạt khoảng 4,5 tỷ USD thông qua 149 thương vụ, tăng gần gấp đôi so với mức 2,3 tỷ USD của năm 2024. Trong đó, vốn đầu tư mạo hiểm tăng từ 398 triệu USD lên 509 triệu USD.

Nếu khép kín được vòng đời đầu tư, giúp dòng vốn vào được, xoay vòng được và ra được, cơ hội nuôi dưỡng các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam sẽ lớn hơn rất nhiều. Khi đó, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành những doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn ở tầm khu vực và thế giới

Theo ông Bùi Thành Trung, những con số này cho thấy dòng vốn vẫn hiện diện và tiếp tục quan tâm đến thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, một xu hướng đáng chú ý là dòng tiền đang dịch chuyển mạnh sang các doanh nghiệp ở giai đoạn phát triển muộn (late-stage), thay vì các startup ở giai đoạn đầu. "Nhà đầu tư ngày càng ưu tiên các doanh nghiệp đã chứng minh được mô hình kinh doanh, có khách hàng ổn định và khả năng hấp thụ vốn tốt để giảm thiểu rủi ro", đại diện TVS chia sẻ.

Thực tế, khoảng 60% dòng vốn hiện nay đang được phân bổ vào các danh mục mang tính phòng thủ cao hơn. Riêng 10 thương vụ lớn nhất năm 2025 đã chiếm tới 72% tổng giá trị đầu tư của cả thị trường, phản ánh xu hướng vốn tập trung vào các doanh nghiệp quy mô lớn thay vì các startup mới hình thành.

Việt Nam hiện có khoảng 119 Quỹ đầu tư mạo hiểm, trong đó 48 quỹ đầu tư cổ phần tư nhân, trong khi quy mô vốn hóa thị trường công ty đại chúng đạt khoảng 410 tỷ USD. Điều này cho thấy nguồn lực tài chính không phải là vấn đề lớn nhất.

Theo phân tích của TVS, nguyên nhân khiến dòng vốn chưa chảy mạnh vào doanh nghiệp khởi nghiệp nằm ở khả năng thoái vốn. Hiện nay cổ phiếu chưa niêm yết vẫn rất khó chuyển nhượng do khoảng cách định giá giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư còn lớn. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng thiếu các sân chơi giao dịch chuyên biệt dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp và nhà đầu tư, khiến quá trình thoái vốn kéo dài.

Đáng chú ý, trong 5 năm qua, thị trường Việt Nam chưa ghi nhận thương vụ thoái vốn đáng kể nào của các quỹ đầu tư mạo hiểm hoặc quỹ đầu tư tư nhân thông qua IPO. Phần lớn các thương vụ thoái vốn đều thực hiện qua hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A). Ví dụ tại Mỹ trong năm 2025 có 995 thương vụ thoái vốn, nhưng chỉ 68 thương vụ thực hiện qua IPO, còn phần lớn được thực hiện thông qua M&A. "Điều này cho thấy IPO không phải con đường duy nhất. Điều quan trọng là thị trường phải có nhiều cơ chế để nhà đầu tư thoái vốn và tái đầu tư", ông Bùi Thành Trung nhận định.

Theo khảo sát của TVS, khoảng 64% các quỹ đầu tư tư nhân tại Việt Nam cho rằng họ sẽ phải kéo dài thời gian thoái vốn thêm ít nhất một năm. Chu kỳ đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp hiện phổ biến từ 7 - 10 năm, dài hơn nhiều so với kỳ vọng của các nhà đầu tư quốc tế. Chính khả năng quay vòng vốn chậm khiến nhiều quỹ dù đã huy động được vốn nhưng vẫn trì hoãn giải ngân vào các dự án mới.

Từ thực tế trên, đại diện TVS đề xuất nhiều giải pháp nhằm khơi thông dòng vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Ví dụ, việc Thành phố Hồ Chí Minh thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm với quy mô ban đầu 500 tỷ đồng, theo mô hình Nhà nước góp vốn mồi và khu vực tư nhân trực tiếp thực hiện đầu tư. Đây là mô hình cần được nhân rộng để hỗ trợ các doanh nghiệp ở giai đoạn hình thành ý tưởng.

Đối với giai đoạn vốn cầu nối (bridge financing), TVS đề xuất nghiên cứu thành lập Quỹ bảo lãnh cho doanh nghiệp khởi nghiệp nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp có tài sản trí tuệ nhưng chưa đủ tài sản bảo đảm tiếp cận vốn tín dụng ngắn hạn trước các vòng gọi vốn tiếp theo. Một kiến nghị khác được ông Bùi Thành Trung đặc biệt nhấn mạnh là sớm hình thành Sàn giao dịch dành riêng cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Đây sẽ là nền tảng giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư kết nối thuận lợi hơn, nâng cao tính minh bạch, thu hẹp khoảng cách định giá và quan trọng nhất là tạo thanh khoản cho cổ phiếu chưa niêm yết. Bên cạnh đó, TVS cũng đề xuất nghiên cứu các chính sách khuyến khích hoạt động M&A tương tự mô hình của Singapore, như ưu đãi thuế đối với các thương vụ mua bán doanh nghiệp hoặc các khoản đầu tư cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D).

"Nếu khép kín được vòng đời đầu tư, giúp dòng vốn vào được, xoay vòng được và ra được, cơ hội nuôi dưỡng các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam sẽ lớn hơn rất nhiều. Khi đó, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành những doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn ở tầm khu vực và thế giới", ông Bùi Thành Trung nhấn mạnh.

Ông Phạm Văn Hoành, Tổng biên tập Báo Tài chính - Đầu tư phát biểu khai mạc.

Phát biểu khai mạc Hội thảo sáng 15/7, ông Phạm Văn Hoành, Tổng biên tập Báo Tài chính Đầu tư cho biết, chọn chủ đề “Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn”, Báo Tài chính - Đầu tư mong muốn cùng các đại biểu, nhà đầu tư trao đổi, phân tích, thảo luận sâu về các kênh dẫn vốn, các nguồn lực có thể huy động cho nền kinh tế; tính bền vững của các dòng vốn; những giải pháp, chính sách để các dòng vốn và thị trường phát triển mạnh mẽ, bền vững hơn nữa, qua đó đóng góp cho nền kinh tế, cho đất nước trong kỷ nguyên mới.

Theo ông Phạm Văn Hoành, nhu cầu vốn đầu tư phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên trong 5 năm liên tiếp từ 2026 - 2030, theo tính toán, lên tới khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn ngân sách chỉ đáp ứng được khoảng 20%; khoảng 80% còn lại cần huy động từ các kênh khác.

Tín dụng hiện vẫn đóng vai trò là kênh dẫn vốn chủ đạo trong nền kinh tế, nhưng dư địa của chính sách tiền tệ trong hỗ trợ tăng trưởng kinh tế đang khó hơn. Trong 6 tháng đầu năm 2026, huy động vốn của hệ thống ngân hàng tiếp tục không theo kịp tốc độ tăng của tín dụng, tạo áp lực lên thanh khoản và mặt bằng lãi suất huy động, từ đó đẩy mặt bằng lãi suất cho vay đi lên.

Chi phí vốn cao đang ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp và các quyết định mở rộng đầu tư sản xuất - kinh doanh, tiềm ẩn rủi ro nợ xấu cho hệ thống các tổ chức tín dụng.

Minh Phương - Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc