Xác định đúng bản chất giao dịch liên kết nâng cao hiệu quả quản lý thuế

Khắc phục vướng mắc phát sinh trong thực tiễn

Nghị định số 255/2026/NĐ-CP (Nghị định 255) quy định về quản lý thuế đối với các giao dịch liên kết của những doanh nghiệp có quan hệ liên kết đã được Chính phủ ban hành ngày 30/6/2026, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2026 và áp dụng từ kỳ tính thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2026.

Công chức Thuế tỉnh Bắc Ninh hướng dẫn người nộp thuế xác định giao dịch có mối quan hệ liên kết. Ảnh: Đức Thanh

Nghị định 255 có nhiều điểm mới so với quy định cũ.

Cụ thể, về mối quan hệ liên kết, tại điểm l khoản 2 Điều 5 Nghị định bổ sung mối quan hệ liên kết thông qua việc mượn, cho mượn tương tự như mối quan hệ liên kết vay, cho vay như sau: Doanh nghiệp có phát sinh các giao dịch nhượng, nhận chuyển nhượng vốn góp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu của doanh nghiệp trong kỳ tính thuế; vay, cho vay, mượn, cho mượn ít nhất 10% vốn góp của chủ sở hữu tại thời điểm phát sinh giao dịch trong kỳ tính thuế với cá nhân điều hành, kiểm soát doanh nghiệp hoặc với cá nhân thuộc một trong các mối quan hệ theo quy định tại điểm g khoản này.

Trước đây chưa quy định mối quan hệ liên kết giữa doanh nghiệp và cá nhân điều hành, kiểm soát hoặc cá nhân thuộc một trong các mối quan hệ theo quy định thông qua việc mượn, cho mượn. Việc bổ sung quy định này nhằm khắc phục vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, bảo đảm việc xác định quan hệ liên kết đầy đủ, phản ánh đúng bản chất giao dịch và nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

Đồng thời, Nghị định 255 bổ sung trường hợp không áp dụng mối quan hệ liên kết, quy định tại điểm d.3 khoản 2 Điều 5. Theo đó, chủ nợ, bên bảo lãnh là tổ chức do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ có chức năng mua, bán, xử lý nợ không tham gia trực tiếp, gián tiếp điều hành, kiểm soát góp vốn, đầu tư vào doanh nghiệp bên nợ hoặc doanh nghiệp được bảo lãnh theo quy định tại điểm a và điểm c khoản này.

Việc bổ sung quy định này nhằm bảo đảm phù hợp với tình hình thực tế và theo đúng nguyên tắc, bản chất về các bên có quan hệ liên kết.

Về cơ sở dữ liệu sử dụng trong kê khai, xác định, quản lý giá giao dịch liên kết, Điều 17 Nghị định 255 đã sửa đổi, bổ sung cơ sở dữ liệu thương mại dẫn chiếu theo quy định tại khoản 15 Điều 4 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý thuế. Việc sửa đổi, bổ sung quy định này nhằm bảo đảm tính thống nhất, đầy đủ và phù hợp với quy định hiện hành của Luật Quản lý thuế.

Nghị định 255 bổ sung Cơ sở dữ liệu quốc gia được sử dụng trong kê khai, xác định, quản lý giá giao dịch liên kết, nhằm mở rộng nguồn cơ sở dữ liệu tin cậy để người nộp thuế, cơ quan chức năng khai thác, sử dụng trong kê khai, xác định, quản lý giá giao dịch liên kết.

Cùng với đó, sửa đổi, bổ sung cơ sở dữ liệu của cơ quan thuế dẫn chiếu theo quy định tại khoản 2 Điều 35 Luật Quản lý thuế và các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý thuế, nhằm bảo đảm tính thống nhất, đầy đủ và phù hợp với quy định hiện hành của Luật Quản lý thuế.

Ngoài ra, Nghị định 255 bổ sung quy định về thứ tự ưu tiên sử dụng cơ sở dữ liệu theo trình tự: (1) cơ sở dữ liệu được công bố công khai; (2) cơ sở dữ liệu thương mại; (3) cơ sở dữ liệu của cơ quan thuế. Việc sử dụng thứ tự ưu tiên cơ sở dữ liệu phải đảm bảo nguyên tắc phân tích, so sánh giao dịch liên kết theo đúng quy định.

Việc bổ sung quy định này nhằm bảo đảm tính thống nhất, công khai, minh bạch trong việc sử dụng cơ sở dữ liệu, qua đó giảm thiểu sự khác biệt trong việc lựa chọn và sử dụng cơ sở dữ liệu khi phân tích, so sánh giao dịch liên kết.

Quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế trong kê khai, xác định giá giao dịch liên kết

Một điểm mới khác được quy định tại Nghị định 255 là quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế trong kê khai, xác định giá giao dịch liên kết.

Cụ thể, Điều 18 Nghị định 255 sửa đổi, bổ sung quy định về quyền của người nộp thuế trong kê khai, xác định giá giao dịch liên kết dẫn chiếu thực hiện theo quy định tại khoản 1 Điều 37 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.

Sửa đổi, bổ sung quy định về nghĩa vụ của người nộp thuế trong kê khai, xác định giá giao dịch liên kết dẫn chiếu thực hiện theo quy định tại khoản 2 Điều 37 Luật Quản lý thuế.

Sửa đổi, bổ sung quy định đại diện người nộp thuế làm dịch vụ thủ tục về thuế lập Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết (sửa quy định “công ty kinh doanh làm thủ tục về thuế” thành “tổ chức kinh doanh làm thủ tục về thuế”).

Việc sửa đổi, bổ sung quy định này nhằm bảo đảm tính thống nhất, đầy đủ và phù hợp với quy định hiện hành của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15./.

Văn Tuấn