Gỡ điểm nghẽn thoái vốn để tăng hiệu quả luân chuyển dòng vốn tư nhân

Dòng vốn ưu tiên doanh nghiệp trưởng thành

Tại Hội thảo “Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn” do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức ngày 15/7, ông Bùi Thành Trung - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán Thiên Việt (TVS) nhấn mạnh, để khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh hơn, cần tháo gỡ các điểm nghẽn của dòng vốn đầu tư tư nhân và vốn đầu tư mạo hiểm, trong đó trọng tâm là hoàn thiện cơ chế thoái vốn, nâng cao thanh khoản và tạo điều kiện để dòng vốn được luân chuyển hiệu quả hơn.

Ông Trung cho biết, với vai trò là một định chế tài chính tham gia đầu tư, huy động vốn và quản lý tài sản, TVS có điều kiện quan sát trực tiếp những khó khăn của thị trường vốn cũng như nhu cầu tiếp cận vốn của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Ông Bùi Thành Trung - Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán Thiên Việt trình bày tham luận tại hội thảo. Ảnh: Đức Thanh.

Hiện khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 5% GDP và sử dụng khoảng 82% lực lượng lao động. Cả nước có khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đang hoạt động. Bài toán đặt ra không chỉ là gia tăng số lượng doanh nghiệp, mà còn là tạo điều kiện để các doanh nghiệp này tiếp tục phát triển, mở rộng quy mô và có khả năng vươn lên trở thành những doanh nghiệp có sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.

Trong những năm gần đây, quy mô dòng vốn đầu tư tư nhân tiếp tục tăng. Năm 2025, tổng giá trị giải ngân thông qua 149 thương vụ đạt khoảng 4,5 tỷ USD. Trong đó, đầu tư cổ phiếu tư nhân đạt khoảng 4 tỷ USD, tăng mạnh so với mức 2,3 tỷ USD của năm 2024; số lượng thương vụ cũng tăng từ 141 lên 149. Bên cạnh đó, vốn đầu tư mạo hiểm tăng từ 398 triệu USD lên 509 triệu USD.

Tuy nhiên, theo ông Trung, sự gia tăng của dòng vốn chủ yếu tập trung vào các doanh nghiệp ở giai đoạn phát triển muộn, khi mô hình kinh doanh đã được kiểm chứng và khả năng hấp thụ vốn tốt hơn. Trong khi các vòng gọi vốn giai đoạn đầu như “seed” hay Series A gần như duy trì ổn định trong 3 năm qua, quy mô vốn bình quân tại các vòng Series B đã tăng từ khoảng 10 triệu USD lên 11 triệu USD mỗi thương vụ trong giai đoạn 2024 - 2025. Đối với các vòng gọi vốn từ Series C trở đi, năm 2024 ghi nhận 2 thương vụ, năm 2025 tăng lên 6 thương vụ .

Ông Trung cho rằng, xu hướng này phản ánh tâm lý thận trọng của nhà đầu tư khi ưu tiên các doanh nghiệp đã chứng minh được hiệu quả hoạt động, có nền tảng khách hàng ổn định và mô hình kinh doanh rõ ràng nhằm giảm thiểu rủi ro, đồng thời nâng cao khả năng thu hồi vốn.

Gỡ điểm nghẽn thoái vốn

Mặc dù quy mô đầu tư tư nhân tiếp tục mở rộng, theo ông Trung, khả năng luân chuyển dòng vốn vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản. Hiện Việt Nam có khoảng 119 quỹ đầu tư mạo hiểm, trong đó 48 quỹ hoạt động trong lĩnh vực đầu tư cổ phiếu tư nhân. Dù thị trường vốn hóa của các doanh nghiệp đại chúng đã đạt khoảng 410 tỷ USD và hoạt động đầu tư cổ phiếu tư nhân ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong gần một thập kỷ, thị trường vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn cần được tháo gỡ.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Đức Thanh.

Theo đó, trở ngại lớn nhất hiện nay là khả năng thoái vốn của nhà đầu tư. Khoảng cách về kỳ vọng định giá giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư khiến thanh khoản còn hạn chế, trong khi cơ chế thoái vốn chưa thực sự thông thoáng, làm kéo dài vòng quay vốn.

Xu hướng thận trọng của các quỹ đầu tư cũng thể hiện rõ trong cơ cấu phân bổ vốn. Khoảng 60% dòng vốn hiện được phân bổ vào các danh mục có mức độ an toàn cao hơn. Nhiều quỹ tiếp tục ưu tiên các doanh nghiệp đã có doanh thu, khách hàng và mô hình kinh doanh ổn định. Riêng năm 2025, chỉ 10 thương vụ tại các doanh nghiệp quy mô lớn đã chiếm tới 72% tổng giá trị đầu tư của toàn thị trường.

Trong khi đó, không ít quỹ đã có nguồn vốn cam kết, nhưng vẫn chưa giải ngân cho các doanh nghiệp giai đoạn đầu, do chưa đáp ứng yêu cầu về tỷ suất sinh lời hoặc chưa hoàn tất quy trình phê duyệt nội bộ. Điều này khiến các doanh nghiệp khởi nghiệp dù có ý tưởng và mô hình kinh doanh tiềm năng vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn.

Một điểm đáng chú ý khác là trong 5 năm qua, Việt Nam chưa ghi nhận thương vụ thoái vốn nào của các quỹ đầu tư tư nhân và quỹ đầu tư mạo hiểm thông qua chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Hoạt động thoái vốn chủ yếu được thực hiện qua các thương vụ mua bán, sáp nhập (M&A). Chu kỳ đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp hiện kéo dài khoảng 7 - 10 năm và theo khảo sát, 64% nhà đầu tư tư nhân dự kiến thời gian hoàn vốn có thể tiếp tục kéo dài thêm ít nhất một năm.

Để cải thiện khả năng luân chuyển dòng vốn, ông Trung cho rằng, cần hình thành hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp ngay từ giai đoạn đầu. Ông đánh giá, mô hình Quỹ Đầu tư mạo hiểm TP. Hồ Chí Minh (được thành lập tháng 4/2026 với vốn điều lệ ban đầu khoảng 500 tỷ đồng, trong đó 40% vốn từ ngân sách địa phương và 60% từ 9 doanh nghiệp) là một hướng đi đáng chú ý.

Theo ông, mô hình này có thể tạo nền tảng giúp doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tiếp cận nguồn vốn sớm và có thể được nghiên cứu nhân rộng tại các địa phương khác.

Bên cạnh nguồn vốn giai đoạn đầu, ông Trung nhấn mạnh vai trò của nguồn vốn cầu nối (bridge capital) đối với các doanh nghiệp đã xây dựng được sản phẩm và mô hình kinh doanh nhưng chưa đủ điều kiện tiếp cận tín dụng ngân hàng hoặc chưa muốn huy động thêm vốn cổ phần để tránh pha loãng sở hữu. Theo kinh nghiệm của TVS, nhiều doanh nghiệp trong danh mục đầu tư có nhu cầu vay vốn ngắn hạn hoặc cần cơ chế bảo lãnh để tiếp cận các nguồn vốn khác.

Từ thực tế đó, đại diện TVS đề xuất nghiên cứu cơ chế quỹ bảo lãnh dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Theo đó, các quỹ có uy tín có thể tham gia bảo lãnh để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn vay với quy mô phù hợp; trong trường hợp cần thiết, quỹ có thể trở thành cổ đông của doanh nghiệp.

Đồng thời, ông Trung nhìn nhận, việc xây dựng sàn giao dịch dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường, hỗ trợ định giá, kết nối doanh nghiệp với nhà đầu tư và tạo điều kiện để các quỹ thực hiện thoái vốn, tái đầu tư nhanh hơn.

Bên cạnh đó, đại diện TVS cũng kiến nghị nghiên cứu các chính sách hỗ trợ hoạt động M&A tương tự một số quốc gia trong khu vực nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia M&A và đầu tư vào đổi mới sáng tạo.

“Khi dòng vốn có thể được huy động, luân chuyển và thoái vốn thuận lợi, hệ sinh thái đầu tư tư nhân sẽ phát triển bền vững hơn, qua đó tạo điều kiện để các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh và tiếp cận nhiều cơ hội phát triển trong dài hạn” - ông Trung nhấn mạnh./.

Thu Hương