Xóa 'khoảng trống' văn hóa trong đời sống công nhân

Điểm sinh hoạt văn hóa công nhân, “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh” tại Công ty TNHH Nippon Paint Việt Nam.

Những thách thức từ thực tiễn

Hà Nội là trung tâm chính trị và kinh tế của cả nước, nơi thu hút hàng triệu lao động từ nhiều tỉnh, thành về sinh sống và làm việc. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của doanh nghiệp và thị trường lao động, nhu cầu nâng cao đời sống tinh thần, tham gia các hoạt động văn hóa của công nhân ngày càng rõ nét. Song, giữa nhịp sống sôi động của đô thị vẫn tồn tại những “khoảng trống” đáng suy ngẫm.

Không khó để bắt gặp hình ảnh nhiều công nhân ngày ngày lặp lại một vòng quay quen thuộc, đó là từ phòng trọ đến nơi làm việc rồi trở về phòng trọ. Anh Vũ Đức Vương, công nhân tại Khu công nghiệp Nội Bài, là một trường hợp điển hình. Sau hơn 20 năm gắn bó với công việc, tổng thu nhập của hai vợ chồng anh khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng. Với ba con nhỏ, tiền thuê trọ, sinh hoạt và nuôi con gần như đã chiếm hết khoản thu nhập. Vì thế, nhu cầu vui chơi, giải trí hay cải thiện đời sống tinh thần đành phải gác lại. Cũng trong hoàn cảnh tương tự, chị Nguyễn Thị Hiền, quê Thanh Hóa, hiện làm việc tại Khu công nghiệp Thạch Thất cho biết, do làm việc theo ca kíp và thường xuyên tăng ca, chị hầu như không còn thời gian tham gia các hoạt động thể thao bản thân vốn yêu thích. Sau giờ làm, chị chỉ muốn nghỉ ngơi; nếu có thời gian thì xem điện thoại, nghe nhạc hoặc đọc tin tức...

Thực tế cho thấy, nhu cầu hưởng thụ và tham gia các hoạt động văn hóa, tinh thần của người lao động chưa bao giờ là nhỏ. Họ hiểu rõ việc tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao giúp giảm căng thẳng, tái tạo sức lao động và mở rộng mối quan hệ. Tuy nhiên, do hạn chế về thời gian và thu nhập, cùng với việc một số doanh nghiệp chưa quan tâm đúng mức đến tổ chức các hoạt động này, những nhu cầu chính đáng ấy vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ.

Yêu cầu tất yếu

Xây dựng và nâng cao đời sống văn hóa ở cơ sở từ lâu đã là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, được đặt ra từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V (năm 1982) và liên tục được cụ thể hóa qua các thời kỳ. Đáng chú ý, Chỉ thị số 52-CT/TW của Ban Bí thư ban hành năm 2016 về Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác nâng cao đời sống tinh thần cho công nhân lao động khu công nghiệp, khu chế xuất đã nhấn mạnh yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo đối với công tác nâng cao đời sống tinh thần cho lực lượng này.

Trên cơ sở đó, các cấp chính quyền và tổ chức chính trị - xã hội được yêu cầu xây dựng chương trình hành động cụ thể, đồng thời tăng cường đầu tư nguồn lực, ưu tiên quỹ đất và ban hành cơ chế khuyến khích xã hội hóa nhằm phát triển hệ thống thiết chế văn hóa, nhà ở, trường học, cơ sở y tế, khu vui chơi giải trí phục vụ công nhân...

Tiếp nối định hướng này, gần đây Nghị quyết số 80-NQ/TW về Phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị tiếp tục tạo ra cách tiếp cận mới khi xác định rõ việc đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho phát triển bền vững, lấy con người làm trung tâm. Điểm đáng chú ý, Nghị quyết tập trung tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế, nguồn lực và hạ tầng. Trong đó, việc đẩy mạnh xã hội hóa được kỳ vọng sẽ mở ra cơ chế linh hoạt hơn, khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư các công trình văn hóa, thể thao cho công nhân thay vì chỉ phụ thuộc vào ngân sách nhà nước.

Bám sát các chủ trương đó, thời gian qua, các cấp Công đoàn Thủ đô đã có nhiều đổi mới trong tổ chức hoạt động, hướng mạnh về cơ sở. Nhiều chương trình văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao được triển khai từ cấp cơ sở đến thành phố với hình thức đa dạng, thu hút đông đảo công nhân, viên chức, lao động tham gia.

Bên cạnh các hoạt động thường niên như hội thi văn nghệ, hội khỏe công nhân, chương trình “Hát cho công nhân nghe, nghe công nhân hát”, nhiều mô hình thiết thực cũng đã được triển khai như “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh”, “Góc thư giãn Công đoàn”, “Tủ sách Công đoàn”, “Điểm sinh hoạt văn hóa công nhân”...

Theo PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng: “Đối với các khu công nghệ cao và khu công nghiệp trên địa bàn Hà Nội, thực tế cho thấy trong quá trình phê duyệt đều đã bố trí quỹ đất cho các thiết chế văn hóa. Do đó, cần sớm kiểm tra, rà soát toàn bộ quỹ đất đã được quy hoạch, đồng thời có cơ chế thúc đẩy triển khai dứt điểm, tránh tình trạng “treo” kéo dài hoặc sử dụng sai mục đích. Bên cạnh đó, dù làm việc theo ca kíp, công nhân vẫn có những khoảng thời gian nhất định để tham gia các hoạt động nâng cao đời sống tinh thần nếu các thiết chế văn hóa được tổ chức phù hợp với nhịp sống của họ. Điều quan trọng là cần có lực lượng đứng ra kết nối, tổ chức và dẫn dắt. Trong đó, vai trò của tổ chức Công đoàn là hết sức quan trọng. Thông qua hệ thống này, các hoạt động văn hóa có thể được thiết kế sát nhu cầu, triển khai linh hoạt và lan tỏa rộng, từ đó từng bước hình thành môi trường văn hóa lành mạnh và bền vững trong đời sống công nhân.

Còn ông Ngô Minh Hoàn, Phó Chủ tịch Công đoàn Các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội thì khẳng định: Khi văn hóa được “thẩm thấu” vào từng cá nhân, nó không chỉ thể hiện qua tác phong công nghiệp, kỷ luật lao động hay tinh thần trách nhiệm, mà còn ở ý thức học hỏi, khả năng thích ứng và khát vọng vươn lên. Đặc biệt, khi công nhân có đời sống tinh thần lành mạnh, có không gian để kết nối, học hỏi và tái tạo sức lao động, họ sẽ gắn bó hơn, sáng tạo hơn và trở thành nguồn lực thực sự bền vững. Đó không chỉ là mục tiêu, mà là yêu cầu tất yếu trong hành trình xây dựng một lực lượng lao động hiện đại, đáp ứng đòi hỏi của thời đại.

Ông Phan Thanh Hải, Ủy viên Ban Thường vụ Công đoàn Các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội:

Gắn hoạt động văn hóa với lợi ích của người lao động

Hiện tại, giữa nhu cầu và khả năng tiếp cận văn hóa của công nhân đang tồn tại một khoảng cách đáng kể. Trước hết là hạn chế về thời gian, khi cường độ làm việc cao và việc tăng ca thường xuyên khiến công nhân khó dành năng lượng cho các hoạt động tinh thần. Tiếp đến là áp lực thu nhập: Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt và gánh nặng gia đình còn lớn, các nhu cầu văn hóa, giải trí dễ bị xếp sau. Tuy nhiên, yếu tố then chốt vẫn là sự thiếu hụt về không gian và hệ sinh thái văn hóa phù hợp. Từ góc nhìn đó, có thể xác định một số hướng giải pháp trọng tâm. Trước hết, cần gắn hoạt động văn hóa với lợi ích thiết thực của người lao động. Bên cạnh đó, cần xây dựng môi trường văn hóa ngay tại nơi làm việc. Không nhất thiết bắt đầu từ những mô hình lớn, mà có thể từ những hành động giản dị. Những điều tưởng nhỏ nhưng nếu được duy trì thường xuyên sẽ hình thành thói quen, dần tạo nên chuẩn mực và lan tỏa thành văn hóa chung của tập thể.

Bài và ảnh: Đinh Luyện