Xây dựng nền quản trị hiện đại, hiệu quả, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn: Yêu cầu lớn trong giai đoạn mới

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Hà Nội ghi nhận những chuyển động tích cực trong cải cách hành chính và phục vụ người dân. Ảnh: Hồng Thái

Tạo nền tảng mới cho quản trị địa phương hiện đại

Một trong những kết quả nổi bật của quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp là đã tạo được sự thay đổi căn bản về tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian, tăng tính chủ động, trách nhiệm của chính quyền địa phương. Việc sắp xếp lại tổ chức là bước đổi mới quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả lãnh đạo, quản lý, điều hành, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Thực tiễn vận hành sau một năm cho thấy, việc phân định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền giữa các cấp đã góp phần thúc đẩy tinh thần chủ động của địa phương, nhất là cấp cơ sở. Chính quyền cấp xã từng bước được xác định là cấp trực tiếp tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách, giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn đời sống của người dân, doanh nghiệp.

Phương thức lãnh đạo của cấp ủy, hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cũng từng bước được điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn với mô hình mới. Vai trò của tổ chức cơ sở Đảng tiếp tục được khẳng định là hạt nhân chính trị ở cơ sở, bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, trực tiếp đưa các chủ trương, nghị quyết vào thực tiễn cuộc sống.

Nhận thức về yêu cầu chuyển đổi phương thức quản trị địa phương đã có sự chuyển biến tích cực. Nếu trước đây trọng tâm thường đặt vào việc tổ chức bộ máy, phân định địa giới, bố trí nhân sự thì hiện nay yêu cầu cao hơn là xây dựng chính quyền có năng lực hoạch định, tổ chức thực hiện, phản ứng chính sách nhanh nhạy và cung cấp dịch vụ công hiệu quả.

Việc thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số, quản trị dựa trên dữ liệu cũng được đặt trong tổng thể đổi mới mô hình chính quyền địa phương, nhằm nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí xã hội, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Những kết quả bước đầu đó cho thấy, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang tạo ra cách tiếp cận mới trong tổ chức và vận hành bộ máy, trong đó đặc biệt chú trọng đến hiệu quả quản lý, chất lượng phục vụ và sự hài lòng của người dân.

Từ yêu cầu tinh gọn bộ máy đến năng lực vận hành thực chất

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình vận hành mô hình mới cũng bộc lộ những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, điều chỉnh. Đây là điều tất yếu trong quá trình cải cách tổ chức bộ máy có phạm vi rộng, tác động sâu sắc đến phương thức vận hành của cả hệ thống chính trị.

Một trong những vấn đề nổi lên là sự chưa đồng bộ giữa phân cấp, phân quyền với nguồn lực và điều kiện bảo đảm thực hiện. Khi thẩm quyền được giao nhiều hơn cho địa phương, nhất là cấp xã, thì yêu cầu đặt ra là phải đồng thời bảo đảm nguồn lực về con người, tài chính, cơ sở vật chất và công cụ quản lý. Nếu chỉ chuyển giao nhiệm vụ mà chưa bảo đảm đủ năng lực thực thi sẽ dễ dẫn tới tình trạng “có quyền nhưng thiếu điều kiện thực hiện”, làm giảm hiệu quả của mô hình.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh một thực tế cần được nhìn nhận thẳng thắn: Bộ máy đã được sắp xếp nhưng chất lượng vận hành chưa đồng đều; số lượng đầu mối tổ chức bộ máy đã giảm nhưng hiệu quả quản trị chưa đạt yêu cầu; thẩm quyền được phân cấp nhưng nguồn lực, năng lực và công cụ thực thi chưa đáp ứng đầy đủ nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Ngoài ra, năng lực thực thi của cấp xã chưa bảo đảm. Việc đưa nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước xuống cấp cơ sở đòi hỏi đội ngũ cán bộ xã, phường phải có năng lực chuyên môn sâu hơn, khả năng xử lý những vấn đề phức tạp hơn, từ đất đai, xây dựng, tài chính, môi trường đến chuyển đổi số, an sinh xã hội. Trong khi đó, tại một số nơi, đội ngũ cán bộ cơ sở đang chịu áp lực lớn về khối lượng công việc, dễ phát sinh tâm lý e ngại, sợ sai, né tránh trách nhiệm.

Một vấn đề khác là sự khác biệt giữa các địa bàn. Mô hình tổ chức chung cần được vận hành trong những điều kiện rất khác nhau: Đô thị lớn, vùng nông thôn, miền núi, biên giới, vùng có tốc độ đô thị hóa cao. Nếu áp dụng một cách cứng nhắc sẽ khó phát huy hiệu quả. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục nghiên cứu mô hình tổ chức phù hợp với đặc điểm từng vùng, từng không gian phát triển.

Đáng chú ý, ranh giới hành chính mới cũng cần tiếp tục được đánh giá trong mối quan hệ với không gian kinh tế, đô thị, khu công nghiệp, vùng du lịch, vùng sinh thái và các hành lang phát triển. Quản trị hiện đại không thể chỉ dựa trên địa giới hành chính truyền thống, mà cần gắn với logic phát triển và liên kết vùng.

Bên cạnh đó, hạ tầng số, dữ liệu và sự liên thông trong hệ thống công nghệ thông tin vẫn là điểm nghẽn cần tháo gỡ. Tình trạng nhiều phần mềm nhưng thiếu đồng bộ, dữ liệu chưa đầy đủ, khả năng chia sẻ còn hạn chế sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành chính quyền số.

Lấy năng lực phục vụ làm mục tiêu trung tâm

Từ thực tiễn vận hành, yêu cầu đặt ra trong thời gian tới là tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo hướng thực chất hơn, hiệu quả hơn, lấy người dân và sự phát triển làm trung tâm.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, bảo đảm sự đồng bộ giữa quy định pháp luật, phân cấp, phân quyền và cơ chế kiểm soát quyền lực. Phân cấp phải gắn với phân bổ nguồn lực, xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan, từng người đứng đầu. Chỉ khi quyền hạn đi cùng trách nhiệm và điều kiện thực hiện thì mô hình mới phát huy hiệu quả.

Thứ hai, cần tập trung nâng cao năng lực của chính quyền cơ sở. Theo đó, tiếp tục rà soát vị trí việc làm, cơ cấu cán bộ, đào tạo chuyên môn, nâng cao năng lực quản trị, nhất là những lĩnh vực mới được phân cấp mạnh hơn. Cán bộ cơ sở vừa phải giỏi nghiệp vụ hành chính, vừa phải có tư duy phát triển, năng lực phối hợp, khả năng ứng dụng công nghệ và kỹ năng vận động nhân dân.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động của chính quyền địa phương. Xây dựng chính quyền số phải đi vào thực chất, lấy dữ liệu làm nền tảng, lấy sự thuận tiện của người dân làm tiêu chí đánh giá. Cần thống nhất nền tảng số, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, khắc phục tình trạng đầu tư công nghệ nhưng hiệu quả sử dụng chưa cao.

Thứ tư, tiếp tục nghiên cứu, điều chỉnh quy mô đơn vị hành chính trên cơ sở khoa học, phù hợp với yêu cầu phát triển. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu làm rõ sự cần thiết phải tiếp tục điều chỉnh, sáp nhập một số xã, phường trên cơ sở rà soát các tiêu chí về diện tích, dân số, hạ tầng, năng lực cán bộ và yêu cầu phát triển, nhằm phát huy lợi thế quản lý nhà nước theo quy mô và thúc đẩy chuyển đổi số.

Đồng thời, cần nghiên cứu những mô hình quản trị mới phù hợp với quá trình đô thị hóa và phát triển không gian kinh tế, trong đó có việc xem xét các mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt có tính chất hạt nhân để điều phối phát triển, kết nối hạ tầng, dịch vụ công và các không gian kinh tế trọng điểm.

Quan trọng hơn cả, quá trình hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp cần tiếp tục quán triệt quan điểm: Cải cách tổ chức bộ máy là phương tiện để xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn. Thành công cuối cùng của mô hình được đo bằng việc người dân được phục vụ tốt hơn, doanh nghiệp có môi trường thuận lợi hơn, địa phương phát huy được tiềm năng phát triển mạnh mẽ hơn. Đó cũng chính là yêu cầu lớn đặt ra trong giai đoạn mới, từ một bộ máy tinh gọn tiến tới một bộ máy hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; từ cải cách về tổ chức tiến tới đổi mới về năng lực quản trị và chất lượng phục vụ.

TS Phạm Ngọc Hùng