Xây dựng Luật Thủ đô sửa đổi trở thành thiết chế pháp lý vượt trội để tháo gỡ những điểm nghẽn

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Tổ (Ảnh: Quang Vinh)

Phân cấp phân quyền triệt để nhưng phải rõ trách nhiệm

Ngày 8/4, Quốc hội thảo luận ở Tổ về: Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi); Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng; Dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi).

Phát biểu tại Tổ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này không chỉ đơn thuần là việc hoàn thiện một đạo luật cụ thể. Đây là cơ hội thực chất, bước đi có ý nghĩa chiến lược nhằm kiến tạo một mô hình thể chế phát triển mới cho Thủ đô Hà Nội với vị trí rất đặc biệt, trung tâm chính trị hành chính quốc gia, đồng thời là động lực phát triển của cả nước, đây chính là khác biệt, một yêu cầu rất lớn cho Thủ đô Hà Nội.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Tổ (Ảnh: Quang Vinh)

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, tinh thần xuyên suốt phải xây dựng Luật Thủ đô trở thành một thiết chế pháp lý đặc thù vượt trội có tính dẫn dắt, đủ mạnh để tháo gỡ những điểm nghẽn cho Thủ đô. Đồng thời vẫn phải bảo đảm được kỷ cương, kỷ luật, tính thống nhất cao của hệ thống pháp luật vì lợi ích chung của quốc gia.

Yêu cầu đặt ra rất rõ là phải trao quyền mạnh hơn, phân cấp phân quyền triệt để nhưng phải rõ trách nhiệm, giải trình rõ ràng hơn. Cơ chế kiểm soát quyền lực phải chặt chẽ. Giao quyền nhưng phải có cơ chế kiểm soát, làm sao để đạt được hiệu quả.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, thực tiễn cho thấy những điểm nghẽn lớn của Thủ đô hiện nay, đặc biệt trong một số lĩnh vực như: quy hoạch, hạ tầng, quản trị đô thị, phân cấp phân quyền, huy động nguồn lực chưa được giải quyết căn bản. Làm sao trong luật quy định để những khó khăn phải được tháo gỡ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng, quy hoạch phải có tính bền vững, ổn định và có tầm nhìn 100 năm.

“Tại sao ngày xưa người Pháp quy hoạch phố cổ không tắc đường, ngập lụt. Nhưng bây giờ xây dựng đến đâu tắc đường đến đấy, vào các khu trung tâm, đô thị mới đường đi rất khó khăn, ngập lụt. Đó là không có quy hoạch về đường, hệ thống ngầm, thoát nước”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, đồng thời nhấn mạnh những quy định luật hiện hành không còn phù hợp với phát triển nhanh và bền vững. Do đó phải sửa những điểm nghẽn về thể chế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng cho rằng, những chính sách lớn cần được tiếp tục hoàn thiện để từ những chính sách cụ thể suy ra những điều luật, quy định, những hướng giải quyết cụ thể. Tư duy xây dựng luật cần phải chuyển mạnh từ “tư duy quản lý” sang “tư duy kiến tạo phát triển”, phục vụ cho phát triển. Những nhà làm luật phải suy nghĩ, sáng tạo, tổng kết được những gì vướng trên thực tiễn. Không phải chỉ quy định những gì được làm?, không được làm? mà quan trọng hơn là phải tạo ra không gian thể chế để Thủ đô chủ động thiết kế, thử nghiệm và triển khai các chính sách phù hợp với đặc thù phát triển của Thủ đô.

Bên cạnh đó, việc thiết kế luật phải bám sát tinh thần đổi mới công tác xây dựng pháp luật. Trong đó, chỉ nên quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc ổn định. Còn những vấn đề mang tính linh hoạt, biến động nhanh thì giao cho Chính phủ, thậm chí giao cho chính quyền thành phố quy định cụ thể để bảo đảm thích ứng với thực tiễn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý phải nghiên cứu rất kỹ về cơ chế phân cấp, phân quyền. Đây là một nội dung rất then chốt quyết định cho hiệu quả của luật. Dự thảo luật đã tiếp cận theo hướng phân quyền mạnh cho Thủ đô là hướng đi đúng. Tuy nhiên vấn đề không chỉ phân quyền nhiều hơn mà phải phân quyền rõ ràng, thực chất, và có kiểm soát.

Cần xác định cụ thể phạm vi, lĩnh vực được phân quyền. Đồng thời, phân quyền phải đi đôi với năng lực thực thi và nguồn lực tương ứng. Tránh tình trạng giao quyền nhưng không đủ điều kiện để thực hiện.

Phân quyền phải phân nguồn lực kèm theo. Cần phải làm rõ giới hạn của việc cho phép ban hành các cơ chế chính sách khác với quy định của luật hiện hành. Việc áp dụng cơ chế khác luật chỉ nên giới hạn ở những lĩnh vực thực sự đặc thù. Cần có thí điểm, đánh giá đầy đủ, và có sự kiểm soát chặt chẽ của các cơ quan có thẩm quyền.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu phải có cơ chế thí điểm và thử nghiệm chính sách. Nếu cơ chế chính sách tốt, thực hiện được sẽ được nhân rộng ra phạm vi toàn quốc. Hà Nội hơn các địa phương khác khi nhân lực, vật lực, các cơ sở nghiên cứu khoa học đều được tập trung. Việc cho phép Thủ đô thí điểm các cơ chế mới là cần thiết để tạo không gian đổi mới sáng tạo. Nhưng cơ chế này phải được thiết kế đầy đủ về điều kiện áp dụng, thời hạn thực hiện, có cơ chế giám sát và đánh giá xử lý rủi ro rất đầy đủ, hoàn thiện.

Không để thí nghiệm trở thành kéo dài không kiểm soát, hoặc hợp thức hóa cho những bất cập trong quản lý. Đồng thời phải có cơ chế bảo vệ cán bộ, dám nghĩ dám làm vì lợi ích chung. Những vấn đề đó phải đi kèm với cơ chế kiểm soát trách nhiệm rõ ràng không để bị lợi dụng.

Về các cơ chế chính sách để phát triển Thủ đô, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cần phải tiếp tục rà soát để đảm bảo các chính sách này thực sự có tính đột phá, không trùng lặp với những cơ chế chung của cả nước. Các chính sách này cần có mục tiêu rõ ràng, công cụ để thực hiện cụ thể và tiêu chí đánh giá hiệu quả. Tránh tình trạng những quy định mang tính nguyên tắc nhưng thiếu khả năng triển khai, thiếu thực tiễn.

Đối với cơ chế liên kết Vùng Thủ đô cần thiết kế theo hướng mở, linh hoạt, phù hợp với thực tiễn phát triển của liên kết kinh tế xã hội, hạ tầng và chuỗi cung ứng. Xác định Thủ đô không thể phát triển nếu tách rời Vùng, và ngược lại Vùng cũng không phát triển nếu thiếu vai trò dẫn dắt của Thủ đô.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nhấn mạnh: Luật Thủ đô sửa đổi lần này không chỉ là hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, mà là lựa chọn một mô hình phát triển, phương thức quản trị quốc gia, quản trị Thủ đô trong giai đoạn mới. Vấn đề cốt lõi là xử lý đúng và trúng mối quan hệ giữa giao quyền và kiểm soát quyền lực, giữa đột phá và kỷ cương, giữa lợi ích địa phương và lợi ích của quốc gia, làm sao phải tính được việc đó một cách hài hòa.

Thi đua khen thưởng phải là một cơ chế tạo động lực, khơi dậy đổi mới sáng tạo

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Tổ (Ảnh: Quang Vinh)

Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, việc sửa đổi lần này là cần thiết. Không chỉ khắc phục một số vướng mắc kỹ thuật, mà quan trọng hơn là tạo lập ra một khuôn khổ pháp lý mới, đảm bảo công tác thi đua khen thưởng thực sự trở thành động lực phát triển cho đất nước trong thời gian tới.

Quan điểm xây dựng luật cần phải quán triệt rõ tinh thần chuyển mạnh từ khen thưởng theo quá trình sang khen thưởng theo giá trị thực chất và hiệu quả công việc. Thi đua khen thưởng không chỉ là công cụ để ghi nhận thành tích, mà phải là một cơ chế tạo động lực, khơi dậy đổi mới sáng tạo, khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Về nguyên tắc thi đua, khen thưởng, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, dự thảo luật đã có bước điều chỉnh quan trọng khi làm rõ phạm vi áp dụng nguyên tắc: một thành tích chỉ khen thưởng một lần, một hình thức. Điều này đã khắc phục tình trạng hiểu và áp dụng chưa thống nhất luật trong thực tiễn.

Trong tiêu chuẩn khen thưởng, việc thay thế các tiêu chí: tổ chức Đảng, đoàn thể trong sạch vững mạnh bằng tiêu chí hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên là cần thiết. Điều này cũng phù hợp với thực tiễn hiện nay và tháo gỡ được những điểm nghẽn trong khen thưởng.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý cần tránh hạ thấp những tiêu chí, dẫn đến phổ thông hóa, bình quân hóa khen thưởng. Cùng với đổi mới đối tượng khen thưởng, thì việc bổ sung tiêu chí liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là rất cần thiết. Điều này cũng thể hiện đúng với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, các tiêu chí này cần được lượng hóa cụ thể, tránh quy định mang tính khẩu hiệu.

Đặc biệt luật phải chú trọng khắc phục được tình trạng bệnh thành tích, khen thưởng tràn lan, hình thức. Khen thưởng phải hướng mạnh về cơ sở, về người trực tiếp lao động, sản xuất, công tác.

"Khen thưởng phải tạo công bằng minh bạch, có sức lan tỏa, có niềm tin trong xã hội. Khen một người mà động viên nhiều người khác” Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, việc sửa đổi Luật lần này không chỉ điều chỉnh công cụ quản lý nhà nước về thi đua khen thưởng mà định hình lại cách thức Nhà nước ghi nhận tôn vinh, dẫn dắt các giá trị phát triển trong xã hội. Đây không chỉ là vấn đề thuộc về kỹ thuật lập pháp mà còn liên quan trực tiếp đến niềm tin xã hội, tác động đến sự cống hiến và đến chất lượng của bộ máy.

Cốt lõi của việc sửa đổi lần này là phải xử lý dứt điểm mối quan hệ giữa khuyến khích và sàng lọc. Giữa mở rộng đối tượng và giữ vững tiêu chuẩn. Giữa phân quyền và kiểm soát quyền lực. Nếu mở rộng khen thưởng mà không giữ được chuẩn mực sẽ dẫn đến lạm phát danh hiệu. Nhưng nếu quá thận trọng, không kịp thời ghi nhận thì sẽ triệt tiêu động lực phấn đấu.

Vì vậy, tinh thần được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đưa ra là luật phải được thiết kế với tinh thần dứt khoát, không nửa vời. Khen thưởng phải thực chất. Phải đo lường, kiểm chứng được và phải có sức lan tỏa. Không thể để tiếp tục tình trạng khen thưởng dựa vào hồ sơ, thủ tục mà chưa phản ánh đầy đủ giá trị đóng góp cho thực tiễn.

Anh Vũ - Việt Thắng