Để Hà Nội thành lập trường đại học: Cần thiết kế cơ chế 'trao quyền có kiểm soát'

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) phát biểu

Lo ngại "nở rộ" đại học, hụt chất lượng

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đề xuất trao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND TP Hà Nội trong việc quyết định thành lập các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng. Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng), đây là bước đi phù hợp với xu hướng phân cấp, phân quyền, song cần đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ để bảo đảm hiệu quả.

Việc chuyển giao thẩm quyền từ Chính phủ về địa phương được kỳ vọng sẽ rút ngắn quy trình hành chính, giảm tình trạng ách tắc trong phê duyệt đề án. Nhờ đó, Hà Nội có thể chủ động hơn trong việc thành lập các cơ sở đào tạo đáp ứng nhu cầu thực tiễn, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào Trung ương.

Không chỉ dừng lại ở cải cách thủ tục, cơ chế này còn mở ra cơ hội phát triển hệ sinh thái giáo dục đại học gắn với chiến lược đô thị và kinh tế tri thức. Với vị thế là trung tâm chính trị, khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, Hà Nội có nhiều điều kiện thuận lợi để thí điểm các mô hình mới như đại học số, đại học nghiên cứu chuyên sâu hay các trung tâm đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, việc phân cấp cũng được kỳ vọng sẽ tăng sức hút đầu tư vào lĩnh vực giáo dục. Khi thủ tục được đơn giản hóa, các nhà đầu tư trong và ngoài nước có thể tiếp cận nhanh hơn, qua đó thúc đẩy xã hội hóa và phát triển các cơ sở đào tạo chất lượng cao, kể cả thông qua hợp tác quốc tế. Mô hình này phù hợp với thông lệ quốc tế, khi chính quyền địa phương được trao quyền, còn Trung ương tập trung vào xây dựng chuẩn mực và giám sát.

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng cảnh báo nguy cơ phát triển nóng nếu thiếu cơ chế kiểm soát. "Việc trao quyền quá rộng có thể dẫn đến tình trạng thành lập trường theo phong trào, chạy theo số lượng, gây phân mảnh hệ thống và ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo. Đây là thách thức đáng lưu ý trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế", nữ đại biểu nêu vấn đề.

Một vấn đề khác là năng lực thẩm định của địa phương. Việc thành lập một trường đại học đòi hỏi đánh giá toàn diện về nhu cầu nhân lực, cơ cấu ngành nghề, đội ngũ giảng viên và cơ sở hạ tầng. Nếu thực hiện không chặt chẽ, dễ dẫn đến quy hoạch chồng chéo và đào tạo không sát nhu cầu thị trường.

Vì vậy, vai trò của Bộ Giáo dục và Đào tạo cần được điều chỉnh theo hướng tập trung vào xây dựng chuẩn, kiểm định chất lượng và hậu kiểm. Cùng với đó là cơ chế giám sát độc lập và các biện pháp xử lý nghiêm như đình chỉ hoặc giải thể các cơ sở không đạt chuẩn, nhằm bảo đảm chất lượng toàn hệ thống.

Ngoài ra, cần bảo đảm sự đồng bộ với quy hoạch mạng lưới giáo dục đại học quốc gia, tránh tình trạng tập trung quá mức tại Hà Nội, gây mất cân đối giữa các vùng miền.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, để cơ chế này phát huy hiệu quả, cần thiết kế theo hướng "trao quyền có kiểm soát", với tiêu chí thành lập trường cao hơn, gắn với dự báo nhu cầu nhân lực và tăng cường trách nhiệm giải trình.

"Nếu được triển khai bài bản, đây sẽ là động lực quan trọng giúp Hà Nội trở thành trung tâm tri thức của khu vực, đồng thời tạo tiền đề để nhân rộng mô hình ra các địa phương khác", bà nhận định.

Hà Nội nên tập trung "săn" nhân tài từ nước ngoài

Liên quan đến lĩnh vực giáo dục, đại biểu Bùi Xuân Hải, Hiệu trưởng Trường Đại học Hải Phòng, cũng bày tỏ lo ngại về cơ chế thu hút nhân tài của Hà Nội. Theo ông, nếu áp dụng chính sách ưu đãi vượt trội, Thủ đô có thể trở thành "điểm hút" nguồn nhân lực chất lượng cao từ các địa phương khác. Điều này sẽ khiến các trường đại học, bệnh viện ở tỉnh, thành gặp khó khăn trong việc giữ chân giảng viên, nhà khoa học và bác sĩ giỏi.

Đại biểu Bùi Xuân Hải, Hiệu trưởng Trường Đại học Hải Phòng

Ông dẫn chứng nghị quyết ban hành ngày 27/1 vừa qua của Hà Nội, trong đó quy định mức hỗ trợ lên tới 1.000 lần lương cơ sở (khoảng 2,34 tỷ đồng) đối với giáo sư dưới 47 tuổi khi về làm việc. Các đối tượng như phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ chuyên khoa cũng được hưởng chính sách tương tự. Với mức đãi ngộ này, các địa phương gần như không có khả năng cạnh tranh.

Từ thực tế trên, ông cho rằng cần điều chỉnh chính sách theo hướng Hà Nội chỉ nên tập trung thu hút nhân tài từ nước ngoài, đồng thời chú trọng tự đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực tại chỗ, thay vì "hút" từ các địa phương khác. "Nếu không kiểm soát tốt, có thể dẫn tới mất cân đối phát triển, đi ngược với vai trò "đầu tàu" của Thủ đô trong việc dẫn dắt và lan tỏa phát triển vùng", đại biểu cho hay.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng

Hải Yến