Xây dựng chính sách thuế hiệu quả, minh bạch và ổn định

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng phát biểu kết luận Phiên thảo luận

Bảm bảo tính linh hoạt trong điều hành

ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) bày tỏ sự băn khoăn trước đề xuất của Chính phủ về việc chuyển thẩm quyền quy định các mức thuế, ngưỡng giảm thuế thu nhập cá nhân và thuế tiêu thụ đặc biệt từ Ủy ban Thường vụ Quốc hội sang cho Chính phủ. Các sắc thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế thu nhập cá nhân vừa mới được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV.

Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến của các đại biểu Quốc hội

Ở góc độ khác, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) cơ bản tán thành việc giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu để đảm bảo tính kịp thời với biến động kinh tế - xã hội nhưng đặt ra một cảnh báo lớn về cơ chế kiểm soát. Vấn đề không chỉ nằm ở việc "ai quy định" mà là "kiểm soát bằng cách nào" sau khi quy định được ban hành. Thực tế, nếu ngưỡng doanh thu là căn cứ để miễn thuế thu nhập cá nhân hoặc thuế giá trị gia tăng, thị trường rất dễ phát sinh tình trạng "chia nhỏ".

Cụ thể là việc chia nhỏ hộ kinh doanh, chia nhỏ dòng tiền, chia nhỏ điểm bán hoặc "đứng tên" nhiều người khác nhau để giữ mức doanh thu luôn nằm dưới ngưỡng chịu thuế. Để khắc phục tình trạng này, Chính phủ cần thiết kế các nguyên tắc chống chia tách giả tạo doanh thu trong các văn bản quy định chi tiết. Đồng thời, cần có cơ chế báo cáo định kỳ để đảm bảo việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu thực sự đúng mục tiêu hỗ trợ người dân, không bị lợi dụng để làm thất thu ngân sách nhà nước. Khi thi hành cần lưu ý một nguyên tắc quan trọng là không làm phát sinh bất lợi cho người nộp thuế. Trong trường hợp áp dụng hiệu lực trở về trước (từ ngày 01/01/2026), cần làm rõ trường hợp nào quy định mới gây bất lợi hơn thì tuyệt đối không được áp dụng hồi tố.

Cũng ủng hộ chủ trương giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu, ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) dẫn Hiến pháp đã quy định nghĩa vụ nộp thuế phải theo luật định và việc sửa đổi thuế thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Tuy nhiên, đại biểu cũng thừa nhận nếu mọi tham số thuế đều “đóng khung cứng” trong luật thì chính sách sẽ lạc hậu trước sự vận động nhanh chóng của nền kinh tế. Vấn đề cốt lõi không phải là có giao quyền hay không mà giao như thế nào. Luật quy định nguyên tắc và khung giới hạn (sàn và trần) và giao Chính phủ điều hành linh hoạt trong khung đó và Quốc hội thực hiện giám sát thực chất. Đây được xem là cách tiếp cận hiện đại, vừa đảm bảo đúng tinh thần Hiến pháp vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Đồng tình với hướng đi này, ĐBQH Phan Đức Hiếu (Hưng Yên) cho rằng đây là giải pháp an toàn nhất về mặt pháp lý. Phân tích rõ hai cách hiểu về Khoản 4, Điều 70 của Hiến pháp, đại biểu cho rằng một là chỉ cần quy định tên loại thuế (nghĩa hẹp), hai là phải quy định cả thuế suất và ngưỡng chịu thuế (nghĩa rộng). Để tránh những băn khoăn về tính hợp hiến, đại biểu kiến nghị Quốc hội nên quyết định mức tối thiểu và tối đa ngay trong luật.

Giữ tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật

Có thể thấy, dù tồn tại những góc nhìn khác nhau về cơ quan nắm thẩm quyền, các đại biểu Quốc hội đều hướng tới một mục tiêu chung: xây dựng một chính sách thuế hiệu quả, minh bạch và ổn định. Quyết định cuối cùng trong việc thiết lập cơ chế quy định ngưỡng doanh thu chịu thuế sẽ phải là một bài toán cân bằng. Cơ chế đó không chỉ đòi hỏi sự linh hoạt, nhạy bén để bắt kịp những biến chuyển không ngừng của nền kinh tế, mà còn phải tạo ra một "hàng rào" pháp lý chặt chẽ, tuân thủ tuyệt đối tinh thần Hiến pháp để bảo vệ nguồn thu ngân sách, ngăn chặn triệt để các hành vi lách luật, trốn thuế.

Các đại biểu Quốc hội tại Phiên thảo luận

Phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến của các đại biểu Quốc hội góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định, việc thiết kế các luật về thuế phải mang tính trung lập, đảm bảo tính hiệu quả, đảm bảo chi phí tiến hành thu thuế thấp nhất và chi phí tuân thủ của người nộp thuế cũng thấp nhất.

Phát biểu kết luận Phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, dự án sửa đổi 4 Luật được các đại biểu và cử tri đặc biệt quan tâm. Các ý kiến phát biểu đều thể hiện tinh thần tâm huyết, trách nhiệm cao. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, các ý kiến cơ bản nhất trí với việc giao Chính phủ quy định các nội dung có tính biến động theo tình hình kinh tế - xã hội, nhất là trong bối cảnh nhiều yếu tố khó khăn. Qua đó tạo cơ sở pháp lý để Chính phủ chủ động, linh hoạt ban hành, điều chỉnh chính sách thuế phù hợp với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu chỉ đạo điều hành nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao gắn với ổn định kinh tế vĩ mô.

Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng cần tiếp tục rà soát, nghiên cứu kỹ lưỡng để quy định vừa đảm bảo tính linh hoạt trong điều hành của Chính phủ, vừa ổn định chính sách đối với người nộp thuế, giữ tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật về thuế, phù hợp với thẩm quyền quyết định đối với các nội dung quan trọng của chính sách thuế. Theo đó, có ý kiến đại biểu đề xuất quy định khung cứng về ngưỡng doanh thu ngay trong luật, hoặc xác lập nguyên tắc, tiêu chí cụ thể gắn với thu nhập bình quân đầu người, mức sống dân cư, hoặc chỉ số giá tiêu dùng…để Chính phủ có cơ sở điều hành một cách minh bạch, có thể dự báo, và trong phạm vi khung này, Chính phủ được giao quyền quy định mức ngưỡng doanh thu cụ thể theo từng thời kỳ.

Hương Giang