Vượt Mỹ, Trung Quốc có siêu máy tính nhanh nhất thế giới, chuyên gia nói không bất ngờ

Trong bảng xếp hạng TOP 500 công bố tháng 6/2026, siêu máy tính LineShine của Trung Quốc (đặt tại Trung tâm Siêu máy tính Quốc gia ở Thâm Quyến) đã vượt qua El Capitan của Mỹ (đặt tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Livermore) để giành vị trí số 1 thế giới. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2017, một siêu máy tính của Trung Quốc trở lại vị trí cao nhất trong danh sách TOP 500.

TOP 500 là bảng xếp hạng các siêu máy tính mạnh nhất thế giới, được công bố hai lần mỗi năm kể từ năm 1993. Danh sách này do các nhà khoa học máy tính Erich Strohmaier và Hans Meuer khởi xướng nhằm tổng hợp dữ liệu về các siêu máy tính trên toàn cầu phục vụ một hội nghị chuyên ngành.

Các siêu máy tính của Trung Quốc từng thống trị bảng xếp hạng TOP 500. Đơn cử như năm 2019, nước này chiếm gần một nửa số hệ thống trong danh sách. Tuy nhiên, sự hiện diện của đất nước tỷ dân đã giảm đáng kể trong những năm gần đây trong bối cảnh quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới ngày càng căng thẳng.

Vượt lệnh hạn chế của Mỹ

Ông Jack Dongarra, Giáo sư danh dự về khoa học máy tính tại Đại học Tennessee, một trong những người phụ trách bảng xếp hạng TOP500 nhận định, thành tích của LineShine cho thấy, Trung Quốc đủ năng lực phát triển các hệ thống điện toán tiên tiến, bất chấp các lệnh hạn chế của Mỹ đối với việc tiếp cận chip công nghệ cao.

Trả lời phỏng vấn Al Jazeera, ông Jack Dongarra cho rằng, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Washington có thể làm chậm khả năng tiếp cận một số công nghệ và linh kiện tiên tiến của Bắc Kinh. Tuy nhiên, chính những hạn chế này cũng tạo động lực để nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển các giải pháp trong nước.

"Không quá bất ngờ khi Trung Quốc vươn lên dẫn đầu, bởi nước này đã đầu tư mạnh mẽ vào lĩnh vực siêu máy tính, đồng thời phát triển phần cứng và phần mềm một cách đồng bộ.

Về lâu dài, các biện pháp kiểm soát của Mỹ có thể mang lại tác động hai chiều: Vừa hạn chế sự phát triển của Trung Quốc trong ngắn hạn, vừa thúc đẩy nước này tăng tốc quá trình tự chủ công nghệ", ông Jack Dongarra chia sẻ.

Ông Addison Snell, đồng sáng lập công ty tư vấn công nghệ thông tin Intersect360 Research cũng không bất ngờ trước sức mạnh của LineShine. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là các tổ chức Trung Quốc đã bắt đầu quay trở lại tham gia bảng xếp hạng TOP 500 sau một thời gian vắng bóng.

Theo ông Snell, việc LineShine được công nhận là siêu máy tính mạnh nhất thế giới sẽ tạo thêm động lực cạnh tranh cho Mỹ, châu Âu và Nhật Bản trong cuộc đua giành vị thế dẫn đầu về trí tuệ nhân tạo.

"Mỹ hiện vẫn là quốc gia dẫn đầu về công nghệ, nhưng khoảng cách với các đối thủ không còn quá lớn. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, cán cân quyền lực toàn cầu có thể thay đổi trong thời gian ngắn", ông Addison Snell khẳng định.

Bên cạnh đó, "chủ quyền số" đang trở thành một trong những chủ đề quan trọng nhất trong lĩnh vực siêu máy tính và trí tuệ nhân tạo (AI). Vì vậy, các quốc gia và khu vực trên thế giới đều đang đẩy mạnh đầu tư để xây dựng hạ tầng, công nghệ và năng lực tính toán riêng nhằm giảm sự phụ thuộc vào bên ngoài.

Điểm đặc biệt của LineShine là hệ thống này vận hành hoàn toàn bằng các bộ xử lý trung tâm (CPU) đa năng, thay vì dựa vào bộ xử lý đồ họa (GPU) như phần lớn siêu máy tính hiện đại. Trong khi GPU thường được sử dụng để xử lý các tác vụ tính toán phức tạp và là nền tảng quan trọng cho các mô hình AI như ChatGPT hay Claude, CPU có số lõi xử lý ít hơn và thường kém hiệu quả hơn trong những công việc này.

Theo bảng xếp hạng TOP 500, LineShine là siêu máy tính đầu tiên và hiện là hệ thống duy nhất trên thế giới đạt hiệu năng vượt 2 exaflops (thước đo hiệu năng tính toán cực khủng của siêu máy tính) chỉ bằng kiến trúc CPU.

Không phải thước đo về năng lực AI

Trong hơn một thập kỷ qua, Mỹ và Trung Quốc đã cạnh tranh quyết liệt để giành lợi thế trong các công nghệ chiến lược. Hai quốc gia này liên tục áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và hạn chế công nghệ nhằm làm chậm bước tiến của đối phương.

Theo báo cáo AI Index Report 2026 do Stanford University công bố vào tháng 4/2026, Bắc Kinh đã thu hẹp đáng kể khoảng cách với Washington về năng lực của các mô hình AI. Dù Mỹ vẫn dẫn đầu về số lượng mô hình AI tiên tiến được phát triển, Trung Quốc lại vượt trội ở số lượng bằng sáng chế liên quan đến AI và quy mô triển khai robot công nghiệp.

Ông Addison Snell cho rằng, các tập đoàn công nghệ như Amazon hay Microsoft hoàn toàn có thể chiếm những vị trí cao nhất trong bảng xếp hạng TOP 500, nếu muốn. Bởi theo ông Snell, sẽ là sai lầm nếu cho rằng vị thế dẫn đầu về AI đồng nghĩa với vị thế dẫn đầu về khoa học.

Các ứng dụng AI dành cho người dùng phổ thông như chatbot, dịch thuật hay tạo ảnh chỉ là một phần của bức tranh công nghệ và không thể thay thế hoàn toàn năng lực tính toán phục vụ nghiên cứu khoa học.

"Chính sách phát triển công nghệ cần hướng đến mục tiêu AI phục vụ khoa học, thay vì xem AI và khoa học là hai lĩnh vực tách biệt. Để khai thác tối đa tiềm năng của AI trong nghiên cứu, các chính phủ cần đầu tư đồng thời cho cả hạ tầng trí tuệ nhân tạo lẫn năng lực tính toán khoa học", ông Addison Snell gợi ý.

Ngoài ra, TOP 500 là một cột mốc quan trọng nhưng các chuyên gia cũng cảnh báo, không nên hiểu bảng xếp hạng mới này như một thước đo về năng lực AI của một quốc gia.

Ông Andrew Rohl, Giám đốc Cơ sở hạ tầng tính toán quốc gia của Australia nêu quan điểm: "Đây là một thành tựu kỹ thuật ấn tượng. Nhưng nếu bạn đang đặt câu hỏi, ‘ai có năng lực AI tốt nhất?’ hay ‘ai có cơ sở hạ tầng tốt nhất để làm AI hiệu quả?’ thì bảng xếp hạng TOP500 không phải là thước đo tốt cho điều đó".

(theo Al Jazeera)

Linh Chi