Vua Na Uy băng hà

Vua Harald V lúc sinh thời. Ảnh:

Hoàng gia Na Uy thông báo Vua Harald V qua đời lúc 6h35 ngày 28/8 (theo giờ địa phương), tại Bệnh viện Quốc gia ở Oslo. Con trai ông, Thái tử Haakon, tự động kế vị ngai vàng và trở thành Vua Haakon VIII.

Harald là vị quân vương cao tuổi nhất châu Âu trước khi qua đời. Khác một số quốc vương châu Âu trong những năm gần đây, ông chưa từng thoái vị dù sức khỏe suy giảm trong thời gian dài. Theo Hiến pháp Na Uy, quốc vương chủ yếu giữ vai trò biểu tượng trong nền quân chủ lập hiến. Quyền lực chính trị thuộc về Quốc hội và chính phủ được bầu tại quốc gia có khoảng 5,5 triệu dân.

Thái tử Haakon (thứ hai từ trái sang) lên ngôi Vua Na Uy sau khi cha qua đời. Ảnh:

Harald sinh năm 1937 tại Asker, gần Oslo. Ông là hoàng tử Na Uy đầu tiên được sinh ra tại nước này kể từ năm 1370. Năm 1940, khi Harald mới ba tuổi, Đức Quốc xã chiếm đóng Na Uy. Mẹ ông đưa Harald cùng hai chị gái Ragnhild và Astrid sang Thụy Điển, sau đó đến Mỹ bằng đường biển để tránh bị bắt giữ. Trong khi đó, cha và ông nội của Harald sang Anh cùng chính phủ Na Uy.

Trong thời gian lưu vong tại Mỹ, gia đình hoàng gia Na Uy nhiều lần được mời đến Nhà Trắng. Khi mới 6 tuổi, Harald đã thực hiện nhiệm vụ chính thức đầu tiên khi tham dự lễ đặt tên cho những máy bay chiến đấu mới tại một căn cứ không quân Na Uy ở Canada.

Gia đình đoàn tụ tại Na Uy vào tháng 6/1945, không lâu sau khi Thế chiến II kết thúc. Harald sau đó học tại các trường công lập, trường quân sự Na Uy và Đại học Oxford ở Anh. Giống cha mình, Vua Olav V, Harald có niềm đam mê với biển và thuyền buồm. Ông từng đại diện Na Uy tranh tài tại nhiều kỳ Olympic và năm 1987 đưa du thuyền của mình giành chức vô địch thế giới.

Người dân đặt hoa trước cung điện hoàng gia Na Uy hôm 27/8 để cầu chúc cho sức khỏe của nhà vua. Ảnh:

Chuyện tình của Harald với Sonja Haraldsen cũng trở thành một dấu mốc đáng chú ý trong cuộc đời ông. Khi còn trẻ, Harald được khuyến khích kết hôn với các công chúa châu Âu, nhưng ông từ chối nhiều lựa chọn trong suốt chín năm để chờ được cưới người yêu thời học sinh.

Sonja là con gái một doanh nhân thành đạt và không thuộc tầng lớp quý tộc. Vua Olav từng lo ngại cuộc hôn nhân có thể làm suy yếu nền quân chủ Na Uy khi đó còn non trẻ, nhưng cuối cùng đồng ý cho hai người kết hôn.

Đám cưới của Harald và Sonja diễn ra ngày 29/8/1968, nhận được sự chào đón nồng nhiệt của người dân Na Uy. Hai người có hai con là Hoàng tử Haakon và Công chúa Märtha Louise. Năm 1990, Hiến pháp Na Uy được sửa đổi, cho phép con đầu lòng kế vị ngai vàng bất kể giới tính. Tuy nhiên, quy định không áp dụng hồi tố nên Haakon vẫn đứng trước chị gái trong thứ tự kế vị.

Vua Harlad V cùng gia đình hoàng gia Na Uy ở Oslo hồi tháng 5. Ảnh:

Harald lên ngôi ngày 21/1/1991, sau khi Vua Olav V qua đời. Ông giữ phương châm của cha và ông nội: "Tất cả vì Na Uy", đồng thời dành nhiều năm hiện đại hóa hoàng gia. Trong hơn ba thập niên trị vì, Harald được đánh giá cao nhờ những phát biểu về các vấn đề xã hội. Sau vụ Anders Behring Breivik sát hại 77 người trong các vụ đánh bom và xả súng tại Na Uy năm 2011, bài phát biểu đầy cảm xúc của nhà vua tại lễ tưởng niệm nhận được sự ủng hộ rộng rãi.

Năm 2016, Harald gây chú ý khi có bài phát biểu mạnh mẽ ủng hộ bình đẳng, người tị nạn và sự khoan dung tôn giáo. Ông nhấn mạnh sự đa dạng của xã hội Na Uy và cho rằng mọi người, bất kể nguồn gốc hay niềm tin, đều là một phần của đất nước.

Vua Harald trong đám cưới con gái, Công chúa Märtha Louise, hồi năm 2024. Ảnh:

Những năm cuối đời, sức khỏe của Harald nhiều lần khiến Hoàng gia phải thông báo tình trạng của ông. Ông từng nhập viện trong các chuyến công du nước ngoài, trong đó có lần phải đặt máy tạo nhịp tim khi đang nghỉ dưỡng tại Malaysia năm 2024. Tháng 2 năm nay, ông tiếp tục phải điều trị nhiễm trùng da trong kỳ nghỉ trên đảo Tenerife, Tây Ban Nha.

Tháng 1/2024, sau khi Nữ hoàng Margrethe II của Đan Mạch thoái vị, Harald từng khẳng định ông sẽ không làm theo người chị họ thứ hai của mình. Khi được hỏi về khả năng thoái vị, ông nhắc lại lời thề khi lên ngôi và nói rằng nhiệm vụ này "kéo dài suốt đời".

Vua Harald V qua đời sau khi hoàng gia Na Uy thông báo tình trạng sức khỏe của ông trở nên nguy kịch trong ngày 27/8. Sự ra đi của ông đánh dấu thời điểm chuyển giao ngai vàng sang thế hệ mới, với Vua Haakon VIII là người kế vị.

Tùng Anh (Theo AP)