Quốc vương Na Uy Harald V qua đời ở tuổi 89: Từ Hoàng tử lưu vong đến chuyện tình yêu làm thay đổi Hoàng gia

Cung điện hoàng gia Na Uy thông báo về sự ra đi của Quốc vương Harald ngày 28/8. (Nguồn: Cung điện hoàng gia Na Uy)

Hoàng gia Na Uy cho biết, Quốc vương Harald V qua đời thanh thản lúc 6h35 sáng 28/8. Ngay sau đó, con trai ông, Thái tử Haakon đã kế vị ngai vàng, trở thành Quốc vương Haakon VIII.

Lên ngôi từ năm 1991, Quốc vương Harald V được xem là một trong những vị quân vương hiện đại và được yêu mến nhất tại Scandinavia. Trong hơn ba thập kỷ trị vì, ông duy trì những truyền thống của chế độ quân chủ Na Uy nhưng đồng thời góp phần đưa định chế này đến gần hơn với các giá trị của xã hội hiện đại, từ sự cởi mở, khoan dung đến tinh thần đoàn kết dân tộc.

Sinh ngày 21/2/1937 tại Skaugum, Nhà vua Harald là vị quân vương đầu tiên sinh ra trên lãnh thổ Na Uy kế vị ngai vàng kể từ thời Trung cổ.

Thế chiến II làm đảo lộn cuộc đời ông từ sớm. Sau khi Đức Quốc xã tấn công Na Uy năm 1940, Hoàng gia phải rời khỏi đất nước. Harald khi đó mới 3 tuổi đã cùng mẹ và các chị gái sống lưu vong tại Washington, D.C., trước khi trở về Na Uy vào năm 1945.

Sau chiến tranh, cậu bé Harald trở thành thành viên đầu tiên của Hoàng gia Na Uy theo học tại một trường công lập. Sau đó, ông được đào tạo tại Học viện Quân sự Na Uy và tiếp tục học tại Đại học Oxford.

Chuyện tình làm thay đổi Hoàng gia Na Uy

Hãng thông tấn Anadolu đưa tin, một trong những dấu ấn quan trọng nhất trong cuộc đời Quốc vương Harald V là cuộc hôn nhân với Vương hậu Sonja Haraldsen, một thường dân.

Hai người yêu nhau trong gần một thập kỷ, nhưng mối quan hệ này từng gây ra nhiều tranh cãi về chính trị và hiến pháp. Vào thời điểm đó, việc người kế vị ngai vàng kết hôn với một người không thuộc hoàng tộc vẫn là vấn đề nhạy cảm.

Theo nhiều tài liệu về Hoàng gia Na Uy, Thái tử Harald từng đưa ra lựa chọn cứng rắn với cha mình, Quốc vương Olav V: Nếu không thể kết hôn với bà Sonja, ông sẽ không kết hôn với bất kỳ ai.

Cuối cùng, với sự chấp thuận của chính phủ và Quốc hội, hai người kết hôn năm 1968. Cuộc hôn nhân này được xem là một bước ngoặt, mở đường cho quá trình hiện đại hóa quan niệm về hôn nhân trong Hoàng gia Na Uy.

Tinh thần đó sau này tiếp tục thể hiện trong cuộc hôn nhân của con trai ông, Thái tử Haakon, với Thái tử phi Mette-Marit Tjessem Høiby, một thường dân và là bà mẹ đơn thân, vào năm 2001.

Vị vua của biển cả

Vợ chồng Quốc vương Harald V, Hoàng hậu Sonja (bên phải) và vợ chồng Thái tử Haakon và Thái tử phi Mette-Marit chụp ảnh vào ngày 15/1/2016 tại Oslo, Na Uy. (Nguồn: Getty Images)

Ngoài vai trò quân vương, Nhà Vua Harald V còn nổi tiếng với niềm đam mê dành cho môn đua thuyền buồm. Ông từng đại diện cho Na Uy tại ba kỳ Olympic mùa Hè liên tiếp, gồm Tokyo năm 1964, Mexico City năm 1968 và Munich năm 1972. Ông cũng từng giành thành tích tại các giải vô địch thế giới và châu Âu.

Nhưng dấu ấn lớn nhất trong triều đại của ông có lẽ nằm ở vai trò biểu tượng của một quốc gia hiện đại và đa dạng. Nhà Vua Harald được công chúng Na Uy ca ngợi vì đã thúc đẩy lòng khoan dung và sự đoàn kết dân tộc. Trong bài phát biểu năm 2016 được đặc biệt chú ý, Quốc vương Harald V đã nhấn mạnh sự đa dạng về nguồn gốc, tôn giáo và lối sống của người dân, đồng thời kêu gọi xây dựng một xã hội có chỗ cho tất cả mọi người.

Ông cũng nhiều lần thể hiện sự ủng hộ đối với tự do tôn giáo và quá trình hòa giải với cộng đồng người Sami bản địa.

Không bao giờ thoái vị

Trong những năm cuối đời, tình trạng sức khỏe của Quốc vương Harald V nhiều lần trở thành vấn đề được dư luận quan tâm. Ông từng nhiều lần phải điều trị tại bệnh viện, trong đó có lần được điều trị ở Malaysia năm 2024 và sau đó được đưa về Na Uy để cấy máy tạo nhịp tim.

Ngày 17/8, Quốc vương Harald được đưa vào Bệnh viện Đại học Oslo để điều trị. Hoàng gia Na Uy sau đó cho biết ông bị nhiễm khuẩn máu và từ đó, tình trạng sức khỏe ngày càng xấu đi.

Dù sức khỏe suy giảm, Nhà Vua Harald V nhiều lần khẳng định ông không có ý định thoái vị. Ông từng viện dẫn lời tuyên thệ khi lên ngôi trước Quốc hội Na Uy năm 1991 và cho rằng, cam kết phụng sự đất nước là trách nhiệm kéo dài suốt đời.

Sự qua đời của Quốc Vương Harald V vì thế không chỉ khép lại một triều đại kéo dài hơn ba thập kỷ, mà còn đánh dấu sự chuyển giao thế hệ của Hoàng gia Na Uy.

Tân Quốc vương Haakon VIII

Tân Quốc vương Na Uy Haakon VIII. (Nguồn: Stolaf)

Thái tử Haakon, 53 tuổi, hiện đã trở thành Quốc vương Haakon VIII của Na Uy. Trong nhiều năm qua, ông đã nhiều lần đảm nhiệm vai trò nhiếp chính khi sức khỏe của cha suy giảm, qua đó từng bước chuẩn bị cho thời điểm kế vị.

Tân Quốc Vương Haakon được đào tạo tại Học viện Hải quân Na Uy, sau đó theo học ngành khoa học chính trị tại Đại học California, Berkeley và hoàn thành chương trình thạc sĩ về nghiên cứu phát triển tại Trường Kinh tế London.

Ông là đại sứ thiện chí cho Chương trình Phát triển Liên hợp quốc, tập trung vào xóa đói giảm nghèo, lãnh đạo thanh niên và thương mại quốc tế. Ông cũng là người đồng sáng lập sáng kiến ​​toàn cầu Global Dignity, tập trung vào các giá trị nhân văn phổ quát, hành động vì khí hậu và đổi mới kỹ thuật số.

Cuộc hôn nhân của ông với bà Mette-Marit năm 2001 cũng từng gây nhiều tranh luận, song sau này, cặp đôi trở thành một trong những gương mặt trung tâm của Hoàng gia Na Uy. Hai người có hai con là Công chúa Ingrid Alexandra và Hoàng tử Sverre Magnus. Sau khi cha kế vị ngai vàng, Ingrid Alexandra trở thành người đứng đầu trong thứ tự kế vị.

Với sự chuyển giao này, Na Uy bước sang một triều đại mới. Nhưng di sản của Nhà Vua Harald V có lẽ sẽ được nhớ đến không chỉ bởi thời gian ông ở trên ngai vàng, mà còn bởi cách ông góp phần thay đổi hình ảnh của chế độ quân chủ: Từ một thiết chế gắn với những quy tắc truyền thống thành biểu tượng gần gũi hơn với một xã hội hiện đại, cởi mở và đa dạng.

Bảo Minh