Vụ kiện Meta có thể buộc Facebook, Instagram, WhatsApp thay đổi cách hoạt động

Vụ kiện sẽ được chủ trì bởi thẩm phán Bryan Biedscheid ở thành phố Santa Fe, bắt nguồn từ đơn kiện do Tổng chưởng lý New Mexico Rául Torrez đệ trình, cáo buộc Meta thiết kế sản phẩm để gây nghiện cho người dùng trẻ tuổi và không bảo vệ trẻ em khỏi bị bóc lột tình dục trên các nền tảng của mình. Rául Torrez là đảng viên đảng Dân chủ.

Trọng tâm phiên tòa là liệu các nền tảng của Meta có tạo ra "mối phiền toái công cộng" theo luật New Mexico hay không. Kết luận đó sẽ cho phép thẩm phán ra lệnh thực hiện các biện pháp khắc phục trên diện rộng nhằm hạn chế những tác hại có thể gây ra cho người dùng trẻ tuổi.

Vụ kiện này đang được theo dõi sát sao khi các bang, chính quyền địa phương và khu học chánh trên khắp nước Mỹ theo đuổi yêu cầu tương tự nhằm buộc ngành công nghiệp phải thay đổi.

Phiên tòa hôm 4/5 đánh dấu giai đoạn thứ hai của vụ kiện ở New Mexico. Vào tháng 3, bồi thẩm đoàn đã phán quyết Meta vi phạm luật bảo vệ người tiêu dùng tại bang này bằng cách đưa ra thông tin sai lệch về sự an toàn của Facebook và Instagram với người dùng trẻ tuổi. Tòa án đã ra lệnh cho Meta phải bồi thường 375 triệu USD.

Những lời chỉ trích về sự an toàn của trẻ em trên mạng xã hội đã gia tăng trong nhiều năm. Hôm 29/4, Meta cảnh báo các nhà đầu tư rằng phản ứng pháp lý và quy định ở Liên minh châu Âu (EU) lẫn Mỹ "có thể ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động kinh doanh và kết quả tài chính của chúng tôi".

Phiên tòa ở bang New Mexico sắp tới có thể khiến thẩm phán ra lệnh thay đổi sâu rộng cách thức hoạt động của Facebook, Instagram và WhatsApp - Ảnh: SV

Yêu cầu Meta bồi thường thêm hàng tỉ USD

Theo hồ sơ tòa án, văn phòng của ông Rául Torrez dự kiến sẽ yêu cầu bồi thường thêm hàng tỉ USD và một lệnh yêu cầu Meta thực hiện những thay đổi đáng kể với các nền tảng của mình dành cho người dùng ở New Mexico.

Meta cho biết đã giải quyết nhiều mối lo ngại của New Mexico và triển khai nhiều biện pháp để đảm bảo an toàn cho người dùng trẻ tuổi. Trong các hồ sơ tòa án tuần trước, công ty cho biết nhiều thay đổi mà văn phòng của Rául Torrez đang yêu cầu là không thể tuân thủ và có thể buộc họ phải rút lui hoàn toàn khỏi bang này.

“Việc Tổng chưởng lý New Mexico tập trung vào một nền tảng duy nhất là chiến lược sai lầm, bỏ qua hàng trăm ứng dụng khác mà thanh thiếu niên sử dụng mỗi ngày”, một phát ngôn viên của Meta nói trước phiên tòa.

“Thay vì cung cấp các biện pháp bảo vệ toàn diện, các quy định được đề xuất từ bang lại xâm phạm quyền của phụ huynh và kìm hãm quyền tự do biểu đạt của tất cả người dân New Mexico”, người phát ngôn này nói thêm.

“Mối phiền toái công cộng”

Phiên tòa do Thẩm phán Bryan Biedscheid chủ trì sẽ xem xét liệu hành vi của Meta có bị coi là “mối phiền toái công cộng” theo luật New Mexico hay không. Nếu có, tòa án có thể áp đặt các biện pháp nhằm giảm thiểu những tác hại bị cáo buộc.

Khái niệm này nhắm đến các hoạt động gây cản trở bất hợp lý với sức khỏe và sự an toàn cộng đồng. Các ví dụ điển hình gồm chặn đường công cộng, gây ô nhiễm nguồn nước hoặc phát thải khí độc hại.

Theo Adam Zimmerman - giáo sư tại Trường Luật Gould thuộc Đại học Nam California, các chính quyền bang trong những thập kỷ gần đây đã viện dẫn luật gây phiền nhiễu công cộng để kiện nhiều ngành công nghiệp hơn, chẳng hạn thuốc lá, thuốc giảm đau opioid, biến đổi khí hậu và thuốc lá điện tử.

Vụ kiện của New Mexico nằm trong số ngày càng nhiều vụ cáo buộc Meta và các công ty truyền thông xã hội khác cố tình thiết kế sản phẩm gây nghiện cho giới trẻ. Trong khi nhiều vụ kiện được các gia đình đệ trình về những tổn thương cụ thể với các cá nhân, hơn 40 bang khác và hơn 1.300 học khu tại Mỹ đã đệ đơn kiện nhằm yêu cầu thay đổi ở cấp độ toàn ngành và bồi thường thiệt hại theo luật gây phiền nhiễu công cộng.

New Mexico dự định yêu cầu thẩm phán ra lệnh cho Meta thực hiện các thay đổi gồm xác minh độ tuổi của người dùng; thiết kế lại thuật toán để thúc đẩy nội dung chất lượng cho trẻ vị thành niên; chấm dứt tính năng tự động phát video và cuộn vô hạn với nhóm người dùng này.

“Đây sẽ là cơ hội để chúng ta tìm hiểu sâu hơn về quy mô, phạm vi và giá trị kinh tế của tác hại do hành vi gây phiền nhiễu công cộng từ hoạt động kinh doanh này 10 đến 15 năm qua”, ông Rául Torrez nói với các phóng viên tại cuộc họp báo hôm 30/4 trước phiên tòa.

Trong các hồ sơ tòa án, Meta lập luận rằng công ty không thể gây ra phiền nhiễu công cộng vì không can thiệp vào một quyền công cộng cụ thể. Theo chủ sở hữu Facebook, không có bằng chứng khoa học nào ủng hộ ý kiến cho rằng mạng xã hội gây ra các vấn đề về sức khỏe tâm thần và nhiều yêu cầu của New Mexico là “không khả thi về mặt công nghệ hoặc hoàn toàn không thể thực hiện được”.

Trong một vụ kiện về“mối phiền toái công cộng”, bang cũng có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại bằng tiền để giảm thiểu tác hại. Số tiền đó có thể rất lớn khi tác động được cho là đã ảnh hưởng đến phần lớn dân số. Văn phòng của ông Rául Torrez chưa nêu chi tiết số tiền sẽ yêu cầu.

Trong các hồ sơ tòa án, Meta cho biết New Mexico dự định yêu cầu bồi thường 3,7 tỉ USD để tài trợ cho kế hoạch chăm sóc sức khỏe tâm thần kéo dài 15 năm, gồm cả xây các cơ sở chăm sóc sức khỏe mới và tuyển dụng nhà cung cấp dịch vụ. Meta cho rằng yêu cầu này sẽ buộc công ty phải trả tiền chăm sóc sức khỏe tâm thần cho toàn bộ thanh thiếu niên trong bang, bất kể nguyên nhân nào dẫn đến nhu cầu điều trị.

Sơn Vân