Australia siết Big Tech: Buộc Google, Meta trả tiền cho báo chí hoặc chịu thuế 2,25%

Australia đang đề xuất rằng các công ty công nghệ sẽ trả tiền cho các hãng tin địa phương vì những tin tức mà họ chia sẻ. Ảnh: Getty.

Chính phủ Australia đang tiến thêm một bước mạnh mẽ nhằm buộc các nền tảng công nghệ lớn phải trả tiền cho nội dung báo chí, trong nỗ lực bảo vệ ngành truyền thông đang gặp nhiều khó khăn và đảm bảo sự bền vững của báo chí trong kỷ nguyên số.

Theo kế hoạch mới mang tên “news bargaining incentive” (Khuyến khích mặc cả tin tức, NBI), các nền tảng như Google, Meta hay TikTok sẽ buộc phải ký thỏa thuận thương mại với các cơ quan báo chí Australia. Nếu không, họ sẽ phải chịu một khoản thu tương đương 2,25% doanh thu nội địa – một hình thức “đòn bẩy” tài chính nhằm ép các công ty này tham gia chia sẻ lợi ích.

Các cơ quan truyền thông từ lâu đã phàn nàn rằng các nền tảng công nghệ thu lợi lớn từ việc phân phối tin tức nhưng không trả tiền cho nội dung mà họ không trực tiếp sản xuất. Chính phủ Australia cho biết toàn bộ số tiền thu được từ khoản thuế này sẽ không được giữ lại mà sẽ được phân bổ cho các cơ quan báo chí, dựa trên số lượng nhà báo toàn thời gian mà họ tuyển dụng.

Các đơn vị nhỏ, khu vực nông thôn hoặc đại diện cho cộng đồng thiểu số sẽ được ưu tiên hơn thông qua cơ chế “trọng số”.

Đáng chú ý, nếu các nền tảng đạt được thỏa thuận với báo chí, họ có thể được giảm nghĩa vụ tài chính tới 150–170%, tạo động lực để các bên tự thương lượng thay vì bị đánh thuế.

Chính sách này thay thế cho mô hình trước đó – “news media bargaining code” (Thương lượng các nền tảng số và thông tin truyền thông) – vốn được triển khai dưới thời chính phủ tiền nhiệm nhưng đã dần mất hiệu quả. Nguyên nhân lớn đến từ việc Meta rút khỏi các thỏa thuận trị giá khoảng 70 triệu USD cách đây hai năm, khiến toàn bộ cơ chế bị suy yếu đáng kể.

Thủ tướng Australia Anthony Albanese cho rằng báo chí chất lượng là “yếu tố cốt lõi của một nền dân chủ lành mạnh” và nhấn mạnh cần phải gắn “giá trị tiền tệ” cho hoạt động báo chí. Ông khẳng định không thể để các tập đoàn đa quốc gia sử dụng nội dung này để tạo lợi nhuận mà không có bồi hoàn.

Chính phủ cũng thiết kế luật theo cách ngăn chặn các nền tảng “né tránh” bằng cách loại bỏ hoàn toàn tin tức khỏi hệ sinh thái của mình – điều mà các công ty như Meta và Google từng làm trong quá khứ. Khi Australia đề xuất quy định tương tự vào năm 2024, Meta đã ngay lập tức chặn tab “tin tức” đối với người dùng ở nước này. Trước đó, công ty này cũng đã từ chối gia hạn các thỏa thuận nội dung tại Mỹ, Anh, Pháp và Đức.

Trong khi đó, Google cũng từng cảnh báo có thể hạn chế dịch vụ tìm kiếm tại Úc nếu bị buộc phải trả tiền cho báo chí.

Bộ trưởng Truyền thông Anika Wells nhấn mạnh rằng hơn một nửa người dân Australia hiện tiếp cận tin tức thông qua mạng xã hội. “Mọi người ngày càng lấy tin trực tiếp từ Facebook, TikTok và Google. Vì vậy, việc các nền tảng này đóng góp trở lại là hoàn toàn hợp lý,” bà nói.

Chính phủ của ông Albanese đang chịu áp lực từ các phương tiện truyền thông phải sử dụng quyền lực pháp lý để buộc các nền tảng kỹ thuật số lớn phải ký kết các thỏa thuận mới. Ảnh: Guardian.

Những người ủng hộ chính sách lập luận rằng các nền tảng công nghệ thu hút người dùng nhờ nội dung tin tức và chiếm phần lớn doanh thu quảng cáo trực tuyến – vốn trước đây thuộc về các tòa soạn đang gặp khó khăn.

Tuy nhiên, phản ứng từ các công ty công nghệ lại khá gay gắt.

Google cho rằng không cần thiết phải có “loại thuế mới này”, vì nó bỏ qua các thỏa thuận hiện có và hiểu sai cách vận hành của thị trường quảng cáo. Một đại diện của Meta cũng lập luận rằng các cơ quan báo chí đã được hưởng lợi từ việc đăng tải nội dung trên nền tảng của họ, và việc “chuyển giao tài chính bắt buộc” như vậy sẽ không tạo ra một ngành báo chí bền vững, mà chỉ khiến nó phụ thuộc vào trợ cấp của chính phủ.

Ở chiều ngược lại, các tập đoàn truyền thông lớn tại Australia – bao gồm ABC, News Corp, Nine và Guardian Australia – đã ra tuyên bố chung kêu gọi Quốc hội thông qua kế hoạch này, cho rằng việc các nền tảng trả tiền cho “tin tức đáng tin cậy và chuyên nghiệp” là vì lợi ích công cộng.

Một số lực lượng chính trị như đảng Xanh cũng ủng hộ ý tưởng áp thuế Big Tech để ngăn chặn việc “khai thác nội dung của nhà báo và người sáng tạo”.

Dự thảo luật hiện đang được đưa ra lấy ý kiến công chúng đến giữa tháng 5 và dự kiến sẽ được trình quốc hội vào các kỳ họp mùa đông. Nếu được thông qua, đây sẽ là một trong những bước đi mạnh tay nhất của một quốc gia nhằm tái cân bằng quyền lực giữa báo chí và các nền tảng công nghệ toàn cầu.

Theo WSJ, Guardian

Huyền Chi