VNNETZERO muốn biến dữ liệu hành vi xanh thành tài sản kinh tế

Trong nền kinh tế số, dữ liệu được ví như “dầu mỏ mới”. Nhưng khi thế giới bước vào giai đoạn tăng trưởng xanh, một vấn đề khác đang được đặt ra: liệu dữ liệu về các hành vi bảo vệ môi trường có thể trở thành một loại tài sản có giá trị thương mại? Nhóm nghiên cứu phát triển nền tảng VNNETZERO tin rằng câu trả lời là có.

Ảnh minh họa: Xây dựng hạ tầng dữ liệu xanh, chuyển hóa các hành vi bảo vệ môi trường thành dữ liệu phục vụ ESG, tín chỉ carbon và tài chính xanh. (Nguồn: NetZero.VN)

Không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích phân loại rác hay ghi nhận các hoạt động tái chế, VNNETZERO được thiết kế như một hệ thống thu thập và chuẩn hóa dữ liệu ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị), hướng tới khả năng tham gia vào các thị trường xanh đang tăng trưởng nhanh trên toàn cầu.

Từ hành vi xanh đến dữ liệu có thể định giá

Theo TS. Bùi Thị Thanh Hương, Bộ môn Biến đổi khí hậu, Đại học Quốc gia Hà Nội – người chủ trì nghiên cứu, mỗi hành vi xanh được ghi nhận không chỉ là một thay đổi về nhận thức hay thói quen sống, “đó còn là một đơn vị dữ liệu có giá trị kinh tế. Khi được xác thực và chuẩn hóa, dữ liệu này có thể trở thành tài sản phục vụ cho báo cáo ESG, thị trường tín chỉ carbon và các hoạt động đầu tư xanh”, bà Hương nhận định.

Đây chính là điểm khác biệt giữa các mô hình tuyên truyền môi trường truyền thống và cách tiếp cận của VNNETZERO. Thay vì chỉ khuyến khích người dân tham gia tái chế, hệ thống hướng tới việc số hóa toàn bộ quá trình, từ hành vi của cá nhân, trường học, khu dân cư đến doanh nghiệp. Mỗi hành động được ghi nhận sẽ tạo ra một lớp dữ liệu có thể đo lường, truy xuất và kiểm chứng.

Cơ hội trên thị trường ESG trị giá hàng chục nghìn tỷ USD đang mở rộng. Ngay từ năm 2021, Bloomberg Intelligence đã dự báo quy mô tài sản ESG toàn cầu có thể đạt 53 nghìn tỷ USD vào năm 2025. Dù các dự báo hiện nay đã có nhiều điều chỉnh, thông điệp cốt lõi vẫn không thay đổi: dữ liệu ESG đang trở thành một phần quan trọng của hạ tầng tài chính xanh toàn cầu.

Hiện nay, các quỹ đầu tư quốc tế, tổ chức tài chính và đối tác trong chuỗi cung ứng toàn cầu đều có nhu cầu tiếp cận dữ liệu ESG minh bạch, có khả năng kiểm chứng để phục vụ hoạt động thẩm định và ra quyết định đầu tư. Đối với Việt Nam, dư địa phát triển đang rất lớn. Chẳng hạn, trong lĩnh vực giáo dục xanh, hiện Việt Nam mới có số lượng rất hạn chế các trường học đạt chuẩn quốc tế về môi trường, trong khi mạng lưới trường học xanh trên thế giới đã phát triển mạnh tại hàng chục nghìn cơ sở giáo dục thuộc hơn 100 quốc gia. Khoảng trống này mở ra cơ hội cho các nền tảng như VNNETZERO xây dựng hệ sinh thái dữ liệu xanh từ cấp trường học, cộng đồng đến doanh nghiệp.

Tín chỉ carbon: Nguồn doanh thu tiềm năng

Một hướng phát triển khác, nhóm nghiên cứu kỳ vọng là kết nối dữ liệu, hành vi xanh với thị trường tín chỉ carbon. Mặc dù thị trường carbon tự nguyện toàn cầu trải qua nhiều biến động gần đây, nhưng nhiều tổ chức quốc tế vẫn đánh giá đây là một cấu phần quan trọng của tài chính khí hậu. Năm 2023, World Bank cho biết thị trường này có quy mô khoảng 2 tỷ USD và có thể đạt 10–40 tỷ USD vào năm 2030 nếu các cam kết phát thải ròng bằng 0 được triển khai sâu rộng và chất lượng tín chỉ carbon tiếp tục được cải thiện.

Theo nhóm nghiên cứu, nếu được tích hợp với các công nghệ xác thực như blockchain, mỗi “điểm xanh” hình thành từ các hoạt động tái chế, tiết kiệm năng lượng hoặc giảm phát thải có thể được lượng hóa thành dữ liệu phục vụ việc tạo lập tín chỉ carbon trong tương lai. Điều này đồng nghĩa với việc giá trị kinh tế không chỉ đến từ việc thu gom hay tái chế chất thải, mà còn đến từ chính dữ liệu phát sinh trong quá trình đó.

Áp lực ESG đang lan rộng trong các chuỗi cung ứng toàn cầu. Ngày càng nhiều doanh nghiệp xuất khẩu phải chứng minh năng lực quản trị môi trường và kết quả giảm phát thải để duy trì khả năng tiếp cận thị trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, các nền tảng dữ liệu như VNNETZERO có thể đóng vai trò là công cụ xác thực các hoạt động xanh theo thời gian thực, giúp doanh nghiệp xây dựng báo cáo ESG minh bạch hơn. Đây cũng là yếu tố mà các nhà đầu tư đang quan tâm.

Nhiều khảo sát quốc tế cho thấy ESG đã trở thành một trong những tiêu chí quan trọng trong các quyết định phân bổ vốn. Doanh nghiệp sở hữu hệ thống dữ liệu ESG đầy đủ và có khả năng kiểm chứng thường có lợi thế lớn hơn trong việc tiếp cận các quỹ đầu tư xanh, nguồn tài chính bền vững.

Nhìn từ góc độ kinh tế, VNNETZERO không đơn thuần là một giải pháp môi trường hay một ứng dụng hỗ trợ tái chế. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng xây dựng một hạ tầng dữ liệu xanh – nơi các hành vi bảo vệ môi trường được chuyển hóa thành dữ liệu, dữ liệu được chuẩn hóa thành tài sản và tài sản đó có thể tham gia vào các thị trường ESG, tín chỉ carbon cũng như hệ sinh thái tài chính xanh đang hình thành trên toàn cầu. Tiến sĩ Hương tin rằng, từ hướng này đang tiếp tục phát triển, nhưng cũng đặt câu hỏi trong tương lai có thể không còn là “tái chế được bao nhiêu rác thải”, mà là “ta tạo ra được bao nhiêu giá trị kinh tế từ dữ liệu xanh”.

Thanh Thi