5 năng lực cốt lõi giúp doanh nghiệp vượt rào cản 'xanh'

Bối cảnh thương mại quốc tế đang chứng kiến một sự chuyển mình mạnh mẽ: xanh hóa không còn là câu chuyện trách nhiệm xã hội (CSR) hay một chiến dịch truyền thông đơn thuần, mà đã trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi. Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh hiện nay chính là điều kiện bắt buộc để giữ được đơn hàng, tiếp cận nguồn vốn và tồn tại trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bà Nguyễn Thị Thanh Thúy - đại diện quốc gia, Hội đồng Năng lượng thế giới tại Việt Nam.

5 năng lực cốt lõi doanh nghiệp Việt cần trang bị

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Thúy - đại diện quốc gia, Hội đồng Năng lượng thế giới tại Việt Nam, thị trường quốc tế đã thay đổi tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp. Hiện nay, các đối tác mua hàng không chỉ quan tâm đến câu hỏi truyền thống như "giá bao nhiêu?" hay "khi nào giao hàng?" mà họ đòi hỏi những bằng chứng sâu hơn: Sản phẩm có xanh không? Dữ liệu chứng minh ở chỗ nào? Nguồn gốc có minh bạch không?

Sự thay đổi này định hình nên 6 nhóm yêu cầu mới mà doanh nghiệp Việt Nam phải đáp ứng. Đó là dữ liệu carbon; báo cáo phát triển bền vững (ESG); thông tin chuỗi cung ứng; thông tin về vòng đời sản phẩm trong Hộ chiếu sản phẩm số; tài liệu chứng minh đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc nguyên liệu, đặc biệt liên quan đến đa dạng sinh học; yêu cầu kiểm soát vật liệu, giảm rác thải, tăng cường tái chế và giảm dấu chân carbon của sản phẩm.

“Nếu thiếu dữ liệu và chậm chuyển đổi, doanh nghiệp không chỉ mất đơn hàng mà còn đối mặt với rủi ro bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu”, bà Thúy nhận định.

Để đáp ứng 6 nhóm yêu cầu mới của thị trường, doanh nghiệp cần xây dựng 5 nhóm năng lực cốt lõi.

Thứ nhất là năng lực về đo lường và quản lý phát thải. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống đo lường, kiểm kê phát thải theo các phạm vi (Scope 1, 2, 3) và thiết lập hệ thống MRV (đo lường, báo cáo và xác minh) để dữ liệu có thể được kiểm chứng độc lập.

Thứ hai là năng lực truy xuất nguồn gốc bằng dữ liệu. Doanh nghiệp cần thu thập, chuẩn hóa và số hóa dữ liệu từ nguồn nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng.

Thứ ba là khả năng quản trị ESG. Doanh nghiệp cần biến ESG thành hệ thống quản trị rủi ro vận hành và chiến lược kinh doanh, thay vì chỉ dùng để báo cáo.

Thứ tư là khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn mới. Doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ và quy trình đáp ứng các quy định mới khắt khe như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Hộ chiếu sản phẩm số.

Cuối cùng, doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ để giảm phát thải, chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn nhằm tối ưu chi phí và tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Cần hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, quá trình chuyển đổi xanh chỉ thành công khi được tổ chức thành một hệ sinh thái. Đặc biệt, các doanh nghiệp vừa và nhỏ rất cần sự hỗ trợ để vượt qua rào cản về chi phí và năng lực tiếp thu công nghệ.

Để kiến tạo hệ sinh thái này, đại diện Hội đồng Năng lượng Thế giới tại Việt Nam đã đề xuất 6 giải pháp nền tảng.

Đầu tiên là xây dựng hạ tầng dữ liệu carbon quốc gia, bảo đảm liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý và doanh nghiệp để có thể đo lường và chứng minh mức độ tuân thủ.

Tiếp theo là chuẩn hóa quy trình MRV để tạo sự thống nhất, độ tin cậy, đáp ứng yêu cầu của thị trường tài chính quốc tế.

Cùng với đó là hoàn thiện bộ tiêu chí phân loại xanh quốc gia, giúp thị trường nhận diện rõ dòng vốn xanh nên chảy vào đâu và hạn chế rủi ro "tẩy xanh" (greenwashing).

Tạo sự kết nối thị trường và tài chính bằng cách đưa các dự án có dữ liệu phát thải minh bạch tiếp cận với thị trường carbon và nguồn vốn xanh.

Song song với đó, hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu xây dựng lộ trình ESG, kiểm kê carbon và truy xuất nguồn gốc.

Cuối cùng là tăng cường hợp tác giữa nhà nước, viện trường và doanh nghiệp để đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh.

Chuyển đổi xanh là một hành trình dài hạn bắt đầu từ những bước đi cụ thể của ngày hôm nay. Nó không chỉ là câu chuyện bảo vệ môi trường, mà chính là con đường sống còn để Việt Nam giữ vững đơn hàng, tiếp cận tài chính xanh, thu hút công nghệ và nâng cấp vị thế của mình trong chuỗi giá trị toàn cầu. Với dữ liệu minh bạch, công nghệ phù hợp và chiến lược chuyển đổi bài bản, doanh nghiệp Việt Nam sẽ nâng cao năng lực cạnh tranh, giữ vững vị thế trong chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.

Hiền Thảo