Doanh nghiệp Việt có 'thước đo' mới về đạo đức kinh doanh

Ngày 26/6/2026, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký Quyết định số 1157/QĐ-TTg ban hành Khung chuẩn mực đạo đức, văn hóa kinh doanh gắn với bản sắc dân tộc và tiếp cận tinh hoa văn hóa kinh doanh thế giới.

Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một bộ khung mang tính hệ thống nhằm định hướng và từng bước chuẩn hóa những giá trị vốn rất khó lượng hóa trong hoạt động doanh nghiệp, từ cách ứng xử với khách hàng, người lao động, đối tác đến trách nhiệm với xã hội.

Đến năm 2027, ít nhất 60 trong số 200 doanh nghiệp thí điểm phải ban hành được bộ quy tắc ứng xử hoặc bộ quy tắc đạo đức doanh nghiệp dựa trên Khung chuẩn mực.

Với không ít doanh nghiệp, đây có thể chỉ là thêm một văn bản cần nghiên cứu. Tuy nhiên, nhìn vào mục tiêu và cấu trúc của khung chuẩn mực có thể thấy đây không đơn thuần là yêu cầu về đạo đức kinh doanh, mà là bộ tiêu chí quản trị đang tiệm cận những chuẩn mực quốc tế như ESG, ISO hay các yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Không chỉ doanh nghiệp lớn mới phải quan tâm

Khung chuẩn mực áp dụng đối với doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế hoạt động tại Việt Nam; doanh nhân Việt Nam và nước ngoài; các tổ chức xã hội nghề nghiệp, cùng các cơ quan quản lý nhà nước. Phạm vi điều chỉnh cũng không giới hạn ở các nguyên tắc đạo đức chung, mà bao trùm toàn bộ hoạt động quản trị, sản xuất, kinh doanh, truyền thông thương hiệu và quan hệ đối tác.

Lộ trình thực hiện được đặt ra khá cụ thể. Đến năm 2027, tối thiểu 60 trong số 200 doanh nghiệp thí điểm phải ban hành bộ quy tắc ứng xử hoặc bộ quy tắc đạo đức doanh nghiệp trên cơ sở Khung chuẩn mực; đồng thời phổ biến tới toàn thể cán bộ, nhân viên ít nhất hai lần mỗi năm. Song song đó, khoảng 10.000 doanh nhân, doanh nghiệp sẽ được đào tạo để đưa các chuẩn mực này vào thực tiễn quản trị.

Xa hơn, đến năm 2030, mục tiêu là có ít nhất 1.000 doanh nghiệp áp dụng Khung chuẩn mực, từng bước tiệm cận các yêu cầu về ESG đối với sản phẩm và dịch vụ. Việt Nam cũng hướng tới quảng bá ít nhất 20 doanh nghiệp mang bản sắc dân tộc tại các diễn đàn quốc tế uy tín như OECD và UN Global Compact.

6 nhóm chuẩn mực, nhiều yêu cầu doanh nghiệp cần chuẩn bị

Điểm đáng chú ý là Khung chuẩn mực không dừng ở những nguyên tắc mang tính khuyến nghị mà cụ thể hóa thành 6 nhóm giá trị cốt lõi gồm Nhân văn, Liêm chính, Minh bạch, Trách nhiệm, Sáng tạo và Hội nhập. Mỗi nhóm đều gắn với các tiêu chí và công cụ quản trị đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới.

Ở nhóm Nhân văn, doanh nghiệp được khuyến khích xây dựng lộ trình đạt các chứng nhận quốc tế về phúc lợi người lao động như Great Place to Work, ISO 45001, SA8000 hay các tiêu chuẩn lao động của ILO; đồng thời áp dụng các nguyên tắc DEI về đa dạng, công bằng và hòa nhập trong môi trường làm việc. Đây vốn là những tiêu chuẩn trước đây chủ yếu xuất hiện ở các doanh nghiệp xuất khẩu hoặc doanh nghiệp có đối tác quốc tế.

Nhóm Liêm chính đi thẳng vào những vấn đề nhạy cảm trong quản trị doanh nghiệp, như phòng chống hối lộ, kiểm soát các khoản thanh toán ngoài sổ sách, xây dựng hệ thống kế toán minh bạch và thiết lập cơ chế tiếp nhận, bảo vệ người tố cáo vi phạm nội bộ.

Trong khi đó, Minh bạch đưa ra một danh mục khá cụ thể các chuẩn mực mà doanh nghiệp có thể tham chiếu, từ hệ thống kiểm soát nội bộ COSO, chuẩn kiểm toán nội bộ IIA đến ISO 9001, ISO 37301, ISO 31000 hay hệ thống quản lý tích hợp IMS. Đây có thể xem là "danh sách kiểm tra" giúp doanh nghiệp từng bước nâng chuẩn quản trị theo thông lệ quốc tế.

Ở nhóm Trách nhiệm, Khung chuẩn mực khuyến khích doanh nghiệp tham gia các hiệp hội ngành nghề uy tín, quản trị theo bộ tiêu chuẩn ESG và ISO 26000, đồng thời tạo đóng góp tích cực cho nền kinh tế thông qua tăng trưởng bền vững.

Đáng chú ý, nhóm Sáng tạo lần đầu tiên đề cập trực tiếp tới quản trị trí tuệ nhân tạo (AI). Doanh nghiệp được khuyến nghị xây dựng cơ chế kiểm soát việc sử dụng AI trong sáng tạo sản phẩm, công khai thông tin đối với sản phẩm, dịch vụ được tạo ra bằng AI, đồng thời có giải pháp bảo đảm an toàn thông tin trước các nguy cơ như deepfake hoặc tấn công đầu độc mô hình.

Với nhóm Hội nhập, doanh nghiệp được định hướng tuân thủ các chuẩn quốc tế về bảo vệ dữ liệu cá nhân như GDPR, ISO 27000 và hướng dẫn của OECD, đồng thời chủ động quảng bá mô hình quản trị mang bản sắc Việt Nam ra các diễn đàn quốc tế.

Lợi thế cạnh tranh mới của doanh nghiệp

Điều doanh nghiệp cần quan tâm không nằm ở việc Khung chuẩn mực có bắt buộc áp dụng hay không, mà ở chỗ nhiều tiêu chí trong bộ khung này gần như trùng khớp với những yêu cầu mà các tập đoàn đa quốc gia, quỹ đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu đang đặt ra khi lựa chọn đối tác.

Một doanh nghiệp đã xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ theo chuẩn COSO, có chứng nhận ISO 45001 về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp hay thiết lập cơ chế tiếp nhận, bảo vệ người tố cáo sẽ có lợi thế rõ rệt khi đàm phán với các đối tác tại châu Âu, Nhật Bản hoặc Hoa Kỳ, nơi các tiêu chí về quản trị, minh bạch và phát triển bền vững ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc trong chuỗi cung ứng.

Có thể nói, Khung chuẩn mực đạo đức, văn hóa kinh doanh không chỉ là một bộ quy tắc ứng xử, mà còn là lộ trình để doanh nghiệp Việt nâng cấp năng lực quản trị theo chuẩn quốc tế. Xa hơn, đây cũng là tín hiệu cho thấy định hướng chính sách của Việt Nam đang chuyển mạnh từ khuyến khích tăng trưởng đơn thuần sang thúc đẩy một môi trường kinh doanh minh bạch, có trách nhiệm và đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Phương Thảo