Việt Nam công bố ca ghép gan Domino đầu tiên

4 cuộc sống được hồi sinh

Theo đó, ngày 13.3, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã thực hiện loạt ca ghép tạng từ người hiến chết não. Trong đó, có một bệnh nhân mắc bệnh hiếm amyloidosis (thoái hóa bột) được ghép đồng thời tim và gan.

Đáng chú ý, lá gan của bệnh nhân mắc amyloidosis vẫn hoàn toàn khỏe mạnh, đã được sử dụng để ghép cho một bệnh nhân khác bị ung thư gan trên nền xơ gan.

Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh Hà Anh Đức phát biểu

Người hiến tạng là nữ, 42 tuổi, tiền sử khỏe mạnh, không ghi nhận bệnh lý đặc biệt. Sau tai nạn giao thông vào lúc 12 giờ ngày 11.3, nạn nhân bị bất tỉnh và được đưa vào Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc cấp cứu, sau đó chuyển đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.

Bác sĩ chẩn đoán ban đầu gồm chấn thương sọ não với máu tụ ngoài màng cứng thái dương trái, dập não thái dương hai bên mức độ nặng, chấn thương ngực kín với dập phổi hai bên.

Bệnh nhân được tiếp nhận tại Bệnh viện Việt Đức trong tình trạng hôn mê sâu, Glasgow (điểm ý thức) 3 điểm, đồng tử hai bên giãn 4mm và mất phản xạ ánh sáng. Bệnh nhân được xác định chết não theo đúng quy trình với ba lần test chết não dương tính kết hợp siêu âm Doppler xuyên sọ và chụp mạch não khẳng định chết não. Sau khi vận động và được gia đình đồng ý hiến tạng nhằm hồi sinh sự sống cho các bệnh nhân khác.

Số tạng lấy được gồm tim, gan, 2 thận và một số mô.

Các bệnh nhân trong danh sách chờ ghép tạng được nhập viện cấp cứu để làm các xét nghiệm đánh giá mức độ hòa hợp. Trong đó, người nhận tim – gan là nam, 53 tuổi, chiều cao 168 cm, cân nặng 55 kg, BMI 19.4, được chẩn đoán mắc amyloidosis di truyền do đột biến gen transthyretin (TTR).

Nam bệnh nhân sau ca phẫu thuật ghép tim - gan

Bệnh nhân có tiền sử khỏe mạnh, từ tháng 9.2024 bắt đầu xuất hiện tình trạng mệt mỏi và yếu cơ khi đi lại, khám tại Bệnh viện Việt Pháp phát hiện giảm nhẹ chức năng tâm thu kèm dày thành cơ tim.

Trong khoảng một năm gần đây, bệnh tiến triển với các biểu hiện tê bì tứ chi, yếu hai chân, chóng mặt khi thay đổi tư thế và khó thở khi gắng sức, phù hợp với bệnh lý đa dây thần kinh ngoại biên và rối loạn thần kinh thực vật do amyloid. Chức năng gan của bệnh nhân còn tốt, gan không xơ và chưa có biểu hiện suy gan.

Trên cơ sở bệnh amyloidosis di truyền đã gây tổn thương đa cơ quan, đặc biệt là bệnh cơ tim thâm nhiễm tiến triển, bệnh nhân được chỉ định ghép tim - gan đồng thời nhằm vừa thay thế cơ tim bị thâm nhiễm amyloid vừa loại bỏ nguồn sản xuất protein TTR đột biến từ gan.

Người nhận gan Domino là nam, 64 tuổi, nhóm máu A Rh(+), tiền sử viêm gan B điều trị không thường xuyên, bệnh nhân rối loạn chuyển hóa Amyloid. Bệnh nhân được phát hiện ung thư gan trên nền xơ gan kèm huyết khối tĩnh mạch cửa khi khám tại Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương, sau đó được điều trị một đợt liệu pháp miễn dịch phối hợp tremelimumab và durvalumab không còn khả năng phẫu thuật chuyển đến Bệnh viện Việt Đức để ghép gan.

Bệnh nhân được chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan, có huyết khối tĩnh mạch cửa kèm xơ gan do viêm gan B. Ngoài ra, 2 thận được lấy cho hai bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối.

Hiện tại, cả 2 bệnh nhân ghép tim và bệnh nhân ghép gan đều rút nội khí quản sau 12 giờ, các chức năng tạng ghép hồi phục nhanh chóng. Sau 72 giờ cả 2 bệnh nhân tỉnh táo, ngồi dậy, ăn uống được.

PGS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thông tin về ca ghép đa tạng

Làm chủ kỹ thuật ghép tạng phức tạp

Kỹ thuật ghép Domino đầu tiên trên thế giới được thực hiện tại Bồ Đào Nha năm 1995 và đã được triển khai rộng rãi tại nhiều trung tâm ghép tạng trên thế giới.

Đến năm 2017, danh sách đăng ký ghép gan Domino quốc tế ghi nhận hơn 1.200 ca ghép tại 66 trung tâm thuộc 21 quốc gia.

Các kết quả lâm sàng cho thấy DLT là một phương pháp tương đối an toàn với tỷ lệ tử vong sau mổ khoảng 4%, trong khi tỷ lệ sống của người nhận đạt khoảng 86,7% sau 1 năm và khoảng 57–58% sau 10 năm, tương đương với nhiều loại ghép gan khác.

PGS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, bệnh lý amyloidosis là một nhóm rối loạn hiếm gặp đặc trưng bởi sự lắng đọng bất thường của các sợi protein biến đổi cấu trúc dẫn đến phá vỡ cấu trúc và suy giảm chức năng đa cơ quan. Bệnh có tính chất tiến triển liên tục, thường gây tử vong trong vòng 10-15 năm nếu không được điều trị đặc hiệu.

Ghép gan - tim đồng thời (CHLT) là một chỉ định quan trọng cho các trường hợp amyloidosis di truyền có tổn thương đa cơ quan, đặc biệt là khi tình trạng thâm nhiễm cơ tim gây suy tim nặng không thể hồi phục.

Đây là bệnh lý hiếm gặp, và khả năng ghép đồng thời cả tim gan rất hạn chế, theo thống kê tại Mỹ trong giai đoạn từ năm 2000 - 2021 chỉ có 72 bệnh nhân đã thực hiện ghép CHLT cho bệnh lý này. Tại châu Âu mới chỉ ghi nhận 46 trường hợp thực hiện kỹ thuật này.

Ở châu Á chưa có ghi nhận trường hợp nào ghép đồng thời gan - tim điều trị bệnh lý này. Như vậy, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã ghi danh trên bản đồ ghép tạng là một trong những số ít trung tâm thực hiện được kỹ thuật phức tạp này.

Bệnh nhân được ghép gan Domino

Bên cạnh đó, ghép gan Domino (Domino Liver Transplantation – DLT) là một kỹ thuật đặc biệt nhằm tối ưu hóa nguồn tạng hiến trong bối cảnh khan hiếm tạng nghiêm trọng.

Trong quy trình này, lá gan được cắt bỏ từ bệnh nhân mắc amyloidosis sẽ được sử dụng để ghép cho một bệnh nhân khác trong danh sách chờ ghép, thường là người lớn tuổi hoặc bệnh nhân ung thư gan có tiên lượng sống hạn chế hơn thời gian khởi phát bệnh amyloidosis.

Việc triển khai thành công kỹ thuật ghép gan Domino tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đánh dấu lần đầu tiên kỹ thuật này được thực hiện tại Việt Nam, mở ra một bước tiến quan trọng trong lĩnh vực ghép tạng của nước ta.

Thành công này không chỉ thể hiện trình độ chuyên môn cao và khả năng làm chủ những kỹ thuật ghép tạng phức tạp của đội ngũ phẫu thuật viên Việt Nam, mà còn khẳng định sự phát triển mạnh mẽ của y học Việt Nam trong lĩnh vực ghép tạng trong những năm gần đây.

Đặc biệt, kỹ thuật domino mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc khi giúp tối ưu hóa nguồn tạng hiến từ một người hiến chết não, qua đó mang lại cơ hội sống cho nhiều bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối.

Q.HOA