Lần đầu tiên Việt Nam ghép gan domino

Vụ tai nạn giao thông xảy ra trưa 11/3 khiến người phụ nữ 42 tuổi bất tỉnh và được đưa vào Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc, sau đó chuyển đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội). Bệnh nhân được chẩn đoán đa chấn thương, hôn mê sâu rồi được đánh giá là chết não.

Sau khi gia đình đồng ý hiến tạng của người thân, thầy thuốc xác định các tạng có thể hiến gồm: tim, gan, 2 thận và một số mô.

Điểm đặc biệt là tim, gan của nữ bệnh nhân này được ghép cho nam bệnh nhân 53 tuổi mắc bệnh lý hiếm gặp và gan của người đàn ông này lại được lấy ra để ghép cho người khác bị ung thư gan. PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, ngày 19/3 gọi đây là ca ghép gan domino, cũng là ca đầu tiên diễn ra ở Việt Nam.

Người nhận tim và gan là nam bệnh nhân 53 tuổi, mắc rối loạn chuyển hóa amyloidosis (thoái hóa bột) di truyền do đột biến gene transthyretin (TTR) trong gan tiết ra. Gene này tạo ra một loại protein bất thường, lắng đọng ở nhiều cơ quan trong cơ thể, trong đó tim bệnh nhân bị tổn thương nặng nhất.

Do tim bị tổn thương nặng, bệnh nhân có thể sẽ tử vong sớm do suy tim. Nếu quá trình lắng đọng không dừng lại, bệnh nhân còn bị liệt do tổn thương các phản xạ. Nếu chỉ thay tim, bệnh nhân vẫn có thể liệt do thần kinh bị tổn thương.

Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức là cơ sở đầu tiên ở Việt Nam thực hiện ca ghép gan domino. Ảnh: BVCC

"Chỉ định ghép tim - gan đồng thời nhằm vừa thay thế cơ tim bị thâm nhiễm amyloidosis vừa loại bỏ nguồn sản xuất protein TTR đột biến từ gan dù gan bệnh nhân có chức năng tốt, không xơ, chưa có biểu hiện suy", PGS.TS Nguyễn Quang Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Ghép tạng thuộc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức phân tích.

Người nhận gan từ bệnh nhân rối loạn chuyển hóa amyloidosis này là nam bệnh nhân 64 tuổi, mắc ung thư gan trên nền xơ gan kèm huyết khối tĩnh mạch cửa, nguy cơ tử vong cao nếu không được ghép gan.

Lý giải vấn đề đạo đức trong ca ghép gan đặc biệt

Tại sao bác sĩ lấy gan của người đàn ông 53 tuổi mắc bệnh hiếm gặp này để thay cho bệnh nhân khác? Vấn đề đạo đức trong ca ghép này được đặt ra như thế nào?

PGS Dương Đức Hùng khẳng định gan của người đàn ông 53 tuổi này chưa "hỏng", các chức năng sống còn của gan vẫn tốt, chỉ gọi là "trục trặc" do gan sản sinh loại đột biến gene (chưa gây tổn thương gan).

"Bệnh lý amyloidosis sau 20-30 năm nữa có thể mới phát tác khi ghép sang bệnh nhân khác. Do đó, bệnh viện lựa chọn một bệnh nhân nhận gan là người mắc ung thư gan tuổi hơn 60 tiên lượng sống chỉ tính bằng tháng nếu không được ghép. Không vi phạm vấn đề đạo đức ở đây", bác sĩ Hùng cho hay.

Tiến sĩ Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) cho hay người bệnh amyloidosis di truyền là bệnh lý hiếm gặp, khả năng ghép đồng thời cả tim gan rất hạn chế.

Theo thống kê tại Mỹ, trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2021 chỉ có 72 bệnh nhân đã thực hiện ghép CHLT cho bệnh lý này trong khi các nước châu Âu mới chỉ ghi nhận 46 trường hợp. Ở châu Á, chưa có ghi nhận trường hợp nào ghép đồng thời gan tim điều trị bệnh lý này.

Ghép gan domino là một kỹ thuật đặc biệt nhằm tối ưu hóa nguồn tạng hiến trong bối cảnh khan hiếm tạng nghiêm trọng như hiện nay. "Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã ghi danh trên bản đồ ghép tạng là một trong những số ít trung tâm thực hiện được kỹ thuật phức tạp là ghép đồng thời gan và tim cho bệnh lý hiếm gặp", Tiến sĩ Đức cho hay.

Võ Thu