Vì sao người mắc COPD nên tập sức mạnh?

1. Người mắc COPD thường bị yếu cơ?

COPD không chỉ ảnh hưởng đến phổi mà còn tác động đến nhiều cơ quan khác trong cơ thể. Người bệnh thường khó thở khi gắng sức nên có xu hướng giảm vận động. Theo thời gian, tình trạng ít vận động khiến khối lượng và sức mạnh cơ, đặc biệt ở chân suy giảm. Ngoài ra, viêm mạn tính, thiếu oxy mạn tính ở một số người bệnh, suy dinh dưỡng và việc sử dụng corticosteroid toàn thân kéo dài trong một số trường hợp cũng có thể góp phần làm giảm khối cơ.

Khi cơ yếu đi, các hoạt động đơn giản như đi bộ, leo cầu thang hay đứng lên khỏi ghế cũng trở nên khó khăn hơn. Người bệnh dễ rơi vào "vòng xoắn" bất lợi: Khó thở dẫn đến ít vận động, ít vận động làm cơ yếu hơn, khiến mỗi lần gắng sức lại càng khó thở.

COPD không chỉ ảnh hưởng đến phổi mà còn tác động đến nhiều cơ quan khác trong cơ thể.

2. Lợi ích khi tập sức mạnh ở người mắc bệnh COPD

Không giống tập aerobic chủ yếu cải thiện sức bền tim phổi, tập sức mạnh tập trung vào việc tăng sức mạnh và chức năng của cơ. Các nghiên cứu cho thấy, tập sức mạnh đều đặn có thể mang lại nhiều lợi ích cho người mắc COPD:

- Tăng sức mạnh của cơ chân, cơ tay và cơ thân mình.

- Cải thiện khả năng đứng lên khỏi ghế, leo cầu thang, mang vật dụng và thực hiện các sinh hoạt hằng ngày.

- Giảm cảm giác mệt khi thực hiện các hoạt động cần dùng sức.

- Hỗ trợ duy trì khối cơ, hạn chế mất cơ liên quan đến bệnh và tuổi tác.

- Góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống.

Một ưu điểm của tập sức mạnh là người bệnh thường không phải duy trì thông khí ở mức cao như khi tập aerobic cường độ cao. Vì vậy, ở nhiều người COPD, bài tập sức mạnh có thể gây ít khó thở hơn trong quá trình tập nếu được lựa chọn cường độ phù hợp. Tuy nhiên, tập sức mạnh không giúp cải thiện trực tiếp chức năng phổi hay làm chậm tiến triển của COPD. Lợi ích chủ yếu đến từ việc tăng sức cơ và cải thiện khả năng vận động.

3. Người mắc COPD nên tập gì?

Người mắc COPD nên kết hợp tập sức mạnh với tập aerobic trong chương trình phục hồi chức năng hô hấp, có thể bắt đầu bằng các bài tập đơn giản như:

- Đứng lên - ngồi xuống ghế.

- Squat nông.

- Nâng tạ tay nhẹ.

- Tập với dây kháng lực.

- Bước lên bục thấp.

Nên tập khoảng 2-3 buổi mỗi tuần, ưu tiên các nhóm cơ lớn. Mỗi bài thực hiện 1-3 hiệp, khoảng 8-12 lần lặp lại, với mức kháng lực vừa phải và tăng dần khi cơ thể thích nghi.

Lưu ý, trong quá trình tập, cần thở đều, tránh nín thở vì có thể làm tăng áp lực trong lồng ngực và gây chóng mặt. Người bệnh cũng nên nghỉ giữa các hiệp nếu xuất hiện khó thở.

4. Cách tập luyện an toàn

Không phải mọi người mắc COPD đều có thể áp dụng cùng một chương trình tập luyện. Trước khi bắt đầu, người bệnh nên được bác sĩ hoặc chuyên gia phục hồi chức năng đánh giá mức độ bệnh, khả năng gắng sức và các bệnh lý đi kèm.

Không nên tập khi COPD đang trong đợt cấp với các biểu hiện như khó thở tăng nhiều, sốt, khạc đờm nhiều hơn bình thường hoặc cần nhập viện.

Trong khi tập, cần ngừng ngay nếu xuất hiện đau ngực, chóng mặt, ngất, khó thở tăng nhanh không cải thiện khi nghỉ hoặc giảm oxy máu rõ rệt (nếu có theo dõi SpO₂).

Lưu ý, tập sức mạnh không thay thế thuốc điều trị COPD mà là một phần của chương trình điều trị toàn diện, bao gồm dùng thuốc đúng chỉ định, cai thuốc lá, dinh dưỡng hợp lý và phục hồi chức năng hô hấp.

Luật Phòng bệnh năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026) xác định tăng cường hoạt động thể lực là một trong những giải pháp phòng, chống bệnh không lây nhiễm và nâng cao sức khỏe nhân dân. Người mắc các bệnh mạn tính, trong đó có COPD, cần được tư vấn lựa chọn hình thức vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe và duy trì tập luyện thường xuyên theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

BS. Giang Lệ