Vì sao Ai Cập dè dặt trước khả năng can dự vào xung đột Yemen?

Ảnh do Trung tâm Truyền thông Houthi cung cấp ghi lại vụ phóng tên lửa được cho là nhằm vào thành phố Mocha bên bờ Biển Đỏ và các khu vực khác do chính phủ Yemen kiểm soát, ngày 9/8/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Qatar, năm 1962, Ai Cập từng đưa hàng nghìn binh sĩ tới Yemen để hỗ trợ lực lượng Cộng hòa trong cuộc nội chiến tại Bắc Yemen. Dù phe Cộng hòa cuối cùng giành chiến thắng, chiến dịch quân sự đã khiến Ai Cập chịu tổn thất nặng nề. Những ký ức này đang được nhắc lại khi khả năng Cairo tham gia hỗ trợ Saudi Arabia được đặt ra.

Sau khi xuất hiện những ý kiến phản đối việc can thiệp quân sự trực tiếp, Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah el-Sisi nhấn mạnh nếu triển khai quân đội, nhiệm vụ sẽ tập trung vào bảo vệ Saudi Arabia, không nhằm trực tiếp tấn công lực lượng Houthi tại Yemen. Ngày 22/10, Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty cũng kêu gọi giải quyết xung đột bằng con đường chính trị.

Ai Cập có thể hỗ trợ Saudi Arabia như thế nào?

Saudi Arabia đang đối mặt với các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) của Houthi trong bối cảnh xung đột tại Yemen leo thang. Riyadh đã hỗ trợ các lực lượng thuộc chính phủ Yemen được quốc tế công nhận trong chiến dịch phản công nhằm vào Houthi, đồng thời tăng cường các hoạt động phòng thủ.

Ngày 18/10, Hội đồng Quốc phòng Quốc gia Ai Cập tuyên bố nước này sẵn sàng cung cấp “mọi sự hỗ trợ cần thiết và trong khả năng cho Saudi Arabia nhằm bảo vệ an toàn và ổn định của nước này”.

Một số quốc gia đã triển khai lực lượng tới Saudi Arabia để hỗ trợ phòng thủ hoặc bày tỏ sẵn sàng tham gia. Tuy nhiên, Cairo chưa công bố cụ thể hình thức hỗ trợ quân sự có thể cung cấp và nhiều lần khẳng định không có ý định trực tiếp tham gia các cuộc tấn công nhằm vào Houthi.

Nếu được triển khai, binh sĩ Ai Cập có thể tham gia vận hành hệ thống phòng không, hỗ trợ đánh chặn tên lửa và UAV hoặc bảo vệ các cơ sở trọng yếu. Ai Cập cũng có thể hỗ trợ hoạt động bảo vệ tàu thuyền trên Biển Đỏ và tăng cường an ninh tại khu vực biên giới Saudi Arabia - Yemen.

Dù chỉ thực hiện nhiệm vụ phòng thủ, việc đưa quân đội ra nước ngoài vẫn cần được Quốc hội Ai Cập thông qua. Cuộc bỏ phiếu về vấn đề này dự kiến diễn ra ngày 26/10.

Lý do Cairo thận trọng

Sự thận trọng của Ai Cập chủ yếu xuất phát từ mong muốn tránh bị cuốn sâu vào các cuộc xung đột bên ngoài, đặc biệt là không trực tiếp tham gia cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran và các lực lượng thân Tehran.

Việc chủ động tham gia các cuộc tấn công nhằm vào Houthi có thể khiến Ai Cập trở thành mục tiêu trả đũa của lực lượng này hoặc Iran. Houthi đã chứng minh khả năng tiến hành những cuộc tập kích chính xác nhằm vào các mục tiêu dân sự và quân sự trọng yếu tại Saudi Arabia.

Nếu Houthi mở rộng các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền hoạt động trên Biển Đỏ, bao gồm cả tàu của Ai Cập, nền kinh tế nước này sẽ chịu tác động đáng kể. Ai Cập kiểm soát cửa ngõ phía Bắc của tuyến hàng hải này thông qua kênh đào Suez và phụ thuộc lớn vào nguồn thu từ hoạt động vận tải qua đây.

Lượng tàu thuyền qua Biển Đỏ giảm đồng nghĩa với việc nguồn thu phí quá cảnh kênh đào Suez của Chính phủ Ai Cập cũng suy giảm. Tổng thống el-Sisi cho biết trong vài năm qua, Ai Cập đã mất khoảng 20 tỷ USD nguồn thu tiềm năng do tình trạng bất ổn trong khu vực, trong đó có các cuộc tấn công trước đây nhằm vào tàu thuyền trên Biển Đỏ và những xáo trộn tại eo biển Hormuz liên quan đến cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran.

Nguy cơ gián đoạn nguồn cung qua eo biển Bab al-Mandeb cũng có thể đẩy giá dầu tăng, gây thêm sức ép đối với các quốc gia nhập khẩu năng lượng như Ai Cập.

Bài học từ chiến dịch quân sự tại Yemen trong thập niên 1960 cũng khiến Cairo phải cân nhắc kỹ lưỡng. Hàng nghìn binh sĩ Ai Cập đã thiệt mạng trong cuộc chiến khi đó. Một số ý kiến cho rằng những tổn thất này là một trong các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội Ai Cập trước cuộc chiến với Israel năm 1967.

Ông Ahmad Dahshan, Tổng biên tập Trung tâm Nghiên cứu Á - Âu Arab, cho rằng ký ức về cuộc chiến tại Yemen vẫn là yếu tố đáng cân nhắc khi Ai Cập xem xét khả năng triển khai quân đội lần này.

Theo ông Dahshan, nếu được đưa tới khu vực, binh sĩ Ai Cập nhiều khả năng sẽ tập trung bảo vệ lãnh thổ Saudi Arabia, đặc biệt là khu vực biên giới trước nguy cơ xảy ra các cuộc xâm nhập.

Yemen cần gì từ các đối tác bên ngoài?

Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty trong cuộc họp báo tại Amman, Jordan, ngày 5/8/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Ai Cập từng tham gia liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu nhằm hỗ trợ chính phủ Yemen từ năm 2015, nhưng đóng vai trò hạn chế trong các hoạt động quân sự. Trong khi đó, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã hỗ trợ các lực lượng Yemen thông qua hoạt động không kích và phối hợp trên thực địa.

Tuy nhiên, theo một số nhà quan sát, việc bổ sung binh sĩ nước ngoài không nhất thiết là giải pháp quan trọng nhất đối với Chính phủ Yemen. Điều cần thiết hơn là hỗ trợ về kinh tế, trang thiết bị, hậu cần và năng lực phối hợp giữa các lực lượng.

Ông Mohammed al-Qadhi, chuyên gia độc lập người Yemen về chính trị và xung đột, nhận định Chính phủ Yemen có đủ lực lượng chiến đấu nhưng cần được tăng cường vũ khí, hỗ trợ kỹ thuật và năng lực chỉ huy, điều hành tác chiến.

Về vai trò của Ai Cập, ông al-Qadhi cho rằng nhiều người Yemen vẫn trân trọng sự hỗ trợ mà Cairo từng dành cho nền Cộng hòa trong quá khứ.

“Người Yemen vẫn tự hào và tôn trọng vai trò của Ai Cập. Nếu không có sự hỗ trợ của Ai Cập và Tổng thống Nasser, nền cộng hòa đã không thể tồn tại. Houthi cũng hiểu rõ vai trò quan trọng của Ai Cập trong việc bảo vệ nền cộng hòa trước đây. Tuy nhiên, tôi không cho rằng quân đội Ai Cập sẽ đảm nhận vai trò tương tự trong bối cảnh hiện nay”, ông al-Qadhi nói.

Những tính toán về an ninh, kinh tế và bài học lịch sử cho thấy Cairo đang đứng trước một lựa chọn khó khăn: hỗ trợ đồng minh nhưng phải hạn chế nguy cơ bị cuốn sâu vào xung đột. Vì vậy, hình thức và mức độ hỗ trợ của Ai Cập sẽ phụ thuộc vào những cân nhắc về lợi ích quốc gia cũng như diễn biến tình hình khu vực.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc