Vi khuẩn E.coli thường xuất hiện ở đâu và gây những bệnh gì?

1. Vi khuẩn E.coli gây viêm màng não nguy hiểm

Cụ ông 72 tuổi bị viêm màng não do vi khuẩn E.coli. Quá trình tìm nguyên nhân, bác sĩ phát hiện người bệnh đồng thời nhiễm giun lươn, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn nặng.

Người bệnh T.Q.L. (72 tuổi, quê Ninh Bình) khởi phát với triệu chứng đau đầu, ý thức chậm dần. Tại bệnh viện tuyến tỉnh, kết quả chọc dịch não tủy cho thấy tình trạng viêm màng não mủ. Người bệnh nhanh chóng rơi vào sốc nhiễm khuẩn, tụt huyết áp, phải đặt nội khí quản, thở máy... và được chuyển đến Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Các bác sĩ tiến hành chọc lại dịch não tủy xác định vi khuẩn E. coli là nguyên nhân gây viêm màng não. Tuy nhiên, việc vi khuẩn vốn thường cư trú trong đường tiêu hóa xuất hiện trong dịch não tủy khiến các bác sĩ đặt nghi vấn về một yếu tố thuận lợi phía sau. Mở rộng xét nghiệm, ekip phát hiện người bệnh dương tính với giun lươn.

Theo BS Nguyễn Đức Hiếu, Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, giun lươn không trực tiếp gây viêm màng não. Tuy nhiên, ở những trường hợp tăng nhiễm hoặc nhiễm lan tỏa, ấu trùng giun có thể xuyên qua thành ruột, mang theo các vi khuẩn như E. coli vào máu, từ đó gây nhiễm khuẩn huyết và thậm chí viêm màng não. Sau khi được điều trị bằng kháng sinh theo kháng sinh đồ, kết hợp thuốc điều trị giun lươn và hồi sức tích cực, tình trạng nhiễm trùng của người bệnh dần cải thiện. Sau gần 12 ngày điều trị, bệnh nhân tỉnh táo, được rút ống nội khí quản, ngừng hoàn toàn thuốc vận mạch.

2. Vi khuẩn E.coli thường tồn tại ở đâu?

Các chủng E.coli gây bệnh có thể tồn tại ở nhiều nơi trong môi trường sống, đặc biệt tại những khu vực có điều kiện vệ sinh không bảo đảm.

Ở thực phẩm

Đây là nguồn lây nhiễm phổ biến nhất. Vi khuẩn E.coli có thể xuất hiện trong:

Thịt bò, thịt gia cầm chưa được nấu chín kỹ hoặc còn tái.

Rau sống, rau ăn lá được tưới bằng nguồn nước ô nhiễm hoặc chưa rửa sạch.

Sữa và các sản phẩm từ sữa chưa tiệt trùng.

Thực phẩm chế biến không bảo đảm vệ sinh.

Nếu thực phẩm bị nhiễm khuẩn nhưng không được chế biến đúng cách, vi khuẩn có thể theo đường ăn uống xâm nhập vào cơ thể.

Ở nguồn nước

Nước giếng, ao hồ, sông suối hoặc nước sinh hoạt bị ô nhiễm phân người hoặc động vật đều có nguy cơ chứa E.coli. Việc sử dụng nguồn nước không an toàn để uống, chế biến thực phẩm hoặc rửa rau có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Các bề mặt và vật dụng

Vi khuẩn có thể tồn tại trên tay nắm cửa, bàn ghế, đồ chơi trẻ em, nhà vệ sinh hoặc các vật dụng sinh hoạt nếu không được vệ sinh thường xuyên. Người khỏe mạnh có thể vô tình đưa vi khuẩn vào cơ thể thông qua bàn tay bẩn.

Phân người và động vật

E.coli là vi khuẩn cư trú tự nhiên trong đường ruột nên có nhiều trong phân. Nếu không rửa tay sạch sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi tiếp xúc với vật nuôi, vi khuẩn rất dễ lây lan sang thực phẩm hoặc người khác.

Thăm khám cho bệnh nhân bị viêm màng não do vi khuẩn E.coli. Ảnh BV CC

Do vậy, con người có thể bị nhiễm E.coli qua nhiều con đường khác nhau. Trẻ nhỏ là đối tượng dễ mắc bệnh do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và thường chưa có thói quen vệ sinh cá nhân đúng cách.

3. Vi khuẩn E.coli có thể tồn tại ngoài môi trường bao lâu?

E.coli có khả năng tồn tại khá bền trong môi trường, đặc biệt ở nơi ẩm ướt hoặc trong thực phẩm chưa được bảo quản đúng cách. Tuy nhiên, vi khuẩn này không chịu được nhiệt độ cao. Chúng có thể bị tiêu diệt sau khoảng 30 phút ở nhiệt độ 60°C và chỉ cần khoảng 5 phút khi đun sôi ở 100°C. Dưới tác động của ánh nắng mặt trời mạnh, số lượng vi khuẩn cũng giảm đáng kể sau vài giờ. Vì vậy, ăn chín, uống sôi vẫn là biện pháp đơn giản và hiệu quả để phòng ngừa nhiễm E.coli.

4. Nhiễm E.coli có biểu hiện như thế nào?

Sau khi xâm nhập vào cơ thể, E.coli thường gây bệnh chủ yếu ở đường tiêu hóa. Thời gian ủ bệnh thường từ 1–10 ngày, tùy từng chủng vi khuẩn.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

Tiêu chảy xuất hiện đột ngột, từ nhẹ đến nặng.

Phân lỏng, một số trường hợp có lẫn máu.

Đau quặn bụng hoặc đau âm ỉ vùng bụng.

Buồn nôn, nôn.

Chán ăn.

Mệt mỏi. Sốt.

Trong các trường hợp nặng, người bệnh có thể mất nước nhiều với biểu hiện khát nước, môi khô, mắt trũng, tiểu ít hoặc nước tiểu sẫm màu.

Đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, bệnh có thể tiến triển nhanh và gây nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời.

Để xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân hoặc các bệnh phẩm đường tiêu hóa nhằm phát hiện sự hiện diện của vi khuẩn E.coli.

5. Những biến chứng nguy hiểm

Mặc dù đa số trường hợp nhiễm E.coli có thể tự khỏi sau vài ngày nếu được chăm sóc đúng cách, nhưng một số chủng độc lực cao có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng.

Hội chứng tan máu – ure huyết (HUS). Người bệnh có thể bị thiếu máu, giảm tiểu cầu và suy thận cấp. Nếu không điều trị kịp thời, HUS có thể đe dọa tính mạng.

Nhiễm khuẩn huyết, khi vi khuẩn xâm nhập vào máu, người bệnh có nguy cơ bị nhiễm khuẩn huyết với biểu hiện sốt cao, tụt huyết áp và suy đa cơ quan.

Một số trường hợp viêm ruột nặng có thể dẫn đến tổn thương niêm mạc ruột, xuất huyết hoặc hoại tử ruột.

Một số chủng E.coli có khả năng gây viêm màng não ở trẻ sơ sinh, đây là tình trạng rất nguy hiểm cần được điều trị tích cực.

6. Chủ động phòng ngừa nhiễm E.coli

Để giảm nguy cơ mắc bệnh do E.coli, mỗi người cần thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh cá nhân và an toàn thực phẩm.

Nên ăn chín, uống sôi, lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, rửa sạch rau quả dưới vòi nước chảy và hạn chế ăn thực phẩm sống hoặc tái.

Bên cạnh đó, cần rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi chế biến thực phẩm sống hoặc tiếp xúc với vật nuôi.

Đối với trẻ nhỏ, cha mẹ cần hướng dẫn trẻ giữ vệ sinh cá nhân, sử dụng nguồn nước sạch và theo dõi sát khi trẻ có biểu hiện tiêu chảy kéo dài, sốt hoặc phân có máu để đưa đến cơ sở y tế kịp thời.

Nhiễm E.coli hoàn toàn có thể phòng tránh nếu mỗi người nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh cá nhân, bảo đảm an toàn thực phẩm và sử dụng nguồn nước sạch trong sinh hoạt hằng ngày.

BS Anh Tuấn