Vận tải đa phương thức - Giải pháp giảm rủi ro, tối ưu chuỗi cung ứng

Những biến động địa chính trị trong thời gian qua đang tác động trực tiếp đến mạng lưới vận tải toàn cầu. Căng thẳng thương mại giữa các nền kinh tế lớn, cùng các xung đột tại những khu vực có vị trí chiến lược đang làm thay đổi tuyến thương mại, gia tăng chi phí và trong một số trường hợp kéo dài thời gian vận chuyển.

Ảnh minh họa.

Một trong những ví dụ rõ nhất là hoạt động vận tải qua khu vực Biển Đỏ và Kênh đào Suez. Để giảm rủi ro, nhiều hãng tàu lựa chọn đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, khiến hành trình từ châu Á sang châu Âu kéo dài thêm khoảng 10-14 ngày. Việc thay đổi tuyến đường cũng tạo hiệu ứng dây chuyền, gây áp lực lên năng lực khai thác tại các cảng biển.

Biến đổi khí hậu là một sức ép khác lên hệ thống logistics toàn cầu. Hạn hán làm giảm mực nước tại các tuyến đường thủy và kênh đào quan trọng, trong khi bão, lũ và sạt lở có thể làm gián đoạn hoạt động vận tải đường bộ, đường sắt.

Những yếu tố này cho thấy điểm yếu của mô hình vận tải phụ thuộc vào một phương thức hoặc một tuyến vận chuyển. Khi một mắt xích gặp sự cố, toàn bộ chuỗi có nguy cơ bị đình trệ.

Để giải quyết những rủi ro trên, ngoài việc điều chỉnh mạng lưới sản xuất và logistics theo hướng khu vực hóa, đa dạng tuyến vận tải, việc phát triển vận tải đa phương thức cũng là một giải pháp được cơ quan quản lý nhà nước và nhiều chuyên gia đề cập để nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Thay vì phụ thuộc vào một loại hình vận tải, hàng hóa có thể được vận chuyển bằng đường biển kết hợp đường bộ, đường sắt và hàng không, qua đó linh hoạt chuyển hướng khi xảy ra gián đoạn.

Thời gian qua, Việt Nam đã đầu tư mạnh cho hạ tầng giao thông. Hiện cả nước có gần 595.000km đường bộ, hơn 3.300km cao tốc và khoảng 1.700km đường ven biển. Hệ thống đường sắt trải dài hơn 3.100km với gần 300 ga; hơn 7.000km tuyến quốc gia đường thủy nội địa; 34 cảng biển với nhiều cụm cảng có năng lực cạnh tranh quốc tế. Hàng không cũng có 22 cảng trên cả nước. Cùng với đó, sự tăng trưởng mạnh của xuất nhập khẩu và sản lượng hàng hóa đã tạo ra nhu cầu rất lớn cho ngành logistics, từ vận chuyển, lưu kho đến thông quan và phân phối. Đây là nền tảng quan trọng để triển khai vận tải đa phương thức.

Với địa phương, Hải Phòng đang đứng trước cơ hội trở thành trung tâm logistics quốc tế của miền Bắc khi hội tụ đủ năm loại hình giao thông, sở hữu hệ thống cảng nước sâu lớn nhất miền Bắc, có các hành lang giao thông chiến lược kết nối trực tiếp với vùng Đồng bằng sông Hồng và các trung tâm sản xuất phía Bắc cùng mạng lưới khu kinh tế, khu công nghiệp quy mô lớn.

Theo ông Phạm Văn Huy - Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hải Phòng, để đạt được mục tiêu là trung tâm logistics quốc tế, Hải Phòng cần tiếp tục đầu tư đồng bộ hệ thống kết nối giữa cảng biển với đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa; nâng cấp luồng hàng hải, phát triển bến cảng nước sâu và hình thành hệ sinh thái logistics hậu phương cảng.

Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp cũng đang tham gia phát triển mô hình vận tải đa phương thức tại Việt Nam, trong đó có liên doanh YCH (Singapore) và T&T Group (Việt Nam). Dự án Vietnam SuperPort tại Phú Thọ có quy mô khoảng 83 ha, định hướng trở thành trung tâm logistics đa phương thức, kết hợp đường không, đường thủy, đường bộ và đường sắt, phục vụ thị trường toàn cầu.

Hệ sinh thái của dự án được thiết kế gồm nhiều phân khu như cảng cạn (ICD), kho ngoại quan, ga đường sắt chuyên dụng kết nối trực tiếp với tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, trung tâm trung chuyển, khu thành phố chuỗi cung ứng... Một cấu phần đáng chú ý là nhà ga hàng hóa hàng không ngoài sân bay (OACT - Off-Airport Cargo Terminal). Theo mô hình này, một số công đoạn xử lý hàng hóa và thủ tục liên quan có thể được thực hiện trước khi hàng được đưa tới sân bay. Việc này được kỳ vọng giúp giảm thời gian lưu tại nhà ga hàng không, đồng thời hạn chế nguy cơ ùn tắc vào những thời điểm cao điểm.

Với Việt Nam, phát triển hạ tầng vận tải đa phương thức có thể giúp doanh nghiệp giảm rủi ro chuỗi cung ứng, đồng thời nâng cao vị thế trong mạng lưới sản xuất và thương mại khu vực.

Hiền Thảo