Phát huy nguồn lực, tạo sinh kế bền vững ở vùng cao

Trong 5 năm qua, hơn 440 tỷ đồng từ các chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) đã được đầu tư cho 3 xã, không chỉ tạo chuyển biến về hạ tầng mà còn trở thành “vốn mồi”, khơi dậy nội lực, mở hướng sinh kế và tiếp sức để người dân vươn lên.

Cây hồng không hạt ở thôn Việt Hùng (xã Chợ Rã) phát triển tốt, giá bán quả hồng đầu vụ đạt từ 25.000 đến 35.000 đồng/kg.

Từng bước thay đổi cách nghĩ, cách làm 

Có những đổi thay ở vùng cao không cần đo đếm bằng những con số. Đó là con đường nhựa, đường bê tông thay cho những cung đường đất khó đi; là điện lưới, nước sinh hoạt, sóng điện thoại đến gần hơn với người dân; là những cánh rừng xanh phủ kín sườn đồi, những đàn trâu, bò phát triển và những diện tích cây dược liệu, cây ăn quả, cây công nghiệp ngắn ngày ngày càng được mở rộng.

Những hình ảnh ấy đang hiện hữu rõ nét tại các xã: Cao Minh, Bằng Thành và Nghiên Loan sau nhiều năm triển khai các CTMTQG. Trong giai đoạn 2021-2025, tổng nguồn vốn CTMTQG được giao cho ba xã hơn 440 tỷ đồng để thực hiện hơn 300 công trình lớn, nhỏ về giao thông, thủy lợi, nhà văn hóa, trường học, điện sinh hoạt…

Đằng sau những công trình ấy không chỉ là sự thay đổi về diện mạo nông thôn. Quan trọng hơn, hạ tầng được đầu tư đã mở thêm cơ hội để người dân phát triển sản xuất, tiếp cận thị trường và từng bước thay đổi cách nghĩ, cách làm.

Ở thôn Đại Đồng, xã Bằng Thành, ông Lộc Sỹ Dậu cảm nhận rõ sự thay đổi ấy qua từng năm. Ông chia sẻ, so với trước năm 2020, bộ mặt các thôn đã có nhiều đổi thay. Đường giao thông nông thôn được bê tông hóa, điện lưới, nước sạch sinh hoạt tập trung và sóng điện thoại được phủ rộng hơn. Đặc biệt, nguồn vốn hỗ trợ phát triển sản xuất từ các CTMTQG giúp người dân mạnh dạn mở rộng quy mô trồng trọt, chăn nuôi.

Khi đường sá thuận lợi, việc đưa vật tư vào sản xuất cũng dễ dàng hơn, nông, lâm sản làm ra thuận lợi hơn trong tiêu thụ. Thu nhập tăng lên, đời sống của người dân từng bước được cải thiện. Nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số đã có điều kiện mua sắm phương tiện đi lại, phương tiện vận chuyển hàng hóa và các vật dụng có giá trị phục vụ sinh hoạt gia đình.

Đường vào trung tâm xã Bằng Thành mới được đưa vào sử dụng.

Từ nguồn vốn các CTMTQG trong 5 năm qua, xã Bằng Thành đã cứng hóa hơn 90% đường từ trung tâm xã đến các thôn, đạt 120% kế hoạch; 100% hộ dân được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; tỷ lệ hộ sử dụng điện lưới quốc gia đạt trên 97% kế hoạch.

Tại Cao Minh, nguồn lực từ các chương trình được cụ thể hóa bằng việc hỗ trợ 58 tổ hợp tác, hợp tác xã; chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng phát triển những loại có giá trị kinh tế cao như đậu tương, khoai môn, lúa lai năng suất cao, hồng không hạt… với gần 400ha. Sản lượng lương thực có hạt đến nay đạt gần 7.000 tấn/năm.

Còn tại Nghiên Loan, người dân được hỗ trợ trồng hơn 700ha rừng; hỗ trợ vốn vay, con giống để chăn nuôi gia súc theo hình thức vỗ béo, sinh sản. Tổng đàn gia súc được duy trì hơn 6.900 con; đàn lợn và gia cầm hơn 94.000 con.

Đồng chí Đào Duy Hưng, Bí thư Đảng ủy xã Bằng Thành, cho rằng nguồn vốn từ các CTMTQG không chỉ giải quyết những nhu cầu cấp thiết về hạ tầng mà còn tạo điều kiện để địa phương thực hiện các mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ nhiệm kỳ 2025-2030, nhất là phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững.

Những công trình được đầu tư đã rút ngắn khoảng cách giữa vùng cao với trung tâm, đồng thời mở rộng cơ hội để người dân tiếp cận thị trường, dịch vụ và khoa học kỹ thuật.

Trao “cần câu”, mở hướng sinh kế

Nếu hạ tầng tạo nền móng thì các dự án hỗ trợ phát triển sản xuất chính là “đòn bẩy” để người dân thay đổi sinh kế.

Tại xã Nghiên Loan, từ những nguồn hỗ trợ về giống cây trồng, vật nuôi, phân bón, vật tư sản xuất và tập huấn kỹ thuật, nhiều hộ dân đã từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang chăn nuôi trâu, bò, dê theo hướng hàng hóa; mở rộng diện tích rừng sản xuất và phát triển cây dược liệu phù hợp với điều kiện tự nhiên.

Cách làm này đang tạo ra những mô hình sản xuất có sức lan tỏa. Hợp tác xã chăn nuôi Lã Đốc hiện có 16 thành viên tổ chức chăn nuôi trâu, bò, ngựa theo hình thức sinh sản và vỗ béo.

Mô hình chăn nuôi lợn bản địa của gia đình ông Chu Văn Chanh, thôn Mù Là, xã Cao Minh.

Theo ông Lã Văn Đốc, Giám đốc Hợp tác xã Chăn nuôi Lã Đốc, cơ bản các hộ đều được Nhà nước hỗ trợ vốn vay, con giống và khoa học kỹ thuật, từ đó duy trì tốt tổng đàn. Bình quân mỗi hộ nuôi từ 5-10 con/lứa, đem lại thu nhập khoảng 80-100 triệu đồng/năm.

Từ những hỗ trợ ban đầu, người dân đã mạnh dạn đầu tư phát triển kinh tế rừng, chăn nuôi đại gia súc, mở rộng diện tích cây trồng. Một số mô hình đã hình thành hợp đồng liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, từng bước nâng cao giá trị kinh tế.

Không dừng ở lúa, ngô và cây lâm nghiệp, các địa phương còn khuyến khích phát triển cây dược liệu, sản phẩm OCOP, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường. Nhiều hộ đã biết sử dụng nguồn vốn hỗ trợ đúng hướng, vừa tạo việc làm, vừa nâng cao thu nhập.

Đáng chú ý, cách thức hỗ trợ cũng từng bước thay đổi. Thay vì hỗ trợ dàn trải, các chương trình tập trung phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị, có sự tham gia của người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Cách làm này góp phần nâng cao hiệu quả nguồn vốn, hạn chế đầu tư manh mún, thiếu bền vững.

Cùng với hỗ trợ vốn, giống và vật tư, các địa phương tổ chức nhiều lớp đào tạo nghề, tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật, hướng dẫn người dân áp dụng quy trình sản xuất an toàn. Đây là yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng suất, chất lượng nông, lâm sản và khả năng thích ứng của người dân trong sản xuất.

Nguồn lực từ CTMTQG cũng được cộng hưởng với nguồn vốn tín dụng chính sách. Người dân các xã vùng cao được tiếp cận vốn vay ưu đãi từ Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Pác Nặm và Ba Bể. Đến nay, tổng dư nợ cho vay trên địa bàn đạt hơn 900 tỷ đồng, tạo nguồn lực giúp hàng nghìn hộ đầu tư phát triển sản xuất, mở rộng chăn nuôi, trồng trọt, từng bước nâng cao thu nhập.

Với gia đình ông Chu Văn Chanh, thôn Mù Là, xã Cao Minh, nguồn vốn chính sách đã trở thành điểm tựa để phát triển kinh tế. Gần 10 năm trước, gia đình ông được vay 50 triệu đồng để phát triển chăn nuôi lợn, nuôi ngựa bạch và kinh doanh dịch vụ.

Cần cù làm ăn, sử dụng vốn đúng mục đích, cách làm ấy đã giúp gia đình ông Chanh không chỉ thoát nghèo mà còn vươn lên khá giả, với thu nhập bình quân khoảng 500 triệu đồng/năm.

Câu chuyện của gia đình ông Chanh cho thấy, khi nguồn vốn được trao đúng đối tượng và người dân chủ động sử dụng hiệu quả, “cần câu” có thể trở thành động lực giúp một hộ nghèo thay đổi cuộc sống.

Khơi dậy nội lực để giảm nghèo bền vững

Điều đáng ghi nhận nhất từ các CTMTQG không chỉ nằm ở những con đường, công trình hay số vốn đã được đầu tư, mà ở sự thay đổi trong nhận thức của người dân.

Người dân thôn Nà Lẹng (xã Bằng Thành) trồng dâu nuôi tằm đạt thu nhập cao.

Nếu trước đây, nhiều hộ còn trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước thì nay đã chủ động tìm hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện gia đình. Từ chăn nuôi, trồng rừng, phát triển cây dược liệu đến sản xuất nông nghiệp hàng hóa, ngày càng có nhiều hộ tạo dựng được nguồn thu nhập ổn định, từng bước thoát nghèo.

Theo ông Ma Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Cao Minh, từ chủ trương đúng đắn của Đảng và chính sách hỗ trợ của Nhà nước, hạ tầng nông thôn được đầu tư khá đồng bộ, sinh kế được hỗ trợ đúng hướng, người dân có quyết tâm vươn lên nên hiệu quả của các CTMTQG được phát huy rõ nét.

Nguồn vốn Nhà nước, theo ông Tuấn, đã trở thành “vốn mồi”, khơi dậy nội lực trong nhân dân, tạo động lực phát triển kinh tế, giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới.

Để những nguồn lực ấy phát huy hiệu quả, chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể và cơ quan chuyên môn thường xuyên đồng hành cùng người dân trong quá trình triển khai các dự án. Công tác kiểm tra, giám sát, kịp thời tháo gỡ khó khăn, hướng dẫn sử dụng vốn đúng mục đích được chú trọng, qua đó nâng cao hiệu quả đầu tư.

Từ những con đường mới nối dài đến bản làng, những cánh rừng ngày càng xanh tốt đến các mô hình kinh tế cho thu nhập ổn định, hiệu quả của các CTMTQG ở vùng cao đang được thể hiện bằng những thay đổi cụ thể trong đời sống.

Nhưng giá trị lớn hơn những con số về vốn đầu tư hay tỷ lệ giải ngân chính là sự thay đổi trong tư duy và khát vọng vươn lên của người dân. Khi nguồn lực của Nhà nước được đặt đúng chỗ, chính quyền có trách nhiệm và người dân chủ động, đồng vốn sẽ không chỉ tạo ra một công trình hay một mô hình sản xuất, mà còn mở ra một hướng đi lâu dài.

Văn Lạ - Lê Hoàng