Vận tải biển Bắc Cực trước bài toán thương mại và cạnh tranh chiến lược

Vận tải biển Bắc Cực đang là bài toán đầy thách thức tại khu vực cạnh tranh chiến lược. Ảnh: Atomflot.

Trong những tuần tới, các tàu container của Trung Quốc và Hàn Quốc dự kiến đi qua NSR, nằm trong vùng biển thuộc chủ quyền của Nga, nhằm đánh giá khả năng khai thác tuyến đường này. Biến đổi khí hậu khiến thời gian vùng biển không bị đóng băng kéo dài hơn mỗi năm, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động hàng hải.

Theo tập đoàn bảo hiểm tín dụng Coface, NSR có thể giúp rút ngắn quãng đường khoảng 30-40% so với tuyến qua kênh đào Suez và gần 50% so với tuyến vòng qua cực Nam châu Phi.

Tuy nhiên, những ưu thế trên lý thuyết này đang vấp phải rào cản thực tế rất lớn. Theo Viện Kinh tế Hàng hải Pháp (ISEMAR), tuyến Bắc Cực chỉ mang tính thời vụ, thường chỉ khai thác được từ tháng 8 đến tháng 10. Hơn nữa, doanh nghiệp phải sử dụng tàu chuyên dụng chịu lực băng với chi phí đóng tàu vô cùng đắt đỏ. Hạn chế này lập tức loại bỏ các dòng tàu siêu trường siêu trọng như Supramax, vốn là lực lượng gánh vác phần lớn sản lượng hàng hóa toàn cầu nhờ tối ưu chi phí trên mỗi container.

Trên thực tế, phần lớn tàu thương mại muốn qua tuyến NSR đều phải có tàu phá băng nguyên tử của Nga mở đường. Theo Allianz Commercial, năm ngoái chỉ 23 chuyến tàu thực hiện hành trình này, con số quá nhỏ bé nếu so với trung bình 35 chuyến/ngày đi qua kênh Suez trong nửa đầu năm nay.

Theo các chuyên gia, tuyến hàng hải phía Bắc hiện chỉ là “giải pháp tạm thời và rất nhỏ” so với nhu cầu vận tải toàn cầu. Theo Coface, chỉ khoảng 3,5% lưu lượng hàng hóa hiện nay giữa Đông Á, Bắc Âu và Bắc Mỹ có khả năng chuyển sang các tuyến hàng hải Bắc Cực. Đến năm 2030, khả năng khai thác thương mại của NSR được đánh giá vẫn “cực kỳ hạn chế”, chủ yếu phù hợp với hoạt động vận chuyển nguyên liệu thô.

Tàu phá băng của Nga tại cảng Sabetta trên Tuyến hàng hải phương Bắc. Ảnh: KIRILL KUDRYAVTSEV.

Bên cạnh đó, việc gia tăng hoạt động hàng hải tại Bắc Cực cũng kéo theo những rủi ro môi trường. Muội than từ hoạt động của tàu có thể lắng đọng trên băng, hấp thụ nhiệt từ ánh sáng Mặt Trời và đẩy nhanh quá trình tan băng. Nguy cơ tràn dầu cũng là vấn đề đáng lo ngại. Một số tập đoàn vận tải biển lớn của phương Tây, trong đó có CMA CGM của Pháp, MSC của Thụy Sĩ và Hapag-Lloyd của Đức, đã cam kết không sử dụng NSR.

Giới phân tích cho rằng tuyến hàng hải Bắc Cực khó có thể làm thay đổi cán cân thương mại toàn cầu, đồng thời nhận định sự quan tâm đối với vận tải biển Bắc Cực hiện “mang tính chính trị nhiều hơn thương mại”, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa Nga, Trung Quốc và Mỹ gia tăng.

Thúy Hà

Nguồn: AFP