Văn hóa - 'lá chắn tinh thần' trong giai đoạn phát triển mới

Tại tọa đàm "Từ giữ gìn thuần phong mỹ tục đến khẳng định hệ giá trị con người TP Hồ Chí Minh", do Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy tổ chức ngày 21/7, các nhà quản lý, nhà nghiên cứu, chuyên gia và văn nghệ sĩ chia sẻ quan điểm: Thành phố cần chủ động kiến tạo hệ giá trị con người với các phẩm chất yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, năng động và sáng tạo.

Các tham luận tại tọa đàm đã tập trung làm rõ giá trị của thuần phong mỹ tục trong đời sống hiện đại, phân tích tác động của toàn cầu hóa, kinh tế thị trường và không gian mạng; đồng thời đề xuất các giải pháp xây dựng hệ giá trị con người trong bối cảnh phát triển kinh tế số và xã hội số.

Các ý kiến cơ bản đều đồng thuận việc con người phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chiến lược phát triển.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu, chuyên gia và văn nghệ sĩ cùng chia sẻ nhiều ý kiến về việc gìn giữ và xây dựng hệ giá trị con người TP Hồ Chí Minh.

Bà Phạm Phương Thảo, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh, nhận định: Hệ giá trị con người chính là "sức mạnh mềm" quyết định năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của Thành phố. Theo Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị, văn hóa không chỉ là "sức mạnh mềm", mà còn là "lá chắn tinh thần", bảo vệ nền tảng tư tưởng và bản sắc trước những tác động tiêu cực của quá trình hội nhập.

Những phẩm chất đặc trưng của người Sài Gòn - TP Hồ Chí Minh như cởi mở, bao dung, nghĩa tình, tiên phong, năng động, sáng tạo, kiên cường... cần tiếp tục được phát huy. Tuy nhiên, Thành phố cũng cần thẳng thắn nhìn nhận các biểu hiện lệch chuẩn như lối sống thực dụng, thiếu ý thức tuân thủ pháp luật, ứng xử thiếu văn hóa trên không gian mạng, nói tục, gây mất trật tự nơi công cộng.

Từ góc độ giáo dục, TS. Bùi Trần Quỳnh Ngọc, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, cho rằng, con người là nguồn lực nội sinh quyết định hiệu quả của mọi nguồn lực phát triển khác. Để hệ giá trị thực sự đi vào đời sống, cần xây dựng sự thống nhất giữa ba môi trường gia đình - nhà trường - xã hội, mở rộng sang không gian số, để thế hệ trẻ sống trong một hệ giá trị chuẩn mực thay vì tiếp nhận những chuẩn mực rời rạc.

Trong khi đó, NSƯT Ngô Phạm Hạnh Thúy coi gia đình là nơi đầu tiên hình thành nhân cách, còn nhà trường là môi trường quan trọng để bồi đắp các giá trị đạo đức, kỷ luật và kỹ năng ứng xử. Giáo dục nhân cách cần được thực hiện từ sớm, liên tục và có hệ thống; cha mẹ phải trở thành tấm gương cho con cái, trong khi nhà trường cần giúp học sinh hình thành chuẩn mực ứng xử thông qua các hoạt động giáo dục hằng ngày.

Bên cạnh đó, văn hóa cần được đưa đến gần giới trẻ bằng những phương thức sáng tạo thông qua điện ảnh, âm nhạc, sân khấu và các sản phẩm văn hóa đương đại để lịch sử, di sản được tiếp nhận bằng cảm xúc và trải nghiệm. "Di sản chỉ thực sự sống khi được thế hệ trẻ tiếp nhận bằng cảm xúc", NSƯT Ngô Phạm Hạnh Thúy nhấn mạnh.

Nhiều giải pháp trong việc xây dựng hệ giá trị con người TP Hồ Chí Minh được trình bày và thảo luận tại Tọa đàm.

Bà Trần Đăng Kim Trang, giảng viên Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật TP Hồ Chí Minh, đề xuất: Cần tăng cường chính sách hỗ trợ nghệ nhân, bảo tồn nghệ thuật truyền thống và thành lập Học viện Thực hành nghệ thuật dân tộc để các nghệ nhân trực tiếp truyền nghề cho thế hệ trẻ.

Một vấn đề được các đại biểu đặc biệt quan tâm là xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Nghiên cứu sinh Nguyễn Hiếu Tín, giảng viên Trường Đại học Tôn Đức Thắng, cho rằng, cùng với quá trình xây dựng công dân số, Thành phố cần hình thành chuẩn mực ứng xử số dựa trên những giá trị truyền thống như nghĩa tình, cởi mở, năng động và trách nhiệm. Bởi hiện nay, không gian mạng vừa đặt ra thách thức, vừa mở ra cơ hội lan tỏa giá trị văn hóa nếu được định hướng đúng đắn.

NSƯT Ngô Phạm Hạnh Thúy đề xuất nên xây dựng bộ quy tắc ứng xử trên không gian mạng nhằm nâng cao trách nhiệm trong phát ngôn, chia sẻ thông tin và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, đây là yêu cầu tất yếu để xây dựng môi trường văn hóa số khi nhiều hành vi thiếu chuẩn mực trên mạng xã hội đang tác động trực tiếp đến đời sống văn hóa.

Tại hội thảo, ông Lê Văn Minh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP Hồ Chí Minh, cho biết thuần phong mỹ tục là nền tảng cốt lõi của bản sắc dân tộc. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển mới, Thành phố cần chủ động kiến tạo hệ giá trị con người thành phố trên nền tảng hệ giá trị quốc gia và gia đình Việt Nam, đồng thời ban hành các quy tắc ứng xử rõ ràng, dễ thực hiện để lan tỏa trong cộng đồng.

Trên nền tảng những giá trị truyền thống được bồi đắp qua nhiều thế hệ, việc hình thành các chuẩn mực ứng xử phù hợp với bối cảnh mới sẽ góp phần phát huy sức mạnh mềm của văn hóa, đưa con người thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, tạo động lực cho TP Hồ Chí Minh phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Tin, ảnh: Hương Trần/Báo Tin tức và Dân tộc