Vẫn đấu hỏa lực, tại sao Nhà Trắng nói chiến sự Iran kết thúc?

Khi lệnh ngừng bắn trong cuộc chiến với Iran có hiệu lực cách đây một tháng, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố rõ ràng rằng nếu Tehran không chấm dứt chương trình hạt nhân hoặc không mở lại eo biển Hormuz, các cuộc không kích của Mỹ sẽ tiếp diễn.

“Nếu không có thỏa thuận, giao tranh sẽ quay trở lại”, ông Trump nói tại thời điểm đó, nhấn mạnh lệnh ngừng bắn chỉ là một khoảng lặng tạm thời.

Tuy nhiên, theo Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, cuộc chiến tại Iran đã kết thúc. “Chiến dịch Cơn thịnh nộ dữ dội đã kết thúc. Chúng tôi đã đạt được mục tiêu của chiến dịch”, ông Rubio phát biểu tại họp báo ở Nhà Trắng hôm 5/5.

Né áp lực chính trị

Theo ông Rubio, nỗ lực của Mỹ nhằm mở lại eo biển Hormuz hiện chỉ còn là hoạt động phòng thủ và mang ý nghĩa nhân đạo. Lực lượng Mỹ sẽ chỉ giao chiến trực tiếp với lực lượng Iran nếu tàu Mỹ bị tấn công.

Tối cùng ngày, ông Trump tuyên bố tạm dừng cả chiến dịch hộ tống tàu thuyền qua eo biển Hormuz chỉ sau một ngày triển khai. Lý do ông Trump đưa ra là Mỹ đã đạt được “tiến triển lớn” trong đàm phán với Iran.

Dù vậy, Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran như một phần của chiến lược gây sức ép kinh tế.

Bất chấp tuyên bố của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio rằng các mục tiêu của cuộc chiến Iran đã hoàn thành, thực tế dường như không phải vậy. Ảnh: New York Times.

Tàu dầu Iran bốc cháy vì máy bay Mỹ tấn công Ngày 8/5, lực lượng Mỹ đã nổ súng vào hai tàu chở dầu M/T Sea Star III và M/T Sevda khi cả hai tàu này tiến vào cảng của Iran trên vịnh Oman gần eo biển Hormuz.

Bất chấp những tuyên bố từ phía chính quyền ông Trump, thực tế trên chiến trường lại cho thấy một bức tranh khác. Tên lửa vẫn bay, hỏa lực vẫn xuất hiện trên eo biển Hormuz, cả Mỹ và Iran đều tuyên bố nắm quyền kiểm soát eo biển.

Trong 38 ngày giao tranh cường độ cao, Mỹ đã tấn công khoảng 13.000 mục tiêu. Nhưng việc phá hủy mục tiêu quân sự không phải là mục tiêu duy nhất của Mỹ trong chiến sự.

Rạng sáng 28/2, khi phát động chiến dịch, ông Trump từng nêu 5 mục tiêu lớn của Mỹ.

Mục tiêu đầu tiên là đảm bảo Iran “không bao giờ có vũ khí hạt nhân”. Ngoài ra, ông còn tuyên bố Mỹ phải phá hủy hệ thống sản xuất tên lửa đạn đạo và các bệ phóng tên lửa của Iran, đánh bại Hải quân Iran, chấm dứt sự hỗ trợ của Tehran với các nhóm vũ trang trong khu vực như Houthi, Hezbollah và Hamas, thậm chí tìm cách để tạo ra biến động lớn trong bộ máy chính quyền của Iran.

Điều mà ông Trump thường xuyên nhắc tới rằng Hải quân Iran đã bị đánh bại, có lẽ là mục tiêu duy nhất có thể xem là đã đạt được.

Dù vậy, cả ông Trump và ông Rubio đều có lý do để tuyên bố chiến dịch Cơn thịnh nộ dữ dội đã kết thúc. Việc vội vã tuyên bố kết thúc chiến tranh được cho là nhằm giảm bớt áp lực chính trị.

Ông Trump đang phải chịu sức ép chính trị lớn vì chiến sự Iran. Ảnh: Reuters.

Quốc hội Mỹ ngày càng gây sức ép lên chính quyền ông Trump liên quan tới Đạo luật Quyền lực Chiến tranh. Đạo luật này vốn yêu cầu chính quyền phải được Quốc hội bỏ phiếu phê chuẩn nếu lực lượng Mỹ tham chiến quá 60 ngày.

Bên cạnh đó, nhóm cử tri ủng hộ ông Trump cũng bắt đầu chia rẽ về việc liệu ông có đang đi ngược cam kết từng đưa ra trong quá trình vận động tranh cử hay không. Trước đây, ông Trump từng nhấn mạnh việc cần tránh để Mỹ sa lầy trong các cuộc chiến kéo dài.

Còn trong hiện tại, theo New York Times, việc chính quyền ông Trump tuyên bố chiến sự Iran đã kết thúc, về thực chất, chỉ cho thấy những thay đổi có chủ đích trong cách thức lập luận của Nhà Trắng.

Nỗ lực gỡ gạc giữa bế tắc

Từng tuyên bố chỉ chấp nhận sự "đầu hàng không điều kiện", nhưng sau hai tháng xung đột, Tổng thống Trump đang phải hạ thấp kỳ vọng, nhằm tìm kiếm một lối thoát danh dự, khi chiến sự Iran kéo dài hơn dự đoán và tỷ lệ ủng hộ của cử tri trong nước chạm đáy.

Hiện tại, giao tranh giữa Mỹ và Iran vẫn diễn ra trên eo biển Hormuz. Dù hỏa lực của đôi bên chưa tắt, nhưng chính quyền ông Trump nỗ lực lập luận rằng cuộc chiến đã kết thúc với phần thắng thuộc về Washington.

Sự lúng túng trong chiến lược của chính quyền ông Trump thể hiện rõ qua phát biểu của Ngoại trưởng Marco Rubio ngày 5/5. Ông Rubio tuyên bố mục tiêu chính của lực lượng Mỹ tại Trung Đông hiện nay là đưa eo biển Hormuz "trở lại trạng thái ban đầu: không thủy lôi, không thu phí".

Một sĩ quan hải quân trên tàu USS Tripoli của hải quân Mỹ giám sát hoạt động bay từ tháp điều khiển khi tàu tấn công đổ bộ này di chuyển trên biển Arab trong Dự án Tự do kéo dài... một ngày. Ảnh: Hải quân Mỹ.

Ông Rubio gọi đây là "chiến dịch nhân đạo và phòng thủ", hoàn toàn tách biệt với chiến sự Iran. Dù vậy, phát ngôn này trở nên khó hiểu khi ông Trump thông báo tạm dừng kế hoạch hộ tống tàu thuyền qua eo biển Hormuz chỉ sau một ngày triển khai dự án, với lý do đã đạt được "tiến triển lớn" trong đàm phán với Iran.

Nhiều nhà quan sát cho rằng ông Trump đang tuyệt vọng tìm cách thoát khỏi vũng lầy Iran. Tuy nhiên, cái gọi là "đột phá" có vẻ đã bị thổi phồng. Phía Iran chỉ đang xem xét đề xuất do Mỹ đưa ra.

Lý do thực sự khiến hộ tống tàu thuyền bị đình chỉ là do nó không hiệu quả. Phần lớn các hãng tàu không dám mạo hiểm cho tàu di chuyển qua eo biển, dù có hải quân Mỹ hộ tống.

Sự xuất hiện và biến mất nhanh chóng của các chiến dịch cho thấy chính quyền ông Trump đang loay hoay về chiến lược để có thể khiến Iran nhượng bộ. Từ việc không kích tiêu diệt các lãnh đạo cấp cao, cho đến phong tỏa cảng biển, không có bước đi nào của Mỹ thực sự làm sụp đổ khả năng chống chịu của Tehran. Ngược lại, những lãnh đạo cứng rắn hơn đã nhanh chóng lấp đầy chỗ trống.

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là Tehran yêu cầu Mỹ chấm dứt phong tỏa các cảng của nước này, để đổi lấy việc mở lại eo biển Hormuz.

Lệnh phong tỏa của Mỹ đang gây thiệt hại nghiêm trọng cho kinh tế Iran. Giới chức Iran xem việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa là hành động “có đi có lại”. Đồng thời, Tehran hiểu rằng thời gian không còn nhiều trước khi tình trạng tê liệt tại eo biển gây tổn hại lâu dài cho kinh tế toàn cầu. Thực tế này giúp Iran có thêm lợi thế trong đàm phán, khiến thế giằng co càng kéo dài.

Rõ ràng ông Trump muốn đạt được kết quả ấn tượng hơn so với thỏa thuận hạt nhân năm 2015 mà ông Obama từng đạt được với Iran. Tuy nhiên, trong khi ông Obama cần 20 tháng thương lượng tỉ mỉ với bộ máy chuyên gia dày dạn, ông Trump lại thiếu sự kiên nhẫn trong vấn đề chuyên môn kỹ thuật và kết nối ngoại giao để đạt được kết quả đàm phán với Iran.

Tranh tường mang nội dung tuyên truyền ở Tehran (Iran). Ảnh: Reuters.

Theo CNN, bất chấp những ưu thế về mặt quân sự của lực lượng Mỹ, cuộc chiến Iran đang được nhìn nhận như một thất bại chiến lược vì nhiều lý do.

Các đồng minh của Mỹ tại Trung Đông không còn tin tưởng vào năng lực bảo vệ của Washington. Mỹ ngày càng trở nên xa cách các đồng minh truyền thống tại châu Âu. Chiến sự Iran còn củng cố quyền lực cho phe cứng rắn tại Iran.

Dù ông Trump đe dọa sẽ tiếp tục ném bom Iran với "cường độ cao hơn nhiều" nếu không đạt được thỏa thuận, nhưng giới phân tích hoài nghi về khả năng khuất phục Tehran bằng vũ lực quân sự.

“Kết quả” rõ ràng nhất sau cuộc chiến này có lẽ chỉ là một Trung Đông bất ổn hơn. Theo CNN, ông Trump đã đặt ra những mục tiêu quá cao khi bước vào cuộc chiến, để rồi phải nhanh chóng hạ mục tiêu.

Ông Trump từng nhiều lần nhấn mạnh Iran sẽ "không bao giờ" được phép có vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, thỏa thuận hiện tại hướng tới lệnh tạm dừng có thời hạn.

Ông Trump còn từng tuyên bố trên mạng xã hội: “Sẽ không có thỏa thuận nào với Iran ngoại trừ sự đầu hàng vô điều kiện”. Giờ đây, chính ông lại đang thúc đẩy việc đạt được thỏa thuận.

Hiện tại, việc Nhà Trắng tìm kiếm thỏa thuận sơ bộ với Iran cho thấy Washington đang ưu tiên việc chấm dứt xung đột để cứu vãn tình hình chính trị nội bộ, hơn là theo đuổi những tham vọng chiến lược xa vời tại Trung Đông.

Dù Nhà Trắng tuyên bố chiến sự Iran đã kết thúc, nhưng thực tế hiện là: Eo biển Hormuz vẫn đóng cửa, giá dầu vẫn cao, kinh tế thế giới vẫn đang chịu thiệt hại, triển vọng hòa bình vẫn xa vời.

Iran áp giải tàu dầu bàn giao cho cơ quan tư pháp Lực lượng biệt kích hải quân Iran vừa thực hiện chiến dịch đặc biệt, bắt giữ tàu chở dầu Ocean Koi treo cờ Barbados trên biển Oman và áp giải về bàn giao cho cơ quan tư pháp. Tehran cáo buộc con tàu này lợi dụng tình hình khu vực để gây tổn hại và làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran.

An Hòa