Iran sẽ phản ứng thế nào với đề xuất ngừng bắn mới của Mỹ?

Tàu thuyền di chuyển trên eo biển Hormuz, ngoài khơi tỉnh Musandam, Oman, ngày 22/4/2026. Reuters/TTXVN

Theo trang Al Jazeera, trong bài đăng trên nền tảng Truth Social tối 8/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Iran sẽ phải đối mặt với các đòn quân sự mạnh hơn nếu không sớm chấp nhận thỏa thuận.

Tuy nhiên, Tehran sẽ phản ứng thế nào trước đề xuất ngừng bắn mới nhất của Washington? Và liệu nước này có chấp nhận những nhượng bộ lớn để đổi lấy một thỏa thuận lâu dài?

Nội dung đề xuất mới của Mỹ

Theo truyền thông Mỹ, Washington đầu tuần này đã gửi tới Tehran một văn bản gồm 14 điểm.

Theo đề xuất, Iran phải cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời dừng toàn bộ hoạt động làm giàu urani trong ít nhất 12 năm. Nước này cũng sẽ phải bàn giao khoảng 440 kg urani đã làm giàu ở mức 60%.

Đổi lại, Mỹ sẽ từng bước dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Iran và chấm dứt phong tỏa hải quân đối với các cảng của nước này.

Hai bên, đang trong trạng thái đối đầu trên biển tại eo Hormuz, cũng sẽ mở lại tuyến hàng hải chiến lược này trong vòng 30 ngày sau khi ký thỏa thuận.

Iran đã chịu các lệnh trừng phạt nặng nề của Mỹ suốt nhiều thập kỷ. Một phần trong số đó từng được dỡ bỏ theo thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giữa Tehran với chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama, Liên minh châu Âu cùng nhiều cường quốc khác. Tuy nhiên, ông Trump đã đơn phương rút Mỹ khỏi thỏa thuận này năm 2018 trong nhiệm kỳ đầu tiên.

Hệ quả là hàng tỷ USD tài sản của Iran đến nay vẫn bị đóng băng tại các ngân hàng nước ngoài.

Đề xuất mới nhất của Mỹ được đưa ra sau khi Iran, thông qua Pakistan làm trung gian, gửi kế hoạch riêng tới Washington hồi tuần trước.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng, Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN

Phản ứng của Iran

Iran hiện chưa đưa ra phản hồi chính thức, song nhiều quan chức nước này đã phản đối kế hoạch này.

Nghị sĩ Ebrahim Rezaei, người phát ngôn Ủy ban Chính sách Đối ngoại và An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, nhận định văn bản của Mỹ “giống danh sách yêu sách của Washington hơn là một kế hoạch khả thi”.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cũng mỉa mai các thông tin cho rằng hai bên sắp đạt được thỏa thuận, khi viết bằng tiếng Anh trên mạng xã hội: “Chiến dịch Trust Me Bro đã thất bại”.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf. Ảnh: IRNA/TTXVN

Trong lúc các cuộc đàm phán chưa đạt kết quả, căng thẳng quân sự vẫn tiếp tục leo thang. Quân đội Iran ngày 7/5 cáo buộc lực lượng Mỹ nhắm mục tiêu vào một tàu chở dầu Iran ở vùng biển ven bờ và một tàu khác gần cảng Fujairah của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Tehran cũng cho biết các cuộc không kích của Mỹ đã đánh trúng khu dân cư tại Bandar Khamir, Sirik và đảo Qeshm ở miền Nam Iran, trong khi hệ thống phòng không được kích hoạt ở phía Tây thủ đô Tehran.

Trong khi đó, Washington tuyên bố lực lượng hải quân Mỹ bị Iran tấn công bằng tên lửa, thiết bị bay không người lái (UAV) và xuồng cao tốc tại eo Hormuz, buộc phải đáp trả bằng cách “vô hiệu hóa các mối đe dọa đang lao tới” và tập kích “các cơ sở quân sự Iran chịu trách nhiệm tấn công lực lượng Mỹ”.

Dù giao tranh vẫn tiếp diễn, chưa bên nào tuyên bố chấm dứt thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4.

Phóng viên Resul Serdar Atas của trang Al Jazeera dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cho biết Tehran vẫn đang xem xét đề xuất của Mỹ.

“Có thông tin nói rằng phản hồi của Iran đã được chuyển cho phía trung gian Pakistan từ hôm qua, nhưng điều đó chưa được xác nhận. Giới chức Iran nói họ vẫn đang đánh giá đề xuất này”, Atas cho hay.

Theo ông, bất chấp các cuộc đối đầu quân sự và màn khẩu chiến giữa hai bên, các nỗ lực ngoại giao dường như vẫn đang được duy trì.

“Sau khi Iran đưa ra phản hồi chính thức, bức tranh sẽ rõ ràng hơn nhiều. Cho tới nay, dù xuất hiện một số tín hiệu lạc quan, giới chức Iran vẫn cho rằng nhiều yêu cầu của Mỹ là phi thực tế, mang tính áp đặt tối đa”, phóng viên này nói thêm.

Ông nhấn mạnh khoảng cách lập trường giữa Washington và Tehran “vẫn còn rất lớn”.

Lịch sử các đề xuất hòa bình

Tàu thuyền di chuyển trên eo biển Hormuz, ngoài khơi tỉnh Musandam, Oman, ngày 1/5/2026. Reuters/TTXVN

Trong nhiều tuần qua, Mỹ và Iran liên tục đưa ra các đề xuất và phản đề xuất nhằm tìm kiếm một khuôn khổ chấm dứt xung đột.

Trước kế hoạch 14 điểm mới nhất của Washington, Tehran tuần trước cũng đã trình một đề xuất riêng gồm 14 điểm nhằm hướng tới thỏa thuận hòa bình lâu dài.

Theo truyền thông Iran, kế hoạch này được đưa ra để đáp trả đề xuất hòa bình 9 điểm do Mỹ hậu thuẫn, vốn chủ yếu hướng tới một lệnh ngừng bắn kéo dài hai tháng.

Tuy nhiên, Iran cho rằng mục tiêu không nên chỉ dừng ở việc kéo dài đình chiến, mà phải tiến tới chấm dứt hoàn toàn chiến sự trong vòng 30 ngày.

Tehran cũng yêu cầu Mỹ bảo đảm không tiến hành các cuộc tấn công trong tương lai, rút lực lượng khỏi khu vực xung quanh Iran, giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị phong tỏa, dỡ bỏ trừng phạt, bồi thường chiến tranh, chấm dứt mọi hành động thù địch, bao gồm cả tại Liban, đồng thời xây dựng “cơ chế mới cho eo biển Hormuz”.

Một ngày trước khi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có hiệu lực, Tehran từng trình kế hoạch hòa bình 10 điểm, bao gồm chấm dứt xung đột khu vực, bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz, dỡ bỏ trừng phạt và tái thiết sau chiến tranh, theo hãng thông tấn IRNA.

Khi đó, ông Trump đánh giá đây là “đề xuất đáng chú ý”, nhưng “chưa đủ tốt”.

Kế hoạch này được Iran đưa ra ngày 7/4 nhằm đáp trả đề xuất 15 điểm do Mỹ xây dựng từ ngày 25/3.

Vào thời điểm đó, Washington đã đề xuất một lệnh ngừng bắn kéo dài một tháng để hai bên đàm phán thông qua trung gian Pakistan.

Tuy nhiên, Iran đã bác bỏ kế hoạc với lý do một thỏa thuận đình chiến tạm thời sẽ tạo cơ hội để Mỹ và Israel tái tổ chức lực lượng trước khi mở các đợt tấn công mới.

Iran có sẵn sàng nhượng bộ?

Khói bốc lên sau một vụ tấn công tại Tehran, Iran. Ảnh: THX/TTXVN

Một số nhà phân tích cho rằng Tehran có thể buộc phải điều chỉnh lập trường về chương trình hạt nhân nếu muốn đạt được thỏa thuận.

Iran từ lâu luôn khẳng định quyền làm giàu urani với tư cách thành viên Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT), trong khi ông Trump coi đây là “lằn ranh đỏ”.

Iran hiện được cho là sở hữu khoảng 440 kg urani làm giàu ở mức 60%, trong khi ngưỡng cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân là khoảng 90%.

Theo Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) dưới thời ông Obama, Iran từng được phép làm giàu urani ở mức 3,67%, đủ cho chương trình điện hạt nhân dân sự. Tuy nhiên, Washington hiện yêu cầu mức này phải đưa về 0%.

Nhà phân tích Negar Mortazavi cho rằng Tehran có thể linh hoạt hơn với hồ sơ hạt nhân sau khi xung đột kết thúc, song khó chấp nhận bàn giao trực tiếp lượng urani đã làm giàu cho Mỹ.

Theo bà Mortazav, Iran tin rằng đàm phán với Chính quyền Tổng thống Trump cần “thời gian và sự kiên nhẫn”, đặc biệt sau khi Tehran từng tham gia đối thoại với Washington nhưng vẫn bị tấn công hôm 28/2 khi các cuộc thương lượng còn đang diễn ra.

Trong khi đó, phóng viên Atas đưa tin từ Tehran cho biết giới chức Iran khẳng định ở giai đoạn hiện nay, họ “không đàm phán về chương trình hạt nhân mà tập trung vào việc chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận”.

Theo ông, Tehran cũng yêu cầu Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đưa ra bảo đảm trực tiếp rằng Iran sẽ không tiếp tục bị tấn công, đồng thời phải dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.

“Nếu đạt được điều đó, ở giai đoạn tiếp theo họ sẵn sàng thảo luận về chương trình hạt nhân”, Atas nói.

Phóng viên Almigdad Alruhaid của Al Jazeera trước đó cho biết Iran đã đặt ra “lằn ranh đỏ rất cứng rắn” với hồ sơ hạt nhân.

“Chương trình làm giàu urani là điều không thể đem ra thương lượng”, ông nói.

Ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, nhận định trong bối cảnh xung đột hiện nay, cả Washington và Tehran nhiều khả năng đều sẽ phải nhượng bộ ở một mức độ nhất định.

“Nếu muốn hoàn tất một khuôn khổ thỏa thuận, hoặc hai bên phải chấp nhận những nhượng bộ khó khăn, hoặc phải tạm gác các bất đồng lớn”, ông nói.

Ông Chris Featherstone, nhà khoa học chính trị tại Đại học York (Anh), cho rằng Iran cho tới nay vẫn giữ lập trường cứng rắn trong đàm phán, điều khiến Chính quyền Tổng thống Trump gặp nhiều khó khăn.

“Iran vẫn kiên định với lập trường của họ và hầu như không cho thấy dấu hiệu sẵn sàng nhượng bộ lớn. Nhiều quan điểm mà Tehran đang bảo vệ trên bàn đàm phán hiện nay thực tế không khác nhiều so với trước các cuộc tấn công của Mỹ”, ông nhận định.

Theo ông Featherstone, xét từ yêu cầu của Washington, Iran sẽ phải nhượng bộ đáng kể để đạt thỏa thuận. Tuy nhiên, Tehran chưa cho thấy thiện chí đi xa tới mức đó, chủ yếu do họ không tin tưởng rằng Chính quyền Tổng thống Trump sẽ thực hiện đầy đủ các cam kết.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc