Tuổi 49 chưa qua, 53 đã tới có thực sự là 'năm hạn'? Khoa học nói gì?

Trong quan niệm dân gian, 49 và 53 thường được xem là những tuổi có nhiều biến động về sức khỏe. Tuy nhiên, dưới góc nhìn y khoa, không có bằng chứng cho thấy một người cứ bước vào đúng hai độ tuổi này sẽ gặp bệnh tật hoặc biến cố nghiêm trọng.

Theo bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Hội Bệnh lý mạch máu Việt Nam chia sẻ trên Vietnamnet, nếu nhìn vấn đề dưới góc độ sức khỏe, những quan niệm về tuổi 49, 53 có thể được liên hệ với quá trình lão hóa và sự tích lũy các yếu tố nguy cơ theo thời gian.

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Aging năm 2024 cho thấy quá trình lão hóa của con người không diễn ra hoàn toàn theo một đường thẳng. Nhóm nghiên cứu phân tích dữ liệu đa hệ gene trên 108 người trong độ tuổi 25-75 và phát hiện nhiều dấu ấn phân tử thay đổi theo những mô hình không tuyến tính. Hai giai đoạn nổi bật được ghi nhận vào khoảng 44 và 60 tuổi.

Đáng chú ý, ở giai đoạn khoảng 40 tuổi, những thay đổi liên quan đến bệnh tim mạch, chuyển hóa lipid và rượu được quan sát rõ hơn. Trong khi đó, quanh tuổi 60, các biến đổi liên quan đến điều hòa miễn dịch và chuyển hóa carbohydrate trở nên nổi bật.

Điều này không có nghĩa cơ thể đột ngột “già đi” vào đúng ngày một người bước sang tuổi 44 hoặc 60. Các nhà nghiên cứu đang mô tả những giai đoạn mà nhiều chỉ dấu sinh học thay đổi đáng kể hơn, qua đó giúp hiểu rõ hơn cách nguy cơ bệnh liên quan tuổi tác hình thành.

Lão hóa sinh học diễn ra khác nhau ở mỗi người, không phụ thuộc riêng vào tuổi. Ảnh minh họa

Vì sao tuổi trung niên cần chú ý sức khỏe?

Theo bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, bước vào tuổi trung niên, nhiều yếu tố nguy cơ đã có thời gian tích lũy. Nếu huyết áp cao, rối loạn mỡ máu, đường huyết bất thường, thừa cân, ít vận động hoặc hút thuốc kéo dài mà không được kiểm soát, nguy cơ mắc bệnh tim mạch và chuyển hóa có thể tăng.

Ở người có nhiều yếu tố nguy cơ, tình trạng xơ vữa động mạch có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Khi mảng xơ vữa hoặc huyết khối gây tắc nghẽn mạch máu, người bệnh có thể gặp những biến cố nghiêm trọng như đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.

Tuy nhiên, cần tránh suy diễn rằng cứ đến tuổi 49 hoặc 53 là nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim sẽ tăng đột biến. Tuổi chỉ là một trong nhiều yếu tố liên quan đến nguy cơ bệnh. Di truyền, huyết áp, cholesterol, đường huyết, hút thuốc, chế độ ăn uống, vận động và các bệnh nền đều có vai trò.

Nghiên cứu trên Nature Aging cũng nhấn mạnh sự thay đổi của các dấu ấn sinh học theo tuổi không giống nhau ở tất cả mọi người. Đây là một trong những lý do giới khoa học ngày càng quan tâm đến khái niệm “tuổi sinh học” thay vì chỉ dựa vào tuổi theo lịch.

Khoảng 60 tuổi, nhiều hệ cơ quan tiếp tục thay đổi

Nếu giai đoạn quanh 40 tuổi nổi bật với các thay đổi liên quan đến chuyển hóa lipid và hệ tim mạch, nghiên cứu nói trên ghi nhận một loạt biến đổi khác khi con người tiến đến khoảng 60 tuổi.

Các dấu ấn liên quan đến điều hòa miễn dịch và chuyển hóa carbohydrate thay đổi đáng kể trong giai đoạn này. Đây cũng là thời điểm nhiều bệnh mạn tính có xu hướng trở nên phổ biến hơn khi tuổi tăng.

Một nghiên cứu khác đăng trên Nature Aging năm 2024, sử dụng dữ liệu của hơn 377.000 người từ UK Biobank, cho thấy tuổi sinh học của các hệ cơ quan như tim mạch, gan, thận, miễn dịch, chuyển hóa, cơ xương và phổi có thể có mức độ lão hóa khác nhau. Điều này tiếp tục cho thấy cùng một tuổi theo lịch nhưng tình trạng sinh học giữa các cá nhân không hoàn toàn giống nhau. Vì vậy, việc một người 49 tuổi khỏe mạnh, kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và mỡ máu không thể được đánh đồng với người cùng tuổi nhưng có nhiều yếu tố nguy cơ.

Đừng đợi có triệu chứng mới kiểm tra sức khỏe

Theo các chuyên gia, thay vì quá lo lắng về những mốc tuổi được truyền miệng, người bước vào tuổi trung niên nên quan tâm nhiều hơn đến việc phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ.

Chia sẻ trên Dân Trí, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa Nội, thành viên Hội Y dược dưới nước và Oxy cao áp, khuyến nghị người từ khoảng 40 tuổi nên chủ động theo dõi sức khỏe định kỳ, đặc biệt với những vấn đề thường diễn biến âm thầm.

Huyết áp là một trong những chỉ số cần được quan tâm. Tăng huyết áp có thể không gây triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài nhưng liên quan đến nguy cơ bệnh tim mạch, đột quỵ và tổn thương thận.

Đường huyết cũng cần được kiểm tra, nhất là ở người thừa cân, ít vận động hoặc có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường. Các xét nghiệm như đường huyết lúc đói và HbA1c có thể được bác sĩ chỉ định để đánh giá tình trạng đường huyết.

Mỡ máu gồm nhiều thành phần, trong đó LDL-C, HDL-C và triglyceride có ý nghĩa trong đánh giá nguy cơ tim mạch. Không nên chỉ dựa vào cân nặng để nhận định sức khỏe chuyển hóa bởi tình trạng mỡ nội tạng có thể tăng ngay cả khi cân nặng không thay đổi nhiều.

Bên cạnh đó, chức năng gan và thận cũng cần được đánh giá tùy từng người. Các xét nghiệm máu và kiểm tra hình ảnh có thể được bác sĩ chỉ định dựa trên tuổi, tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng và các yếu tố nguy cơ.

“Hạn tuổi” không phải khái niệm của y học

Từ góc độ khoa học, không có cơ sở để khẳng định 49 hoặc 53 tuổi là những “năm hạn” mà con người chắc chắn phải đối mặt với bệnh tật hoặc biến cố. Điều đáng chú ý hơn là khi bước vào tuổi trung niên, các yếu tố nguy cơ của nhiều bệnh mạn tính đã có thời gian tích lũy. Những thay đổi sinh học được ghi nhận quanh khoảng 44 và 60 tuổi trong nghiên cứu cũng không phải lời dự báo về số phận sức khỏe của từng cá nhân.

Thay vì lo sợ một cột mốc tuổi, các chuyên gia khuyến nghị mỗi người nên coi đây là thời điểm đánh giá lại sức khỏe và điều chỉnh lối sống. Ăn uống cân bằng, duy trì vận động phù hợp, ngủ đủ, không hút thuốc, hạn chế rượu bia, kiểm soát cân nặng và theo dõi huyết áp, đường huyết, mỡ máu theo chỉ định là những biện pháp thiết thực hơn nhiều so với việc lo lắng về một “năm hạn”.

Suy cho cùng, tuổi tác chỉ là một phần của bức tranh sức khỏe. Quá trình lão hóa diễn ra khác nhau ở mỗi người và chịu tác động của nhiều yếu tố. Chủ động kiểm soát nguy cơ bệnh từ sớm mới là cách thực tế để bước qua tuổi trung niên khỏe mạnh hơn.

Mai Hương (T/H)