Từ Ukraine đến UAE: Startup Mỹ tung tên lửa đánh chặn 5.000 USD vào cuộc chiến drone

Một cơ sở ở Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất chuyên sản xuất thiết bị đánh chặn máy bay không người lái cho Powerus, một công ty khởi nghiệp của Mỹ. Ảnh: NYTimes.

Với Powerus, một startup đặt trụ sở tại Florida, Mỹ, tham vọng trở thành nhà cung cấp công nghệ chống drone trên toàn cầu đang kéo theo một mô hình kinh doanh khá khác thường: có sự tham gia của những người nhà ông Trump, một công ty vận hành sân golf và mạng lưới nhà máy được đặt ngay tại những khu vực đang có nhu cầu cấp thiết về vũ khí.

Tại một nhà kho nhỏ ở Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), công nhân làm việc tới 12 giờ mỗi ngày để lắp ráp các linh kiện in 3D thành những thiết bị đánh chặn có khả năng hạ drone Iran trên không với tốc độ lên tới khoảng 320 km/h.

Cơ sở này bắt đầu hoạt động từ tháng trước, được Powerus sử dụng để sản xuất các thiết bị đánh chặn drone với chi phí thấp.

Đây là bước tiến đầu tiên của Powerus vào thị trường Trung Đông và nằm trong kế hoạch xây dựng mạng lưới sản xuất toàn cầu. Một người phát ngôn cho biết các nhà máy liên kết với Powerus hiện sản xuất khoảng 3.000 thiết bị đánh chặn mỗi tháng. Công ty đặt mục tiêu nâng công suất lên 15.000 chiếc mỗi tháng trên toàn thế giới vào giữa năm 2027.

Powerus không công khai danh tính khách hàng cũng như nhà sản xuất theo hợp đồng tại UAE.

Để đạt được quy mô nói trên, công ty đang tìm cách thay đổi căn bản cách hoạt động của ngành công nghiệp quốc phòng – lĩnh vực vốn nổi tiếng bởi quy trình chậm, nhiều thủ tục và chi phí cao.

Nhằm đáp ứng nhu cầu cấp bách của các quốc gia đồng minh với Mỹ đang đối mặt với nguy cơ tấn công, Powerus hợp tác với các nhà sản xuất địa phương ngay tại những khu vực cần vũ khí. Cách làm này cho phép công ty nhanh chóng tận dụng các nhà máy sẵn có thay vì phải xây dựng cơ sở mới tại Mỹ rồi xuất khẩu vũ khí sang nước ngoài.

Cuộc chiến với Iran đã thúc đẩy nhanh hơn kế hoạch mà UAE và một số quốc gia khác vốn theo đuổi từ lâu: tăng khả năng tự sản xuất vũ khí trong nước.

Cơ sở hạ tầng dân sự của UAE trở thành một trong những mục tiêu bị tấn công nhiều nhất sau khi chiến tranh bắt đầu hồi tháng 2, khi Iran tìm cách gây sức ép lên một biểu tượng của sự thịnh vượng tại khu vực.

Nhu cầu về tên lửa đánh chặn hiện đặc biệt cấp thiết khi kho vũ khí do Mỹ sản xuất đang suy giảm. Hơn 500 tên lửa đạn đạo và hơn 2.200 drone Iran đã được phóng nhằm vào các mục tiêu ở UAE. Các cuộc tấn công khiến ít nhất 15 người thiệt mạng, hàng trăm người bị thương, buộc một nhà máy lọc dầu phải đóng cửa và phá hủy hai trung tâm dữ liệu của Amazon.

Các thiết bị đánh chặn về cơ bản là những tên lửa cỡ nhỏ, được thiết kế để va chạm và phá hủy mối đe dọa trên không trước khi nó tới mục tiêu.

Mẫu đánh chặn do Powerus phát triển mang tên Guardian, có giá khoảng 5.000 USD và dựa trên một thiết kế của Ukraine từng chứng minh hiệu quả khi đối phó với drone Shahed của Nga.

Một tên lửa đánh chặn Guardian do Powerus sản xuất đã được thử nghiệm vào tháng 6 tại Poltava, Ukraine. Ảnh: NYTimes.

Powerus thiết kế Guardian theo hướng đơn giản hóa tối đa quá trình lắp ráp. Các bộ phận có thể ghép lại với nhau tương tự những mảnh Lego, trong khi hệ thống sử dụng các chip điện tử và mô-đun định vị GPS phổ biến trên thị trường.

Guardian không thể đánh chặn tên lửa đạn đạo như hệ thống PAC-3 của Lockheed Martin. Tuy nhiên, drone Shahed lại là một trong những phương tiện tấn công phổ biến nhất mà Iran sử dụng.

Powerus cung cấp cho một nhà sản xuất theo hợp đồng tại UAE toàn bộ quy trình đào tạo, linh kiện và phần mềm cần thiết để lắp ráp thiết bị đánh chặn cho một khách hàng ở Trung Đông.

Michael Sinensky, đồng sáng lập kiêm Phó chủ tịch phụ trách marketing của Powerus, cho biết mô hình này được thiết kế nhằm tối đa hóa tốc độ sản xuất.

Nhà máy có lực lượng lao động chủ yếu là người Philippines và Trung Quốc, hiện sản xuất khoảng 30 thiết bị đánh chặn mỗi ngày và đặt mục tiêu nhanh chóng nâng công suất lên 100 chiếc/ngày.

Tuần trước, Powerus cho biết đã ký một hợp đồng thương mại trị giá 22 triệu USD để bảo vệ các cơ sở dầu khí tại Trung Đông. Công ty đồng thời hợp tác với một doanh nghiệp quốc phòng gần Mumbai để sản xuất thiết bị đánh chặn tại Ấn Độ.

Khi chính quyền Tổng thống Donald Trump gây sức ép buộc các nhà cung cấp phải đưa vũ khí ra thị trường nhanh hơn, ngay cả những tập đoàn quốc phòng lớn cũng đang chuyển sang mô hình đồng sản xuất và phát triển các hệ thống đơn giản hơn.

Lockheed Martin là một ví dụ. Công ty vốn thường sản xuất vũ khí tại các nhà máy ở Mỹ rồi xuất khẩu cho những khách hàng chính phủ được phê duyệt. Tuy nhiên, hồi tháng 7, Lockheed Martin cho biết họ sẽ sản xuất một loại tên lửa đánh chặn giá thấp hơn tại châu Âu cùng các đối tác trong khu vực.

Loại vũ khí này dự kiến có giá khoảng 2 triệu USD, chỉ bằng một nửa PAC-3 – dòng tên lửa đánh chặn nổi tiếng nhất của Lockheed Martin. Tuy nhiên, nó dự kiến phải tới năm 2028 mới được thử nghiệm.

Brett Velicovich, Giám đốc vận hành của Powerus, cho rằng toàn ngành quốc phòng đang dần đi theo mô hình mà công ty ông lựa chọn.

“Khi nhà thầu quốc phòng lớn nhất thế giới sản xuất PAC-3 cùng các nhà sản xuất châu Âu, đó là lúc ngành công nghiệp thừa nhận những gì bốn năm qua đã cho thấy: Không thể cung cấp vũ khí cho một cuộc chiến hiện đại chỉ từ một lục địa hay một cơ sở duy nhất”, ông Velicovich nói.

Theo ông, hoạt động sản xuất phải được đặt gần nơi vũ khí được sử dụng.

Powerus không phải công ty Mỹ duy nhất sản xuất thiết bị đánh chặn tại UAE. Hồi tháng 10, Raytheon cũng công bố kế hoạch hợp tác sản xuất dòng thiết bị đánh chặn Coyote tại đây.

Theo một báo cáo của Center for a New American Security, một tổ chức nghiên cứu tại Washington, chi phí ước tính của mỗi thiết bị Coyote vào khoảng 126.500 USD.

Powerus cũng phải đối mặt với cạnh tranh về giá từ Neros, một startup đặt tại Torrance, bang California. Công ty này đang phát triển một thiết bị đánh chặn drone mang tên Bandit, với phiên bản cơ bản có giá khoảng 5.000 USD.

Các giám đốc điều hành của Powerus, từ trái sang phải, Roman Vinfeld, Brett Velicovich và Michael Sinensky tại Lviv, Ukraine, năm 2022. Ảnh: NYTimes.

Cỗ máy kinh doanh mới của chiến tranh

Không lâu sau khi chiến tranh Iran nổ ra, Powerus công bố một thương vụ sáp nhập khá bất thường với một công ty vận hành sân golf niêm yết trên sàn chứng khoán là Aureus Greenway Holdings.

Thương vụ được môi giới bởi Dominari Securities, một công ty đầu tư có mối liên hệ với Donald Trump Jr. và Eric Trump, hai người con trai lớn của Tổng thống Donald Trump.

Theo Powerus, công ty vận hành sân golf sẽ trở thành công ty con do Powerus sở hữu hoàn toàn.

Dominari Securities thuộc Dominari Holdings, nơi hai anh em Trump là cổ đông đồng thời tham gia hội đồng cố vấn.

“Chúng tôi không quan tâm đến chính trị – chúng tôi muốn cứu mạng người”, ông Sinensky nói.

Ông cho biết Powerus đánh giá cao các khoản đầu tư được thực hiện thông qua một phương tiện đầu tư đã rót vốn vào công ty.

Dù vậy, Powerus đã nhiều lần công bố những thương vụ hoặc mối quan hệ có liên quan tới gia đình Trump và những người thân cận với họ.

Keith Kellogg, Trung tướng về hưu từng giữ chức cố vấn cấp cao của Nhà Trắng cho Tổng thống Trump hồi năm ngoái, đã gia nhập hội đồng cố vấn của Powerus.

Tháng 6, Unusual Machines, một nhà sản xuất linh kiện drone tại Florida có Donald Trump Jr. trong hội đồng cố vấn, đầu tư 30 triệu USD vào Powerus.

Trong tháng này, Powerus cũng ký hợp đồng trị giá tối đa 90 triệu USD để cung cấp thiết bị đánh chặn cho Không quân Mỹ.

Nguồn gốc của Powerus bắt đầu từ năm 2022, sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine.

Ông Sinensky khi đó sở hữu WeShield, một công ty chuyên thu gom và phân phối vật tư y tế trên toàn cầu trong đại dịch Covid-19. Ông tới Ukraine cùng người bạn kinh doanh Roman Vinfeld, người biết tiếng địa phương, để chuyển các bộ dụng cụ y tế tới nước này.

Hai người đã là bạn từ thời trung học.

“Chúng tôi tận mắt chứng kiến những ngày đầu của cuộc chiến drone”, ông Sinensky kể. “Kho hàng chứa vật tư nhân đạo của chúng tôi đã bị phá hủy.”

Trong thời gian trú tại một ngôi nhà an toàn ở Lviv, hai người gặp Velicovich, một cựu binh thuộc lực lượng đặc nhiệm Lục quân Mỹ.

Sau đó, ông Sinensky bắt đầu tiếp nhận các công ty Mỹ đưa drone tới Ukraine để thử nghiệm. Ông Velicovich chịu trách nhiệm đánh giá những hệ thống này và cho rằng nhiều sản phẩm không đạt yêu cầu.

Ba người cùng Andrew Fox, CEO của Powerus, và Ziv Marom thành lập công ty với mục tiêu giúp Mỹ và các đồng minh chuẩn bị cho một kỷ nguyên chiến tranh mới, trong đó drone đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Powerus tìm kiếm các đối tác Ukraine sở hữu công nghệ đã được kiểm nghiệm trên chiến trường và cấp phép sử dụng những thiết kế này.

Công ty cũng mua lại một số doanh nghiệp drone khác, trong đó có Tandem Defense – đơn vị phát triển các drone dạng mô-đun có thể lắp ráp bằng cách ghép các bộ phận với nhau – và Kaizen Aerospace do Marom sáng lập, chuyên sản xuất drone có khả năng chở tới 1.000 pound (453 kg) hàng hóa và bay tự động.

Ban đầu, Powerus sản xuất drone và thiết bị đánh chặn Guardian tại các nhà máy ở North Carolina và California để cung cấp cho quân đội Mỹ.

Tuy nhiên, Guardian chỉ giải quyết một phần bài toán thiếu hụt vũ khí đánh chặn bởi hệ thống này được thiết kế để đối phó với các drone cỡ trung. Các quốc gia vẫn cần những thiết bị đánh chặn cao cấp hơn để đối phó với tên lửa.

“Chúng bổ sung chứ không thay thế PAC-3”, Stacie Pettyjohn, chuyên gia cấp cao kiêm Giám đốc chương trình quốc phòng tại Center for a New American Security, nhận định.

Bà cho rằng Iran nhiều khả năng đang khôi phục kho tên lửa và có thể sớm sở hữu Geran-3 – dòng Shahed sử dụng động cơ phản lực do Nga phát triển, có tốc độ cao hơn đáng kể so với phiên bản ban đầu.

“Iran sẽ tiến tới những kiểu tấn công theo loạt tương tự những gì Nga đang thực hiện ở Ukraine”, bà Pettyjohn nói. “Đó là kịch bản mà chúng ta phải chuẩn bị để đối phó.”

Dù vậy, Guardian đã bắt đầu được sản xuất ngay tại khu vực Trung Đông.

Chỉ vài tuần sau khi chiến tranh bắt đầu, Velicovich đã trình diễn khả năng của Guardian cho một khách hàng ở Dubai và nhanh chóng nhận được hợp đồng.

Thời điểm đó, UAE đang sử dụng các thiết bị đánh chặn PAC-3 trị giá hàng triệu USD để tiêu diệt những drone Shahed có giá khoảng 40.000 USD.

Albert Vidal, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) ở khu vực, cho rằng đây là một chiến lược không thể duy trì lâu dài.

“Ưu tiên số một là phải có năng lực tự chủ”, ông Vidal nói.

Theo ông, UAE có thể sẽ tiếp tục mua càng nhiều vũ khí càng tốt từ Mỹ, nhưng đồng thời cũng sẽ tìm tới những nhà cung cấp khác và tự sản xuất vũ khí trong nước.

Điều này cũng phản ánh một xu hướng rộng hơn đang xuất hiện trong ngành công nghiệp quốc phòng: khi drone giá rẻ ngày càng được sử dụng với số lượng lớn, việc dùng những tên lửa đánh chặn trị giá hàng triệu USD để hạ từng mục tiêu có thể trở thành một bài toán kinh tế khó duy trì.

Với Guardian, Powerus đang đặt cược vào một hướng tiếp cận khác: đưa những vũ khí đánh chặn đủ rẻ, đủ nhanh và có thể sản xuất ngay tại nơi chúng được cần đến.

Theo NYTimes

Huyền Chi