Drone trọng tải cao giành lại 'thời gian vàng' cứu nạn

“Mắt thần” tại hiện trường sạt lở

Rạng sáng 17/7, mưa lớn kéo dài khiến hàng trăm nghìn mét khối đất đá từ sườn núi đổ xuống các bản Nậm Sáng, Bản Chít và Noong Thang, xã Mường Than, tỉnh Lai Châu. Quốc lộ 32 bị chia cắt, nhiều khu dân cư cô lập, trong khi nguy cơ sạt lở tiếp diễn khiến việc tiếp cận hiện trường bằng đường bộ gặp nhiều khó khăn.

Ngay trong đêm, Đội Drone cứu hộ từ Hà Nội mang theo drone trọng tải lớn, drone trinh sát và các thiết bị chuyên dụng lên đường, phối hợp với Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự, quân đội, công an và chính quyền địa phương tìm kiếm cứu nạn.

Hiện trường Lai Châu trong quá trình tìm kiếm, cứu hộ, cứu nạn đặc biệt là tại các vùng hồ có diện tích lớn khi sử dụng drone trọng tải cao đã giúp tiết kiệm rất lớn về nhân, vật lực và rút ngắn thời gian để người chỉ huy.

Theo anh Đinh Hoàng, Phó đội trưởng Đội Drone cứu hộ, phạm vi tìm kiếm trải rộng từ khu vực sạt lở đến hồ thủy điện Huội Quảng - Bản Chát, cách hiện trường hơn 10km.

Drone trinh sát được triển khai trước để ghi nhận địa hình, xác định vùng nguy hiểm và truyền hình ảnh trực tiếp về Ban Chỉ huy. Sau đó, các thiết bị tiếp tục bay theo từng ô lưới, rà soát mặt hồ, khe núi và những vị trí nghi có người mất tích.

Đại tá Hoàng Văn Kỳ, Phó chỉ huy trưởng kiêm Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lai Châu, đánh giá thiết bị bay không người lái đóng vai trò như “mắt thần” của lực lượng mặt đất.

Anh Đinh Hoàng, Phó đội trưởng Đội Drone Cứu hộ kể: Hồ Thủy điện Huội Quảng - Bản Chát cách vị trí sạt lở hơn 10km. Tại hiện trường, nhiều nạn nhân, tài sản cuốn trôi từ các bản và mắc kẹt tại lòng hồ và các điểm có nguy cơ sạt lở tiếp diễn trên các đỉnh, sườn núi drone trinh sát được triển khai bay trước để ghi nhận địa hình, xác định vùng nguy hiểm và truyền hình ảnh thời gian thực về Ban Chỉ huy. Sau đó, các drone chuyên dụng tiếp tục bay theo từng ô lưới nhằm rà soát toàn bộ khu vực mặt nước và những vị trí nghi có nạn nhân.

Trong điều kiện địa hình núi cao, đường độc đạo và nhiều khu vực bị chia cắt, hình ảnh từ drone giúp người chỉ huy nhanh chóng nắm bắt hiện trường, điều chỉnh phạm vi tìm kiếm và hạn chế đưa lực lượng vào những vị trí có nguy cơ sạt lở.

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lai Châu đã sử dụng flycam trinh sát của đơn vị. Tuy nhiên, do phạm vi hiện trường rộng trong khi số lượng thiết bị hạn chế, sự tham gia của các đội drone tình nguyện đã hỗ trợ đáng kể cho công tác tìm kiếm trong những ngày đầu.

Dù không phát hiện thêm người mất tích, dữ liệu thu được giúp lực lượng cứu hộ loại trừ những khu vực đã kiểm tra, thu hẹp phạm vi tìm kiếm và bố trí lực lượng mặt đất an toàn hơn.

Drone được triển khai tìm kiếm, khảo sát hiện trường sạt lở và khu vực hồ thủy điện Huội Quảng - Bản Chát.

Drone cũng được sử dụng để khảo sát khe núi, vết nứt địa chất và những vị trí có nguy cơ sạt lở thứ cấp. Trên cơ sở hình ảnh truyền về, Ban Chỉ huy có thêm thông tin để đánh giá rủi ro và tổ chức di dời người dân khỏi khu vực nguy hiểm.

Nếu tại Lai Châu, drone hỗ trợ trinh sát và tìm kiếm, thì trong đợt mưa lũ tại xã Nga My, tỉnh Thái Nguyên, công nghệ này được sử dụng để vận chuyển thuốc vào vùng cô lập.

Khi khu vực bị ngập sâu khoảng 2m, hơn 1.000 hộ dân không thể đi lại bằng đường bộ. Một em bé bốn tháng tuổi bị sốt cao, co giật cần thuốc cấp cứu. Drone trọng tải lớn đã được huy động để đưa thuốc tới gia đình, thay vì phải chờ nước rút hoặc tìm đường vòng.

Những tình huống này cho thấy thiết bị bay không người lái đang chuyển từ chức năng quan sát sang hỗ trợ trực tiếp cho việc ra quyết định và tiếp tế khẩn cấp.

Không chỉ là đầu tư thêm thiết bị

Từ hiện trường cứu hộ tại Lai Châu, ông Cầm Văn Tuấn, Phó trưởng Công an xã Mường Than, cho biết khó khăn lớn nhất trong các vụ sạt lở là hiện trường thường bị chia cắt, trong khi nguy cơ sạt lở thứ cấp luôn hiện hữu.

Nếu thiếu thông tin, việc đưa lực lượng vào khu vực nguy hiểm có thể làm gia tăng rủi ro. Hình ảnh từ drone giúp Ban Chỉ huy khảo sát toàn cảnh, xác định khu vực cần ưu tiên và điều chỉnh phương án triển khai lực lượng.

“Để phát huy hiệu quả của công nghệ trong cứu hộ, cứu nạn, cần tiếp tục đầu tư phương tiện trinh sát, đào tạo kỹ năng khai thác dữ liệu và xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa công an, quân đội, chính quyền địa phương và các lực lượng tình nguyện”, ông Tuấn đề xuất.Từ hiện trường cứu hộ tại Lai Châu, ông Cầm Văn Tuấn, Phó trưởng Công an xã Mường Than, cho biết khó khăn lớn nhất trong các vụ sạt lở là hiện trường thường bị chia cắt, trong khi nguy cơ sạt lở thứ cấp luôn hiện hữu.

Nếu thiếu thông tin, việc đưa lực lượng vào khu vực nguy hiểm có thể làm gia tăng rủi ro. Hình ảnh từ drone giúp Ban Chỉ huy khảo sát toàn cảnh, xác định khu vực cần ưu tiên và điều chỉnh phương án triển khai lực lượng.

“Để phát huy hiệu quả của công nghệ trong cứu hộ, cứu nạn, cần tiếp tục đầu tư phương tiện trinh sát, đào tạo kỹ năng khai thác dữ liệu và xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa công an, quân đội, chính quyền địa phương và các lực lượng tình nguyện”, ông Tuấn đề xuất.

Ông Cầm Văn Tuấn, Phó trưởng Công an xã Mường Than, cùng các lực lượng tham gia cứu hộ tại hiện trường.

Theo khuyến nghị của Liên minh Viễn thông quốc tế, drone chỉ phát huy đầy đủ hiệu quả khi được kết nối với mạng truyền dữ liệu, bản đồ số, hệ thống chỉ huy và các lực lượng phản ứng tại hiện trường. Khi đó, thiết bị bay không chỉ cung cấp hình ảnh mà trở thành một “cảm biến di động”, liên tục cập nhật thông tin phục vụ điều hành.

Một hướng phát triển đang được nhiều quốc gia nghiên cứu là tích hợp drone với trí tuệ nhân tạo. Hình ảnh từ camera quang học, camera nhiệt và các cảm biến có thể được phân tích để nhận diện dấu hiệu của nạn nhân, phát hiện nguồn nhiệt trong điều kiện thiếu sáng và khoanh vùng những vị trí cần ưu tiên tìm kiếm.

Dữ liệu từ nhiều chuyến bay cũng có thể được tổng hợp thành bản đồ ba chiều của hiện trường, phản ánh địa hình, dòng chảy, điểm sạt lở và khu vực nguy hiểm. Trên cơ sở đó, hệ thống hỗ trợ chỉ huy có thể đề xuất tuyến tiếp cận an toàn và phân chia phạm vi hoạt động giữa nhiều thiết bị.

Drone trọng tải cao có thể vận chuyển thuốc men, lương thực và thiết bị cứu sinh đến những khu vực bị cô lập.

Ông Mai Anh Tuấn, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Drone cứu hộ, cho rằng nhu cầu sử dụng drone trong cứu nạn ngày càng cấp thiết khi thiên tai diễn biến phức tạp, hạ tầng giao thông tại nhiều khu vực miền núi dễ bị chia cắt.

Drone trọng tải cao có thể vận chuyển thuốc men, áo phao, dây cứu sinh, bộ đàm, lương thực và thiết bị y tế tới những nơi lực lượng đường bộ hoặc đường thủy chưa thể tiếp cận. Đây có thể là giải pháp duy trì sự sống cho người gặp nạn trong thời gian chờ lực lượng cứu hộ đến hiện trường.

Tuy nhiên, phần lớn các đội drone cứu hộ ở Việt Nam hiện hoạt động trên tinh thần tình nguyện hoặc nhận hỗ trợ của doanh nghiệp khi xảy ra thiên tai. Việc huy động thiết bị, nhân lực và phối hợp giữa các đơn vị chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thực tế, chưa có lực lượng UAV cứu hộ chuyên trách và quy trình vận hành thống nhất trên phạm vi cả nước.

Luật Phòng không nhân dân năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, đã bổ sung quy định về quản lý tàu bay không người lái và cho phép xem xét miễn cấp phép bay trong một số tình huống khẩn cấp nhằm bảo vệ tính mạng, tài sản theo quyết định của cấp có thẩm quyền.

Đây là cơ sở để drone tham gia sâu hơn vào hoạt động cứu hộ, cứu nạn nhưng vẫn phải bảo đảm yêu cầu quản lý vùng trời, an ninh và quốc phòng.

Hình ảnh từ trên cao giúp lực lượng chức năng đánh giá địa hình và nguy cơ sạt lở tại xã Mường Than.

Những chuyến bay tại Lai Châu và Thái Nguyên cho thấy công nghệ không thay thế con người, nhưng có thể giúp lực lượng cứu hộ tiếp cận hiện trường nhanh hơn, giảm rủi ro và đưa ra quyết định chính xác hơn.

Bởi vậy, đầu tư cho drone cứu hộ không chỉ là mua thêm thiết bị bay. Điều quan trọng hơn là xây dựng một hệ thống kết nối drone, dữ liệu số, viễn thông, bản đồ và các lực lượng công an, quân đội, y tế, chính quyền địa phương.

Khi những mắt xích này được vận hành đồng bộ, mỗi chuyến bay có thể giúp giành lại những phút quý giá trong “thời gian vàng” cứu nạn.

Mộc Miên