Đội ngũ lãnh đạo xứng tầm, có tâm đưa đất nước vươn mình mạnh mẽ

GS.TS - nhà văn Trình Quang Phú là người đã viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh trong hơn 50 năm qua. Chia sẻ với Tri Thức - Znews dịp Đại hội XIV của Đảng, ông khẳng định tư tưởng “lấy dân làm gốc” của Bác là kim chỉ nam cho sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, ông kỳ vọng vào một thế hệ lãnh đạo mới với tư duy đột phá, hành động quyết liệt để đất nước vươn lên mạnh mẽ.

GS Trình Quang Phú hiện là Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Phương Đông, tham gia nhóm chuyên gia cao cấp; Viện sĩ Viện Hàn lâm các vấn đề xã hội Liên Bang Nga. Ông đã viết 8 cuốn sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong đó có các cuốn như Miền Nam trong lòng Bác, Từ Làng Sen đến Bến Nhà Rồng, Đường Bác Hồ đi cứu nước, Theo dấu chân Người... Ngoài ra, ông còn có nhiều tác phẩm văn học được giải thưởng như Ký sự xứ người, Cánh chim Kwi vây, Người con gái Tuy Hòa…

Trong cuộc trò chuyện, vị giáo sư chia sẻ nhiều trải nghiệm xúc động trong hành trình viết về Bác Hồ, nhấn mạnh giá trị cốt lõi của Người là truyền thống yêu nước, gia tài lớn nhất để lại cho các thế hệ người Việt hôm nay.

“Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”

- Thưa ông, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV là sự kiện được kỳ vọng sẽ mở ra một kỷ nguyên phát triển mới cho đất nước, tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vai trò như thế nào trong giai đoạn sắp tới?

- Đảng ta đã trải qua gần 100 năm phát triển, đưa đất nước vươn mình với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Trong suốt chặng đường ấy, tư tưởng Hồ Chí Minh luôn là kim chỉ nam, đặc biệt là quan điểm “lấy dân làm gốc”. Cách mạng là của dân, vì dân, ý chí là của dân, nên phải làm sao để người dân được ấm no, hạnh phúc. Hiện nay chúng ta vẫn luôn kiên định con đường tư tưởng của Bác nhưng với tinh thần sáng tạo, quyết đoán và mạnh mẽ hơn.

Tôi tin rằng Đại hội Đảng lần này sẽ là một cột mốc quan trọng, mở ra kỷ nguyên mới cho đất nước, thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, vươn lên dẫn đầu khu vực. Chúng ta đã có nhiều thành tựu và nếu kỳ đại hội này tiếp tục phát huy được sức mạnh đoàn kết, trí tuệ toàn dân thì Việt Nam hoàn toàn có thể bứt phá với tư duy sáng tạo, tinh thần đột phá.

Đại hội Đảng lần này rất có ý nghĩa; thể hiện tầm nhìn mới, tư duy mới; sự quyết đoán, đổi mới và sâu sát thực tiễn. Tôi tin Đại hội sẽ lựa chọn được đội ngũ lãnh đạo xứng tầm, có tâm và có tầm để đưa đất nước vươn lên mạnh mẽ.

GS.TS - nhà văn Trình Quang Phú hiện là Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Phương Đông.

- Chúng ta cần lưu ý điều gì trong hành trình phát triển sắp tới?

- Bác Hồ từng nói: "Nông dân ta giàu thì nước ta giàu". Trước đây, 70% dân số là nông dân, nay dù con số đã giảm, đây vẫn là lực lượng lao động chủ lực. Nếu không có cơ chế để nông dân làm giàu, thì đất nước khó có thể phát triển bền vững.

Vấn đề này không hề khó. Bác từng ví von tổ chức một bữa tiệc cho vài trăm người thì dễ, nhưng để mỗi người dân có một khẩu phần thịt thì khó. Điều đó phải đến từ sự chủ động của mỗi người dân và gia đình, chứ không thể chỉ trông chờ vào Nhà nước.

Vậy cần có cơ chế gì để người nông dân có thể làm giàu? Một ví dụ, có cần thiết phải giữ 3,5 triệu ha trồng lúa nữa không? Lúa đảm bảo an ninh lương thực nhưng không giúp làm giàu. Tổng kim ngạch xuất khẩu gạo hiện nay khoảng 5 tỷ USD, trong khi xuất khẩu trái cây đã đạt 10 tỷ USD. Chúng ta cần cho phép nông dân chuyển đổi cây trồng, vật nuôi phù hợp.

Việt Nam hiện chủ yếu xuất khẩu thô. Nếu biết đầu tư vào chế biến sâu từ thịt heo, gà, vịt đến dừa, xoài, giá trị có thể tăng gấp đôi, gấp ba. Tôi cho rằng các nhà hoạch định chiến lược cần nhìn nhận nghiêm túc vấn đề này. Khi lực lượng lao động lớn trong xã hội là nông dân giàu lên, họ sẽ tạo lực đẩy cho nền kinh tế, song hành với phát triển công nghiệp cao.

- Ngay trước thềm Đại hội XIV của Đảng, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa. Ông đánh giá như thế nào về vai trò của văn hóa trong kỷ nguyên mới của đất nước?

- Bác từng nói: "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi". Văn hóa là hồn cốt của dân tộc. Đưa văn hóa trở thành một ngành công nghiệp là chủ trương đúng đắn, vì nó nâng cao tâm thức, đạo đức con người, khơi dậy tinh thần cống hiến cho gia đình, địa phương và đất nước.

Khi mỗi người dân có nền tảng văn hóa ở tầm cao, đất nước sẽ phát triển văn minh thực sự. Trong đó, vai trò của văn nghệ sĩ và tác phẩm văn học nghệ thuật là rất quan trọng. Văn học, điện ảnh, nghệ thuật là những bộ môn đi vào lòng người nhanh và sâu sắc. Chúng ta có truyền thống văn hóa rất đẹp.

Chủ trương phát triển công nghiệp văn hóa trong Văn kiện Đảng và Nghị quyết của Bộ Chính trị cũng như Quyết định số 42/2025/QĐ của Chính phủ là định hướng rất cần thiết.

Gia tài của Bác là truyền thống yêu nước

- Gần đây, ông ra mắt tác phẩm "Người đi muôn trùng non nước" kể về cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh khi vừa sinh ra đến khi ra đi tìm đường cứu nước. Ông chia sẻ thêm về quá trình sáng tác truyện ký này!

- Tôi viết về Bác đã hơn 50 năm. Cuốn đầu tiên là Miền Nam trong lòng Bác, xuất bản năm 1973. Tính đến nay, tôi đã có tám cuốn sách viết về Bác, trong đó bốn tác phẩm được độc giả ghi nhớ là: Đường Bác Hồ đi cứu nước, Từ Làng Sen đến Bến Nhà Rồng, Theo dấu chân Ngườivà gần đây là Người đi muôn trùng non nước.

Khó khăn lớn nhất khi viết về Bác là hình tượng Hồ Chí Minh đã ăn sâu trong tâm thức người dân Việt Nam. Có người xem Bác như một vị thánh để thờ, có người xem như người cha, người ông trong gia đình, có người thì để trong tim. Là nhà văn, mình phải làm sao để không làm sai lệch hình ảnh Bác trong lòng họ, đồng thời nâng hình ảnh đó lên cao hơn, để tư tưởng Bác thấm đẫm trong đời sống tinh thần mỗi người.

Khó khăn thứ hai là khối lượng tư liệu. Ngày trước, tư liệu ít, nay thì quá nhiều, thậm chí có tư liệu mâu thuẫn. Người viết phải biết đối chiếu, sàng lọc, không chỉ bám vào cái cũ mà phải tiếp cận được nguồn mới, có chọn lọc, có lập trường.

Khi viết Theo dấu chân Người, tôi đã đến nhiều nơi Bác từng đi qua. Có nơi chỉ còn lại di tích, không có người kể, không có dấu tích cụ thể. Nhà văn phải dùng cảm nhận, suy tưởng, và cả tình cảm để tái dựng bối cảnh lịch sử, như những năm 1920 ở Anh hay 1919 ở Pháp.

Với Người đi muôn trùng non nước, còn khó hơn vì tái dựng những năm đầu đời của Bác. Tôi phải nghiên cứu lại ngôn ngữ thời đó, vốn mang nặng âm hưởng Hán Nôm. Ví dụ, “minh xã” nghĩa là công khai, “ám xã” là bí mật. Phải lục lại từng từ, từng tình tiết. Ngoài ra, trong sách còn có các nhân vật lịch sử như Phan Chu Trinh, Phan Bội Châu… nên việc đối chiếu tư liệu rất quan trọng để tránh sai lệch lịch sử. Tôi đã rất cố gắng để hoàn thiện cuốn sách và vẫn mong nhận thêm ý kiến góp ý từ độc giả.

Sách Theo dấu chân Người. Ảnh: NXB Kim Đồng.

- Trong quá trình viết, đoạn nào khiến ông xúc động nhất?

- Đoạn viết về thời thơ ấu của Bác ở Huế, khi mới 10 tuổi. Cha và anh đi vắng, Bác ở lại một mình với mẹ và em trai mới sinh. Mẹ mất, cậu bé 10 tuổi một mình lo tang lễ, vừa đi xin sữa, xin cháo nuôi em trong cảnh nhà chẳng còn gì. Đây là giai đoạn buồn thương trong cuộc đời Bác, một vết hằn sâu trong ký ức, tôi không thể viết mà không rơi nước mắt.

- Nếu chọn một hình ảnh đại diện cho phẩm chất của người thanh niên Nguyễn Tất Thành, ông sẽ chọn hình ảnh gì?

- Tôi sẽ chọn hình ảnh một người mang trong mình truyền thống yêu nước nồng nàn từ gia đình. Ông nội, ông ngoại và người cha, cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, đều là những người có tư tưởng lớn. Cha Bác đã hun đúc lý tưởng và định hướng cho con trai.

Có một kỷ niệm xúc động. Trước lúc Bác rời Sài Gòn xuống tàu, cụ Phó bảng hỏi con trai còn bao nhiêu tiền. Bác trả lời: “Thưa cha, tiền thì con không nhiều, nhưng con có tài sản lớn lắm, đó là sự trao gửi của cha, của các chú”. Ông Nguyễn Sinh Sắc gật đầu: “Lớn hơn nữa là truyền thống vĩ đại của dân tộc mình. Gia sản này sẽ giúp con thành người giàu có”. Những câu nói đó thể hiện rõ ràng nhất cốt cách, nghị lực và lòng yêu nước của người thanh niên Nguyễn Tất Thành, người sau này trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Cảm ơn ông đã chia sẻ!

Phương Lâm - Đức An