Từ sách đến phim: Hình thành hệ sinh thái tài sản trí tuệ

Nối nhịp cầu sách - phim

Bộ phim The Odyssey (Odyssêy, Odyssée) được chuyển thể từ tác phẩm cùng tên của tác giả Homer, có tuổi đời 2.700 năm. Là tác phẩm kinh điển của nhân loại nên The Odyssey luôn được bạn đọc đón nhận, nhất là những người yêu văn học cổ điển, nghiên cứu văn hóa, lịch sử phương Tây.

Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh ký tặng độc giả tại chương trình ra mắt boxset Nguyễn Nhật Ánh - Từ sách đến phim. ẢNH: HỒ SƠN

Tại Việt Nam, vào năm 2018, Công ty CP Sách Omega Việt Nam (Omega Plus) đã xuất bản trường ca này với tên gọi Odyssêy. Ngay khi có thông tin bộ phim The Odyssey của Christopher Nolan chuẩn bị ra mắt, Omega Plus chủ động tái bản 2.500 bản Odyssêy và 1.500 bản Iliad, cũng của tác giả Homer.

Theo bà Trần Hoài Phương, Giám đốc Omega Plus, sau khi bộ phim The Odyssey công chiếu tại Việt Nam và nhận được sự quan tâm rộng rãi của công chúng, nhu cầu tìm đọc tác phẩm gốc cũng tăng lên đáng kể. Trên cơ sở đó, Omega Plus tiếp tục thực hiện 500 boxset bìa cứng gồm trọn bộ Odyssêy và Iliad, dành cho những độc giả muốn sưu tầm. “Điều đáng mừng là độc giả không chỉ tìm mua sách vì hiệu ứng của bộ phim, mà còn muốn đọc để hiểu đầy đủ hơn về câu chuyện, nhân vật và bối cảnh văn hóa đã truyền cảm hứng cho tác phẩm điện ảnh. Chúng tôi xem đây là tín hiệu tích cực, cho thấy điện ảnh có thể trở thành một “cầu nối” đưa nhiều người đến gần hơn với những giá trị kinh điển của văn học”, bà Trần Hoài Phương cho biết.

Ngoài Omega Plus, Công ty CP Văn hóa Đông A cũng đón bắt cơ hội khi triển khai thực hiện ấn bản giới hạn với tên gọi Anh hùng ca Odyssée (hai phiên bản S100 và S365). Đây đều là những phiên bản cao cấp, được làm thủ công và có đánh số.

Trong năm nay, lĩnh vực điện ảnh công chiếu nhiều bộ phim mới được chuyển thể từ các tác phẩm văn học kinh điển của thế giới như Frankenstein, Đồi gió hú… Theo thông tin từ các đơn vị xuất bản trong nước, bản dịch những tác phẩm này cũng đã được lên kế hoạch tái bản để bám theo nhu cầu thị trường.

Định hình thị trường bản quyền

Bà Đào Mai Ly, Trưởng Phòng Truyền thông của NXB Trẻ, nhận định, thường những tác phẩm văn học được chuyển thể thành phim thì bản thân nó đã có sức hút đối với độc giả. Tại NXB Trẻ đang có nhiều ấn phẩm như vậy, trong đó phải kể đến trường hợp nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, người có nhiều tác phẩm đã được chuyển thể thành phim thu hút sự chú ý rộng rãi. Gần đây nhất, NXB Trẻ phối hợp Công ty CP Phát hành sách TPHCM phát hành boxset Nguyễn Nhật Ánh - Từ sách đến phim bản giới hạn, tuyển chọn 4 tác phẩm truyện dài xuất sắc của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh đã được chuyển thể thành phim điện ảnh, gồm: Mắt biếc, Cô gái đến từ hôm qua, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh và Ngày xưa có một chuyện tình.

“Văn học không đơn thuần là công cụ để giải trí hay bồi đắp tâm hồn, mà nó trực tiếp dự phần vào chuỗi sáng tạo nghệ thuật cũng như công nghiệp văn hóa. Khi văn học “kết duyên” với điện ảnh sẽ góp phần quan trọng trong việc tạo ra bản sắc văn hóa riêng biệt cho mỗi vùng đất, tạo ra chiều sâu cho mỗi nhân vật hoặc tạo ra những lời thoại hay và ấn tượng nhất cho tác phẩm điện ảnh”, nhà thơ Lê Thiếu Nhơn, Trưởng Ban Nhà văn trẻ - Hội Nhà văn TPHCM, chia sẻ trong chương trình giao lưu Từ văn học đến điện ảnh.

Trước đó, khi những bộ phim điện ảnh chuyển thể từ các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh được ra mắt, NXB Trẻ và NXB Kim Đồng cũng bắt kịp nhu cầu thị trường khi có những ấn phẩm theo phim để đáp ứng nhu cầu của bạn đọc. “NXB Trẻ tận dụng cơ hội ra mắt các bộ phim từ sách của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh để xuất bản các phiên bản sách với bìa là hình ảnh trong phim. Đây là các ấn bản giới hạn, chỉ in một lần và đều bán hết rất nhanh”, bà Đào Mai Ly cho biết.

Theo bà Trần Hoài Phương, mối kết nối giữa xuất bản và điện ảnh là một ví dụ rất cụ thể về cách một tài sản trí tuệ (IP) có thể tạo giá trị qua nhiều ngành khác nhau. Trong tư duy truyền thống, một cuốn sách thường được nhìn như một sản phẩm: viết, biên tập, in, phát hành... Nhưng trong mô hình công nghiệp văn hóa hiện đại, cuốn sách cần được nhìn như một IP có khả năng phát triển lâu dài, có thể hình thành phim điện ảnh, phim truyền hình, podcast, nội dung số, giáo dục, du lịch văn hóa và nhiều hình thức sáng tạo khác. Giá trị của tác phẩm khi đó không dừng ở doanh thu sách mà được nhân lên qua nhiều ngành. Để hình thành hệ sinh thái IP chuyên nghiệp, đòi hỏi sự thay đổi cách nhìn về bản quyền và IP trong xuất bản. Từ đó sẽ có một thị trường bản quyền và quyền chuyển thể chuyên nghiệp hơn.

HỒ SƠN