Từ quản lý sang phục vụ - thước đo là sự hài lòng của người dân

Cán bộ Trung tâm phục vụ hành chính công xã Vĩnh Thuận, TP Hải Phòng giúp người dân hoàn thành thủ tục giấy tờ.

Những chuyển động từ cơ sở

Sau 9 tháng vận hành, mô hình chính quyền 2 cấp tại xã Vĩnh Hải, TP Hải Phòng đã ghi nhận nhiều phản hồi tích cực. Thủ tục hành chính được giải quyết nhanh hơn, minh bạch hơn; việc nộp hồ sơ trực tuyến giúp giảm thời gian đi lại, tạo thuận lợi cho người dân khi tiếp cận dịch vụ công.

Tại Trung tâm phục vụ hành chính công, bà Lê Thị Hạnh (thôn Song Hùng, xã Vĩnh Hải) cho biết quá trình chứng thực giấy tờ diễn ra nhanh gọn, không còn cảnh chờ đợi mệt mỏi như trước. Sự hài lòng của bà Hạnh cũng là cảm nhận chung của nhiều người dân. Kết quả khảo sát tại xã cho thấy đa số người dân đánh giá mức độ “Rất hài lòng” khi thực hiện giao dịch hành chính.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy những “điểm nghẽn” không thể bỏ qua. Bà Dương Thị Bích, Trưởng ban Xây dựng Đảng ủy, Trưởng ban Văn hóa – xã hội HĐND xã Vĩnh Hải cho biết, khi vận hành mô hình 2 cấp, khối lượng công việc ở cấp xã tăng rõ rệt. Nhiều nhiệm vụ từ cấp huyện trước đây được chuyển xuống trong khi yêu cầu về tiến độ, chất lượng ngày càng cao. Áp lực công việc gia tăng nhưng biên chế chưa được bổ sung tương xứng khiến nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều vị trí. Một số thủ tục còn phức tạp, đặc biệt với người lớn tuổi khi tiếp cận công nghệ. Vào thời điểm cao điểm, lượng hồ sơ tăng nhanh cũng tạo sức ép lớn lên hệ thống giải quyết thủ tục hành chính.

Tại xã Kiến Hải, ông Đỗ Đức Hòa, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã cho rằng vướng mắc lớn hiện nay là sự thiếu đồng bộ trong quy định, hướng dẫn, trong khi nguồn lực, nhất là nhân lực chất lượng cao và hạ tầng số còn hạn chế. Khối lượng công việc tăng lên trong bối cảnh biên chế tinh gọn tiếp tục tạo áp lực đáng kể cho đội ngũ cán bộ cơ sở.

Tại Quảng Ninh, thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng cho thấy những chuyển biến rõ nét. Việc phân cấp, phân quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã, phường ngày càng rõ ràng. Ông Đào Tất Thắng - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Hồng Gai cho biết, nhiều lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống dân sinh như tư pháp - hộ tịch, quản lý đất đai quy mô hộ gia đình, trật tự xây dựng nhỏ lẻ, chính sách xã hội… đã được giao thẩm quyền giải quyết tại cấp phường. Nhờ đó, chính quyền cơ sở có thể chủ động tiếp nhận, xử lý và ra quyết định đối với nhiều thủ tục hành chính mà trước đây phải trình lên cấp trên, giúp rút ngắn thời gian, giảm phiền hà cho người dân và doanh nghiệp.

Tuy vậy, quá trình triển khai tại Hồng Gai vẫn bộc lộ không ít khó khăn. Một số lĩnh vực chưa được phân định thật rõ giữa các cấp, gây lúng túng trong thực hiện. Áp lực công việc tăng trong khi biên chế hạn chế khiến cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ. Hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, dữ liệu còn phân tán, kỹ năng số của cán bộ chưa đồng đều cũng là những rào cản đáng kể.

Từ thực tiễn đó, ông Thắng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng phân cấp rõ ràng, cụ thể chức năng, nhiệm vụ từng cấp để tránh chồng chéo. Việc “trao quyền” cần đi đôi với “trao nguồn lực”, nhất là về nhân lực, tài chính và hạ tầng công nghệ. Đồng thời, cần đẩy mạnh chuyển đổi số, đào tạo kỹ năng cho cán bộ và xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông

Gỡ những “nút thắt” của mô hình 2 cấp

Những chuyển động tại Hải Phòng và Quảng Ninh cho thấy, khi được trao quyền đầy đủ và có cơ chế vận hành phù hợp, chính quyền cơ sở hoàn toàn có thể phát huy vai trò chủ động, sáng tạo, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại.

Ông Nguyễn Đức Hà, nguyên Vụ trưởng Vụ cơ sở Đảng (nay là Vụ cơ sở Đảng, đảng viên), Ban Tổ chức Trung ương nhận định, triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là điều chỉnh tổ chức mà là một cuộc cải cách phương thức quản trị. Việc cắt bỏ khâu trung gian cấp huyện giúp chính quyền cấp xã trực tiếp giải quyết công việc cho người dân. Theo ông Hà, dù diện tích và quy mô cấp xã hiện nay lớn hơn, khoảng cách địa lý có thể xa hơn, nhưng bản chất của “gần dân, sát dân” nằm ở việc người dân được giải quyết thủ tục ngay tại cấp xã, không phải chuyển hồ sơ qua nhiều tầng nấc như trước. Khi kết hợp với chuyển đổi số và mô hình trung tâm hành chính công, việc giải quyết thủ tục sẽ ngày càng thuận tiện.

Ông Hà cũng cho rằng, trong giai đoạn đầu, việc vận hành chưa thể trơn tru do nhiều vướng mắc về nhân lực, kinh nghiệm, năng lực cán bộ và cơ chế chính sách. Trước đây cán bộ chuyên trách một việc, nay phải đảm nhiệm nhiều lĩnh vực nên khó tránh khỏi lúng túng. Tuy nhiên, khi đã quen việc, bộ máy sẽ vận hành ổn định hơn. Điều quan trọng nhất, theo ông Hà, là hiệu quả hoạt động và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Sau một năm triển khai, cần có tổng kết, đánh giá toàn diện để kịp thời điều chỉnh.

Ở góc nhìn nghiên cứu, PGS.TS Nguyễn Thị Báo, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, thách thức hiện nay tập trung ở ba yếu tố: năng lực cán bộ, cơ chế phân cấp phân quyền và hạ tầng dữ liệu. Theo bà, cấp tỉnh phải đóng vai trò “bộ não” chiến lược - nhanh nhạy, sát thực tiễn để đưa ra quyết sách phù hợp. Trong khi đó, cấp xã là trung tâm thực thi, trực tiếp đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống.

Người đứng đầu cấp xã phải nắm bắt kịp thời chỉ đạo của Trung ương và cấp tỉnh để vận dụng linh hoạt, nếu không chính sách sẽ chỉ dừng lại trên giấy. Thực tế cho thấy, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở đội ngũ cán bộ cấp xã. Trình độ công nghệ thông tin còn hạn chế, hạ tầng nhiều nơi chưa đáp ứng yêu cầu. Sau sáp nhập, diện tích xã rộng hơn, có những vùng sâu, vùng xa di chuyển khó khăn, trong khi kết nối hạ tầng yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thực thi nhiệm vụ. Từ đó, yêu cầu đặt ra là Trung ương cần tăng cường giám sát, kiểm tra, kịp thời chấn chỉnh và tháo gỡ khó khăn cho địa phương. Cải cách chỉ thực sự thành công khi những “nút thắt” về con người, thể chế và hạ tầng được giải quyết đồng bộ.

Vũ Mạnh - Việt Thắng - Phương Thanh - Ngọc Anh