Từ eo biển Hormuz nghĩ về kênh đào Suez

Những điểm “thắt cổ chai” như kênh đào Suez tạo ra rủi ro hệ thống lớn. (Ảnh: AFP)

Khi khoảng 12% thương mại quốc tế qua lại qua một lối đi hẹp chỉ dài khoảng 193 km, các gián đoạn dù ngắn cũng gây ảnh hưởng kinh tế lan rộng hơn rất nhiều so với bản chất sự kiện.

Tại sao kênh đào Suez lại quan trọng?

Kênh đào Suez không đơn thuần là một kênh nước nối liền hai biển, mà là một “nút thắt” trong mạng lưới cung ứng toàn cầu. Khi các chuỗi khai thác trên nhiều châu lục đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ về thời gian vận chuyển linh kiện, bất kỳ sự chậm trễ dù rất nhỏ cũng khiến các công ty phải lựa chọn giữa đình chỉ khai thác hoặc tăng chi phí dự trữ tồn kho, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí khai thác và hiệu quả kinh doanh.

Các cơ chế rủi ro từ việc tập trung địa lý

Giá trị kinh tế của một tuyến đường không chỉ tính theo khối lượng hàng hóa đi qua mà còn ở việc nó nằm trong “mạng lưới phụ thuộc lẫn nhau” của thương mại toàn cầu. Sự phụ thuộc này tạo ra những điểm mà khi bị ảnh hưởng, hậu quả lan rộng hơn nhiều. Với kênh đào Suez, những yếu tố cấu thành rủi ro bao gồm: An ninh khu vực Bab el-Mandeb và Biển Đỏ vốn luôn chịu ảnh hưởng từ căng thẳng chính trị ở Trung Đông. Sự ổn định hoạt động của các cảng chính tại Ai Cập và các dịch vụ liên quan. Thị trường bảo hiểm hàng hải, nơi chi phí bảo hiểm chiến tranh có thể tăng cao khiến một số tuyến trở nên không khả thi về mặt thương mại. Biến động giá nhiên liệu, khi các tuyến thay thế như vòng qua Mũi Hảo Vọng đòi hỏi chi phí nhiên liệu lớn hơn. Những yếu tố này gắn kết với nhau tạo ra một mạng lưới rủi ro phức tạp, nơi gián đoạn ở một điểm có thể ảnh hưởng toàn cầu.

So sánh với các điểm nghẽn khác

Ngoài kênh đào Suez, eo biển Hormuz cũng là điểm tập trung luồng dầu mỏ toàn cầu, với khoảng 1/5 sản lượng dầu thế giới đi qua đó. Khi cả hai tuyến này cùng chịu rủi ro từ xung đột, lựa chọn thay thế hạn chế, khiến hoạt động vận tải không chỉ bị chậm, mà có thể tạm dừng hoàn toàn một số loại hàng hóa.

Ảnh hưởng thực tế đối với kinh tế

Sự gián đoạn tại kênh đào Suez không chỉ làm tăng chi phí vận tải và thời gian đi lại mà còn tạo ra những hậu quả kinh tế sâu rộng như: Chi phí vận tải tăng, khiến giá thành sản phẩm xuất khẩu và nhập khẩu cũng tăng theo. Rủi ro thị trường bảo hiểm tăng, buộc các công ty phải tính thêm chi phí rủi ro vào trong giá hàng hóa. Áp lực lạm phát, khi chi phí vận tải chen lấn vào giá tiêu dùng.

Điều đáng chú ý là trong môi trường hiện nay, rủi ro không còn chỉ là vấn đề hạ tầng hay xung đột vũ trang trực tiếp; mà là cả bức tranh địa chính trị rộng hơn, nơi sự thay đổi trong các mối quan hệ khu vực có thể khiến các tuyến đường thương mại tưởng như ổn định trở nên bất định hơn.

Hậu quả dài hạn đối với chuỗi cung ứng

Các doanh nghiệp và quốc gia chịu ảnh hưởng đang dần nhận ra: Tối ưu hóa chi phí không còn là chiến lược duy nhất. Thay vào đó, họ phải cân nhắc tới độ bền vững và đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm sự phụ thuộc vào một số tuyến đường chiến lược duy nhất. Việc này dẫn đến một thay đổi trong tư duy kinh tế: Hình thành các tuyến thay thế như tuyến Bắc Cực (khi thời tiết cho phép), mở rộng vận tải đa phương thức (đường bộ, đường sắt xuyên lục địa), và phát triển các mạng lưới kho bãi phân tán để giảm nguy cơ gián đoạn.

Nh.Thạch

AFP