Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao vượt 197% mục tiêu giai đoạn đầu

Ngày 8/3, tại phường Vị Thanh (TP Cần Thơ), Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội nghị sơ kết hai năm thực hiện Đề án "Phát triển bền vững một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030".

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng nêu rõ, có thể khẳng định Đề án không chỉ là chương trình phát triển sản xuất, mà là bước đi quan trọng trong cơ cấu lại ngành hàng lúa gạo vùng Đồng bằng sông Cửu Long, hướng tới phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và có trách nhiệm với môi trường.

Nhiều địa phương đã chủ động triển khai các mô hình sản xuất hiệu quả; điển hình như các tỉnh, thành phố: Cần Thơ, Đồng Tháp, An Giang đã nhân rộng mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, vừa nâng cao thu nhập cho nông dân, vừa góp phần đáng kể vào việc giảm phát thải.

Một số doanh nghiệp lớn đã tích cực tham gia chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, hỗ trợ nông dân ngay từ khâu sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, từng bước hình thành các liên kết sản xuất bền vững và minh bạch.

Theo Bộ trưởng, những kết quả bước đầu này không chỉ góp phần nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo mà còn phù hợp với cam kết của Việt Nam tại Hội nghị chống biến đổi khí hậu lần thứ 26 (COP26) đưa phát thải ròng về "0" vào năm 2050, đồng thời góp phần xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam theo hướng "xanh - sạch - chất lượng - bền vững".

Bộ trưởng Trần Đức Thắng phát biểu tại hội nghị. Ảnh: VGP

Hoàn thành 197% kế hoạch

Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030” được chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn 2024 – 2025, Đề án tập trung xây dựng khoảng 180.000 ha vùng sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại các khu vực có điều kiện hạ tầng và năng lực hợp tác xã phù hợp.

Giai đoạn 2026 - 2030 sẽ tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, nâng cao năng lực tổ chức sản xuất và mở rộng thêm 820.000 ha, hướng tới mục tiêu hình thành một triệu ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp tại ĐBSCL.

Báo cáo tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam cho biết, sau hơn hai năm triển khai, diện tích canh tác vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã đạt 354.839 ha, tương đương 197% kế hoạch đề ra.

Theo Thứ trưởng, tư duy sản xuất của nông dân đang dần chuyển dịch theo hướng giảm phát thải, nâng cao giá trị và bảo vệ môi trường.

Tại các mô hình thí điểm áp dụng quy trình kỹ thuật do Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn, nhiều kết quả tích cực đã được ghi nhận: lượng giống gieo sạ giảm khoảng 45%; lượng phân bón giảm khoảng 30%; số lần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật giảm 2 - 3 lần phun mỗi vụ; lượng nước tưới giảm khoảng 20% nhờ thực hiện rút nước 2 - 3 lần mỗi vụ.

Bên cạnh đó, năng suất lúa tăng khoảng 12%, chi phí đầu vào giảm khoảng 40%, lợi nhuận trung bình tăng khoảng 6 triệu đồng/ha/vụ, đồng thời lượng phát thải giảm khoảng 3 - 4 tấn CO₂/ha/vụ.

Các doanh nghiệp và hợp tác xã ngày càng quan tâm đến liên kết sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, hướng tới xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam. Nhiều tổ chức quốc tế và đối tác phát triển cũng tham gia hỗ trợ về kỹ thuật, tín dụng và phát triển thị trường.

Tuy nhiên, việc triển khai đề án vẫn còn không ít khó khăn. Một số địa phương còn lúng túng trong tổ chức thực hiện; hạ tầng thủy lợi, đặc biệt là thủy lợi nội đồng, chưa đáp ứng yêu cầu; liên kết sản xuất còn yếu; nguồn vốn đầu tư, nhất là các dự án vay từ Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tài chính carbon chuyển đổi (TCAF) còn chậm triển khai.

Về phía địa phương, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên cho biết, thành phố đã đăng ký tham gia Đề án với trên 104.000 ha trong năm 2025 và phấn đấu đạt hơn 170.000 ha vào năm 2030 cùng 171 tổ hợp tác, hợp tác xã tham gia.

Theo lãnh đạo thành phố, quá trình triển khai bước đầu cho thấy đề án giúp giảm lượng giống gieo sạ, giảm nước tưới, giảm vật tư đầu vào, tăng lợi nhuận cho nông dân và từng bước thay đổi nhận thức của người trồng lúa. Tuy nhiên, địa phương cũng còn gặp những khó khăn trong việc thực hiện như về hạ tầng thủy lợi, cơ giới hóa, năng lực quản trị hợp tác xã và khả năng tiếp cận tín dụng xanh.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, Cần Thơ sẽ tiếp tục hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất, mở rộng diện tích, áp dụng quy trình kỹ thuật phát thải thấp, nâng cao năng lực hợp tác xã, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất.

Trong khi đó, ông Lê Hữu Toàn - Giám đốc Sở Nông nghiệp & Môi trường tỉnh An Giang cho biết, năm 2026, tỉnh An Giang đặt mục tiêu mở rộng diện tích thực hiện Đề án lên 183.000 ha, tăng 33.000 ha so với năm 2025.

Tính đến nay, tỉnh tiếp tục triển khai 31 mô hình thí điểm, với diện tích trên 1.600 ha; diện tích tham gia Đề án toàn tỉnh trong vụ lúa Đông Xuân đạt 159.677 ha, đạt 87% kế hoạch năm 2026.

Lê Hồng Nhung

Theo CTTĐT Chính phủ, CTTĐT Bộ Nông nghiệp và Môi trường