Tình cảnh tiến thoái lưỡng nan của các tàu chờ qua eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz là nơi trung chuyển một phần năm lượng dầu mỏ và khí đốt hóa lỏng toàn cầu, giờ đây biến thành một cái bẫy khổng lồ. Hàng trăm tàu chở dầu cùng hàng ngàn thủy thủ đang bị mắc kẹt giữa vùng chiến sự, đối mặt với rủi ro an ninh nghiêm trọng. Sự tắc nghẽn này đe dọa trực tiếp đến an ninh năng lượng toàn cầu, châm ngòi cho một đợt lạm phát mới và phơi bày sự mỏng manh của chuỗi cung ứng thương mại trước các biến động địa chính trị.

Những "kho bom" nổi giữa tâm chấn xung đột

Eo biển Hormuz vốn là nhịp đập của thị trường năng lượng toàn cầu, với trung bình khoảng 100 siêu tàu chở dầu băng qua mỗi ngày. Nhưng bức tranh nhộn nhịp đó đã hoàn toàn biến mất. Dữ liệu từ hãng hàng hải Lloyd’s List cho thấy có khoảng 200 tàu chở dầu đang neo đậu bất động, mắc kẹt trong một vùng nước bị bao vây bởi bom đạn và sự can thiệp quân sự.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã đưa ra cảnh báo cứng rắn về việc nhắm mục tiêu vào bất kỳ tàu chở dầu phương Tây nào cố tình đi qua eo biển này. Động thái này ngay lập tức kéo theo sự hoảng loạn trên thị trường bảo hiểm hàng hải. Chi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng phi mã, thậm chí nhiều hãng bảo hiểm đã rút lại hoàn toàn các hợp đồng bảo hiểm cho tàu thuyền hoạt động trong khu vực, khiến việc lưu thông trở nên bất khả thi về mặt tài chính.

Đối với những người trực tiếp vận hành các cỗ máy khổng lồ này, thực tại đang diễn ra vô cùng khốc liệt. Hàng ngàn thủy thủ, từ nhiều quốc gia như Philippines hay Ấn Độ, đang phải bám trụ trên những chiếc tàu chở đầy dầu thô. Một thuyền viên chia sẻ về trải nghiệm kinh hoàng khi phải tiếp tục nhận hàng triệu thùng dầu giữa lúc bầu trời rực sáng vì những vụ nổ từ các tổ hợp công nghiệp trên bờ. Việc ngồi trên một khối lượng chất cháy nổ khổng lồ trong tình trạng mất tín hiệu GPS, đứt gãy liên lạc và bị nhiễu sóng tạo ra một áp lực tâm lý cực độ. Các con tàu này giờ đây thả neo ngoài khơi Dubai, chìm trong sự chờ đợi vô định và chỉ biết hy vọng sự may mắn sẽ giúp họ tránh được làn đạn tàn khốc.

Sự khốc liệt của cuộc chiến đã vượt qua những rào cản đe dọa thông thường. Hai thủy thủ đã thiệt mạng và ít nhất sáu con tàu bị tấn công kể từ khi xung đột leo thang. Đã có báo cáo về một vụ nổ lớn trên tàu chở dầu gần bờ biển Kuwait. Những sự kiện này dội gáo nước lạnh vào bất kỳ kỳ vọng nào về một sự hạ nhiệt sớm. Trong khi các nhà buôn dầu mỏ tại London hay New York đang tất bật điều chỉnh mô hình định giá và dự báo lợi nhuận, những người lao động dân sự trên biển lại đang phải trả giá bằng chính sự an toàn của bản thân.

Ngày 28.2 tàu qua eo biển Hormuz nườm nượp

Bước sang ngày 1.3, tàu qua eo biển Hormuz gần như sạch bóng

Rủi ro vĩ mô và bài toán nhân lực bế tắc

Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa tạo ra một cú sốc kép cho nền kinh tế toàn cầu. Nguồn cung năng lượng bị gián đoạn lập tức đẩy giá dầu và khí đốt tăng vọt trên các sàn giao dịch hàng hóa quốc tế. Áp lực chi phí đẩy này sẽ nhanh chóng thẩm thấu vào giá cả hàng hóa tiêu dùng, đe dọa phá vỡ những nỗ lực kiểm soát lạm phát của các ngân hàng trung ương trong suốt thời gian qua. Thời gian tuyến đường này bị đóng cửa càng kéo dài, vết thương đối với hệ thống kinh tế thế giới càng khoét sâu. Các chuỗi cung ứng vốn đã quen với sự tối ưu hóa chi phí giờ đây phải đối diện với tình trạng đứt gãy không thể lường trước, buộc các quốc gia nhập khẩu năng lượng phải ráo riết tìm kiếm các nguồn cung thay thế đắt đỏ hơn.

Song song với rủi ro vĩ mô là một cuộc khủng hoảng nhân đạo đang bị bỏ ngỏ. Stephen Cotton, Tổng thư ký Liên đoàn Công nhân Vận tải Quốc tế (ITF), đại diện cho 1,2 triệu lao động trên biển, nhấn mạnh rằng các thủy thủ là những người dân sự vô tội nhưng lại đang bị đẩy ra tuyến đầu của một khu vực chực chờ bùng nổ. Tổ chức này đang phải đối mặt với một làn sóng tuyệt vọng từ các thành viên muốn rời khỏi vùng chiến sự.

Tuy nhiên, việc hồi hương lúc này gần như bất khả thi. Các chủ tàu đều đánh giá đây là vùng cấm di chuyển cực kỳ nguy hiểm. Ngay cả khi có một chiến dịch giải cứu được lên kế hoạch, việc tìm kiếm nhân sự thay thế để duy trì sự an toàn tối thiểu cho con tàu là điều không tưởng. Rất hiếm người đủ tuyệt vọng để chấp nhận lao vào một điểm nóng đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Hiện tại, vấn đề cung cấp nhu yếu phẩm chưa phải là mối lo ngay trước mắt, khi các tàu thường dự trữ đủ lương thực cho khoảng 60 ngày và được trang bị hệ thống lọc nước biển để sử dụng nội bộ. Thách thức lớn nhất nằm ở sức chịu đựng tâm lý. David Appleton từ tổ chức công đoàn Nautilus International cảnh báo về bóng đen ám ảnh từ thời kỳ đại dịch, khi hàng vạn thủy thủ bị giam lỏng trên biển suốt nhiều tháng trời do các lệnh phong tỏa toàn cầu.

Sự căng thẳng thần kinh khi phải làm việc bình thường giữa tiếng gầm rú của máy bay quân sự và những chớp sáng của bom đạn đang ăn mòn tinh thần của các thuyền viên. Dù các chủ tàu cố gắng cung cấp đường dây nóng hỗ trợ tâm lý hay một chút dung lượng internet hạn hẹp, những giải pháp bề mặt này không thể khỏa lấp được sự bất lực và cô lập mà lực lượng lao động này đang phải chịu đựng.

Sự kiện tại Hormuz phơi bày một góc khuất tàn nhẫn của thương mại toàn cầu. Chúng ta xây dựng những mô hình dự báo kinh tế tinh vi để đo lường tác động của mỗi thùng dầu hao hụt, nhưng lại thiếu vắng những cơ chế bảo vệ hiệu quả đối với những mắt xích con người đang ngày đêm duy trì hệ thống đó. Sự tắc nghẽn này là một bài kiểm tra khắc nghiệt về sức chống chịu của chuỗi cung ứng, đồng thời là một lời nhắc nhở sắc lạnh về cái giá thực tế của những biến động địa chính trị.

Bùi Tú