Trung Quốc tăng trưởng không đạt kỳ vọng

Nền kinh tế Trung Quốc tiếp tục phát nhiều tín hiệu đáng báo động. Ảnh: Reuters.

Số liệu công bố ngày 15/7 của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc cho thấy tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong quý II/2026 của nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới chỉ tăng 4,3% so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo Reuters, kết quả này không chỉ thấp hơn mức dự báo 4,5% của các chuyên gia mà còn sụt giảm đáng kể so với mức tăng 5,0% của quý I. Đây là lần đầu tiên kể từ sau đại dịch Covid-19, tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng quý của quốc gia tỷ dân rơi xuống dưới mức sàn của mục tiêu cả năm (4,5-5%), làm dấy lên những lo ngại về tính bền vững của mô hình phát triển hiện tại vốn đang bị mất cân bằng.

Bức tranh toàn cảnh hiện rõ một cục diện "kinh tế hai pha": một động cơ xuất khẩu công nghệ cao vận hành hết công suất đẩy thặng dư thương mại lên mức kỷ lục, đối lập hoàn toàn với sự nguội lạnh trong chi tiêu tiêu dùng nội địa, cùng đà lao dốc chưa có điểm dừng của thị trường bất động sản.

Điểm sáng xuất khẩu

Điểm sáng lớn nhất giúp kinh tế Trung Quốc tránh được kịch bản suy thoái xuất phát từ nhu cầu mạnh mẽ của thị trường quốc tế. Trong tháng 6, kim ngạch xuất khẩu của quốc gia này bứt phá tới 27%, phần lớn nhờ vào làn sóng gom chip bán dẫn và linh kiện máy tính phục vụ cho cơn sốt AI toàn cầu.

Báo cáo từ tập đoàn tài chính Macquarie chỉ ra rằng các linh kiện công nghệ cao và thiết bị điện lực chiếm tới một nửa động lực tăng trưởng xuất khẩu của đại lục trong nửa đầu năm.

Bên cạnh đó, cuộc khủng hoảng năng lượng bắt nguồn từ cuộc chiến tại Iran cũng gián tiếp thúc đẩy nhu cầu đối với các giải pháp năng lượng xanh của Bắc Kinh. Lần đầu tiên trong lịch sử, lượng ôtô xuất khẩu hàng tháng của nước này vượt mốc 1 triệu chiếc vào tháng 6, chủ yếu là các dòng xe điện và xe lai thân thiện với môi trường.

Xuất khẩu trở thành động lực tăng trưởng chính của nền kinh tế Trung Quốc trong quý II/2026. Ảnh: Reuters.

Sức mạnh xuất khẩu này giúp Trung Quốc ghi nhận mức thặng dư thương mại khổng lồ 125,62 tỷ USD chỉ riêng trong tháng 6, nâng tổng thặng dư lũy kế 6 tháng đầu năm lên 576 tỷ USD.

Ở chiều ngược lại, dù nhập khẩu tăng mạnh 36% do nhu cầu tích trữ chip phục vụ hạ tầng AI nội địa, thặng dư thương mại quá lớn đang làm trầm trọng thêm các căng thẳng của nước này với các đối tác thương mại. Liên minh Châu Âu (EU) liên tục bày tỏ sự bất bình khi thặng dư thương mại của Trung Quốc với khối này mở rộng thêm 24% trong nửa đầu năm.

Trong khi đó, mối quan hệ với Mỹ tạm thời yên ổn sau chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Donald Trump vào tháng 5, song các nhà bán lẻ Mỹ vẫn đang chạy đua gom hàng trước khi các sắc thuế bổ sung dự kiến có hiệu lực vào cuối năm.

Nốt trầm từ tiêu dùng nội địa

Trái ngược hoàn toàn với sự nhộn nhịp tại các bến cảng xuất khẩu, nền kinh tế Trung Quốc đang bộc lộ những nốt trầm nội tại. Lực cản lớn nhất kéo lùi đà tăng trưởng quý II đến từ sự sụt giảm của dòng vốn đầu tư. Dữ liệu chính thức cho thấy đầu tư tài sản cố định trong 6 tháng đầu năm tại nước này đã giảm 6%, trong đó dòng vốn đổ vào hạ tầng giảm 2% và sản xuất giảm 1%. Bi đát nhất vẫn là lĩnh vực bất động sản khi dòng vốn đầu tư lao dốc tới 18% so với cùng kỳ.

Giáo sư Li Daokui tại Đại học Thanh Hoa nhận định tình trạng này "chưa từng có tiền lệ", xuất phát từ việc các chính quyền địa phương phải dồn lực tái cơ cấu các khoản nợ phình to thay vì giải ngân cho các dự án mới.

Cuộc khủng hoảng địa ốc kéo dài từ năm 2021 không chỉ làm "bốc hơi" phần lớn tài sản của các hộ gia đình mà còn trực tiếp bóp nghẹt thị trường lao động. Tình trạng sa thải diễn ra phổ biến ở các nhà máy do áp lực từ thuế quan và các cuộc chiến giá cả.

Đồng thời, việc ứng dụng AI quá nhanh cũng làm chậm lại tốc độ tạo việc làm cho nhóm lao động trí thức. Hệ quả là làn sóng cắt giảm lương thưởng lan rộng, đẩy hàng chục triệu người ra khỏi khu vực kinh tế chính thức để gia nhập vào các nền tảng gọi xe công nghệ và giao hàng với thời gian làm việc kéo dài nhưng thu nhập bấp bênh.

Tình hình việc làm tại Trung Quốc cũng chưa có nhiều khởi sắc. Ảnh: Reuters.

Một cuộc khảo sát độc lập từ đội ngũ của Giáo sư Li Daokui chỉ ra tỷ lệ thất nghiệp mở rộng của Trung Quốc lên tới 10,2%, cao hơn nhiều so với con số 5% được công bố chính thức. Trong đó, hơn một nửa trong số 24 triệu người thất nghiệp dài hạn thuộc nhóm thanh niên từ 16 đến 24 tuổi.

Áp lực thu nhập đẩy người dân vào tâm thế "thắt lưng buộc bụng". Doanh số bán lẻ trong tháng 6 chỉ nhích nhẹ 1% sau khi ghi nhận mức sụt giảm vào tháng trước đó.

Theo CNN, dù ngân hàng trung ương Trung Quốc cam kết sẽ hỗ trợ cầu nội địa, chuyên gia kinh tế trưởng Zhiwei Zhang từ Pinpoint Asset Management đánh giá nước này sẽ rất thận trọng trong việc nới rộng thâm hụt tài khóa do lo ngại rủi ro nợ công.

Tuy vậy, một số chuyên gia từ Capital Economics nhận định việc Bắc Kinh thẳng thắn công bố số liệu GDP quý II thấp hơn kỳ vọng cho thấy giới chức nước này đang tạo ra một không gian linh hoạt hơn để toàn bộ nền kinh tế Trung Quốc vận hành sát với thực tế thị trường.

Tiến Lợi