Trung học nghề - thêm con đường thành công cho người trẻ

Các đại biểu tham gia hội thảo. Ảnh: ĐT

Ngày 25-6, tại Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức hội thảo “Định hướng xây dựng và phát triển giáo dục trung học nghề ở Việt Nam hiện nay”.

Xóa bỏ định kiến, khẳng định vị thế của trung học nghề

Phát biểu khai mạc, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Vũ Thanh Mai nhấn mạnh, phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện đại, mở, linh hoạt và hiệu quả là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay. Trong đó, chủ trương bổ sung cấp trung học nghề với trình độ tương đương THPT được xem là bước đi mang ý nghĩa chiến lược, góp phần đổi mới tư duy về phân luồng, hướng nghiệp và phát triển năng lực người học.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Vũ Thanh Mai phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: ĐT

Theo các chuyên gia, nhiều năm qua, phần lớn phụ huynh và học sinh vẫn ưu tiên con đường học THPT rồi vào đại học. Điều này khiến công tác phân luồng gặp nhiều khó khăn, trong khi nhu cầu nhân lực kỹ thuật trình độ cao của doanh nghiệp ngày càng lớn. Tâm lý coi học nghề là lựa chọn thứ yếu vẫn tồn tại, làm giảm sức hấp dẫn của giáo dục nghề nghiệp.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy giáo dục trung học nghề không phải là “lối đi phụ” hay lựa chọn dành cho những học sinh không đủ khả năng học tiếp chương trình phổ thông. Ngược lại, đây cần được xác định là một hướng giáo dục chính thống, có chất lượng, có chuẩn mực và được công nhận bình đẳng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Người học không chỉ được trang bị kiến thức văn hóa nền tảng mà còn sở hữu kỹ năng nghề nghiệp để sẵn sàng tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học lên các trình độ cao hơn.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến cũng cho rằng, để mô hình trung học nghề thực sự đi vào cuộc sống, cần giải quyết đồng bộ các vấn đề về vị trí pháp lý, chương trình đào tạo tích hợp, cơ chế liên thông và sự tham gia của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo. Đây là những yếu tố quyết định nhằm bảo đảm chất lượng và sức hấp dẫn của mô hình mới.

Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia phát triển cho thấy, giáo dục trung học nghề luôn giữ vai trò quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Chương trình được thiết kế bài bản, gắn chặt với nhu cầu doanh nghiệp và có vị thế xã hội rõ ràng. Vì vậy, phát triển trung học nghề không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục mà cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp, gia đình và toàn xã hội.

Tạo hành lang phát triển cho mô hình thực học, thực nghiệp

Hội thảo được nghe nhiều báo cáo tham luận có giá trị đến từ các chuyên gia, nhà quản lý giáo dục. Các báo cáo tiếp cận nhiều góc độ về giáo dục trung học nghề, như: Mô hình để phát triển giáo dục trung học nghề; thực trạng và định hướng phát triển giáo dục trung học nghề trong bối cảnh hiện nay, kinh nghiệm quốc tế về xây dựng và phát triển trung học nghề…

Tiến sĩ Đồng Văn Ngọc, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: ĐT

Theo Tiến sĩ Đồng Văn Ngọc, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng các quy định pháp luật mới đã mở ra cơ hội lớn để chính thức định vị mô hình giáo dục trung học nghề trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Trước đây, mô hình học văn hóa kết hợp học nghề dành cho học sinh tốt nghiệp THCS, thường gọi là mô hình “9+”, đã đạt được những kết quả nhất định nhưng cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Người học phải theo đuổi song song hai chương trình đào tạo với mục tiêu và cách tiếp cận khác nhau, dẫn đến áp lực lớn và khó khăn trong việc liên thông lên các bậc học cao hơn.

Để khắc phục những bất cập đó, trong giai đoạn 2026-2030, Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội xác định thay đổi tư duy tuyển sinh là nhiệm vụ đầu tiên. Thay vì phân luồng mang tính cơ học, việc lựa chọn học nghề cần dựa trên nhu cầu, năng lực và nguyện vọng của học sinh. Người học được cam kết “đầu ra kép”, vừa có bằng tốt nghiệp THPT, vừa có bằng trung cấp nghề và cơ hội học tiếp lên cao đẳng hoặc đại học.

Bên cạnh đó, chương trình đào tạo sẽ được thiết kế theo hướng tích hợp, giảm tính hàn lâm, tăng cường tính ứng dụng. Các môn học văn hóa được gắn với yêu cầu nghề nghiệp thực tiễn, trong khi nhiều nội dung mới như kỹ năng số, trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật hay tư duy thiết kế được đưa vào chương trình nhằm đáp ứng yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Một điểm nhấn khác là sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp. Các doanh nghiệp không chỉ tiếp nhận học sinh thực tập mà còn tham gia xây dựng chương trình đào tạo, đánh giá năng lực và tuyển dụng sau tốt nghiệp. Theo mô hình này, học sinh có thể dành từ 30-50% thời gian khóa học để thực hành trực tiếp tại doanh nghiệp, qua đó tiếp cận công nghệ mới và môi trường làm việc thực tế.

Để trung học nghề phát triển bền vững, nhiều ý kiến tại hội thảo cũng đề xuất Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo sớm hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn, xây dựng khung chương trình văn hóa riêng cho hệ trung học nghề và bảo đảm cơ chế liên thông thuận lợi giữa các trình độ đào tạo. Đồng thời, cần tiếp tục duy trì chính sách miễn giảm học phí, tăng cường hỗ trợ người học và có cơ chế ưu đãi để khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề.

Theo các chuyên gia, giáo dục trung học nghề không phải giải pháp ngắn hạn cho công tác phân luồng sau THCS mà là xu hướng phát triển tất yếu của một nền giáo dục hiện đại, nhân văn và gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Khi được định vị đúng vai trò, có cơ chế chính sách đồng bộ và sự đồng hành của doanh nghiệp, mô hình này sẽ mở ra thêm nhiều cơ hội học tập, việc làm cho người trẻ, đồng thời góp phần giải quyết bài toán nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước trong giai đoạn mới.

Nam Du